Лъэпкъ проектэу «Демографием» ишIуагъэкIэ мы аужырэ илъэсхэм къоджэ псэупIэхэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр кIэу ащашIых, сабыеу чэзыум хэтхэр нахь макIэ мэхъух. Аужырэ илъэс заулэм республикэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 15 щагъэпсыгъ ыкIи а Iофыр лъагъэкIуатэ.

КIэлэцIыкIухэм якъэухъумэн и Дунэе мафэ тефэу Шэуджэн районым ит поселкэу Тихо­новым кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Солнышко» зыфиIорэр къы­щызэIуахыгъ. Ащ бэмышIэу тыщыIагъ. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ псэуалъэм иIофшIэн зэрэзэхищэрэр нэрылъэгъу къытфэхъугъ.

КъатитIоу зэтет унэр зэте­гъэпсыхьагъ. КIэлэцIыкIухэр зычIэсхэр дахэу зэIухыгъэх, спорт ыкIи музыкальнэ залхэр, методическэ кабинетыр, пси­хологымрэ логопедымрэ яка­бинетхэр, медицинэм иIофышIэ зычIэсыр, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ апэрэ шIэныгъэ зыщарагъэгъотырэ хэушъхьа­фыкIыгъэ кабинетхэр хэтых. Iэмэ-псымэу чIэтыр зэкIэ кIэ.

Учреждениер зыдэт щагури джащ фэдэу зэтегъэпсы-хьагъ, куп пэпчъ зыщыджэгущтхэ чIыпIэхэр шъхьафэу иIэх. Сэкъатныгъэ зиIэ сабый­хэри аштэнхэм фэхьазырых. КъэIогъэн фае щынэгъончъэным ылъэныкъо лъэшэу анаIэ зэрэтетыр: къэлапчъэхэр зэ­тегъэпытыхьагъэх, IыгъыпIэр къагъэгъунэ, видеокамерэхэр чIыпIэ зэфэшъхьафхэм апылъых.

— Лъэпкъ проектэу «Демографием» ишIуагъэкIэ тикIэлэцIыкIу IыгъыпIэ ашIыгъ. Ащ сомэ миллион 200-м ехъу пэIухьагъ, сабыи 120-мэ атегъэпсыхьагъ. Дукмасовэ къоджэ коим хэхьэ- рэ псэупIи 6-мэ къарыкIырэ кIэлэцIыкIухэри къащэх. Непэрэ мафэм ехъулIэу нэбгырэ 70-рэ къекIуалIэ. Купи 6-у кIэлэцIыкIухэр гощыгъэх, — еIо кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипащэу Ирина Отрох.

Бзылъфыгъэм икъэгущыIа­кIэкIэ иIофшIэн хэшIыкI ин зэ­рэфыриIэр къыхэщы. Гъунэгъу къутырым дэт нэмыкI кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипэщагъ, мыр кIэу къызашIым къагъэкIожьыгъ.

— Пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэр сабыйхэр дгъэгупсэфынхэр, апэрэ шIэныгъэхэр ядгъэгъотыныр ары. Iоныгъом и 1-м къыщыублагъэу федеральнэ программэ зыкIым тытехьащт ыкIи ащ диштэу Iоф тшIэщт. Методикэ анахь дэгъухэр, еджапIэм джыри мыкIорэ кIэлэцIыкIухэм япIункIэ ыкIи яхэхъоныгъэкIэ технологие пэрытхэр IэубытыпIэ тшIыщтых. Непэрэ мафэм тха­кIэ, еджакIэ ядгъашIэрэп, ау зы чIыпIэ щысхэу, къараIорэм едэIунхэм фэтэгъасэх, сурэтшIыным фэщагъэ тэшIых, хьисап пкъыгъохэр ятэгъашIэх. Егъэзыгъэ Iоф хэмылъэу, джэгукIэ шIыкIэм тетэу кIэлэпIухэм Iоф ахэм адашIэ. КъэIогъэн фае, цIыкIух нахь мышIэми, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ сэнаущыгъэ зыхэлъхэр къазэрахэкIыхэрэр, — къытфеIуатэ тигущыIэгъу.

Къоджэ псэупIэм мыщ фэдэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ зэтегъэ­псыхьагъэ къызэрэдагъэуцуа­гъэр ны-тыхэмкIэ гушIогъошху. ПсэупIэ благъэхэми кIэлэцIыкIухэр къаращых. Чэзыум зи хэтыжьэп. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр къызызэIуахыгъэм ащ фэдизэу бэ темышIагъэми, Iоф щызышIэхэрэм зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу, зэдеIэжьхэзэ Iоф ашIэ. НыбжьыкIэхэм нахьыжъхэм щысэ атырахы. IофшIэпIэ чIыпIэ 30 мыщ иI, непэрэ мафэм джыри нэбгыри 7 аштэн амал щыI.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ыкIоцI тычIэхьагъ, аужырэ шапхъэхэм адиштэу, дахэу гъэпсыгъэ, ищыкIагъэр зэкIэ чIэт. Мыгъэ гурыт еджапIэм чIэхьащт купым хэт кIэлэпIоу Елена Шаровам гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Зэтегъэпсыхьэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ тиIэ зэрэхъугъэм тегъэгушхо, тыгушIозэ ты­къэкIо. Илъэс пчъагъэрэ пэублэ классхэмкIэ кIэлэегъаджэу Iоф сшIагъэ, мы аужырэ илъэсхэм кIэлэпIоу сэлажьэ. КIэлэцIыкIу­хэм Iоф адэсшIэныр сыгу рехьы. Сыд фэдиз шIэныгъэ уиIэми, сабыйхэр шIу умылъэгъоу, угукIэ уафэмыщагъэмэ, IофшIэныр зэрифэшъуашэу пфэгъэцэкIэщтэп. Сабый цIыкIу пэпчъ Iоф дэпшIэн, цыхьэ къызфебгъэшIын фае. Янэ-ятэхэм акIэрычыгъэ сабыир бгъэгупсэфыныр, гукIэ ащ зыкъебгъэштэныр IэшIэхэп, — еIо кIэлэпIум.

ЯцIыкIугъом къыщегъэжьа-гъэу яцыхьэ зытелъыжьэу, щэ­Iагъэ ахэлъэу, ашъхьэ уасэ фа­шIыжьэу ыкIи нэмыкIхэми шъхьэкIафэ афашIэу сабыйхэр зэрапIущтхэм пылъых. Лъэпкъ зэфэшъхьафхэм къахэкIыгъэ сабыйхэм азыфагу сыдигъокIи зэфыщытыкIэ дэгъу илъыным, къэзыуцухьэхэрэм афэгумэкIхэу гъэсэгъэнхэм, щыIэныгъэм къа­щашъхьэпэщт апэрэ шIэныгъэ­хэр ягъэгъотыгъэнхэм, Iэдэб ахэ­лъэу пIугъэнхэм ыпэрапшIэу зэрэдэлажьэхэрэр Елена Шаровам къытиIуагъ.

КIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ къэухъумэгъэным фэшI санитар шапхъэхэр агъэцэкIэнхэм мэхьанэшхо раты. Спортым пыщагъэ хъунхэм фэшI ищыкIагъэр зэкIэ яI, Iэмэ-псымэ зэ­фэшъхьафхэр спортзалым чIэтых. КъыткIэхъухьэрэ лIэужхэм япсауныгъэ псыхьэгъэным, спор­тыр шIу арагъэлъэгъуным пы­лъых.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм ипщэ­рыхьапIэ лъэхъаным диштэу зэтегъэпсыхьагъ. НэмыкI учреж­дениехэм ачIэмыт Iэмэ-псыма­кIэхэр кIэу чIэтых. Ахэр къыз­фагъэфедэхэзэ бзылъфыгъэ нэгушIоу чIэтхэр сабый цIыкIу­хэм афэпщэрыхьэх. Агъэнэ­фэгъэ шапхъэм тетэу гъомылапхъэр агъэхьазыры.

ДЕЛЭКЪО Анет.