Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ икъэралыгъо мэшIогъэкIосэ къулыкъу цIыфхэр ыкIи псэупIэхэр машIом щыухъумэгъэнхэмкIэ, машIо къэмыгъэхъугъэнымкIэ шIуагъэ къэзытырэ кIочIэшхоу щыт. МашIо къэмыгъэхъугъэным лъыплъэгъэнымкIэ къулыкъум и Мафэ зыщыхагъэунэфыкIыщтым тефэу гущыIэгъу тыфэхъугъ Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу АР-м щыIэм ипащэ игуадзэу, лъыплъэнымкIэ ыкIи пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ гъэIорышIапIэм ипащэу, хэгъэгу кIоцI къулыкъум иполковникэу Андрей Колесник.

[caption id="attachment_136068" align="aligncenter" width="800"] УФ-м ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ АР-мкIэ и ГъэIорышIапI[/caption]

— Андрей, апэрапшIэу узипэщэ къулыкъум ипшъэрылъхэм тащыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ…

— Типшъэрылъ шъхьаIэхэм ахэхьэ цIыфхэр машIом щы­ухъумэгъэнхэмкIэ шIокI зимыIэ уплъэкIун-лъыплъэн Iофтхьабзэхэр зэхэщэгъэнхэр, машIор щынэгъончъэным ылъэныкъокIэ цIыфхэр ыкIи чIыпIэхэр ошIэ-дэмышIэ Iофхэм ащыухъумэгъэнхэр, уплъэкIунхэр зэхэщэгъэнхэр, машIор къэхъуным лъапсэ фэхъугъэр гъэунэфыгъэныр, ахэмкIэ унашъо шIыгъэныр, хэукъоныгъэхэм ядэгъэзыжьын­кIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм цIыфхэр ащыгъэ­гъозэгъэнхэр, машIор щынэгъон­чъэным ылъэныкъокIэ Iоф зышIэхэрэм лицензие ятыгъэныр, нэмыкIхэри.

— Хабзэ зэрэхъугъэу, илъэсым иуахътэхэр пштэмэ, гъэмафэр нахьыбэрэ машIом зыкъызыщиштэрэ лъэ­хъанэу алъытэ. О IэпэIэсэныгъэу пIэкIэлъым елъытыгъэу сыд фэдэ зэфэхьысыжьа пшIын плъэкIыщтхэр?

— МашIоу къэхъурэм ипроцент 99-м цIыфхэм ялажьэ хэлъэу тэгъэунэфы. КIымафэм машIор псэупIэхэм нахьыбэу къащызэкIанэ, ащ лъапсэ фэхъу­рэр унэр зэрагъэплъырэ пкъыгъохэм зыпари алъымыплъэу къызэрагъанэхэрэр ыкIи машIом ылъэныкъокIэ сакъыныгъэ къызэрэзхамыгъафэрэр ары. Гъэма­фэм уц гъугъэм, тхьапэхэм ыкIи хэкIхэм нахьыбэу машIор къа­кIэнэ. Гъэмэфэ ыкIи бжыхьэ мазэхэм, анахьэу бэдзэогъум, шышъхьэIум ыкIи Iоныгъом машIом зыкъызэриIэтырэр нахьыбэ мэхъу.

— БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ егъэ­пшагъэмэ, мыгъэ машIом зыкъызэриIэтыгъэм ипчъагъэ зэ­хъокIыгъа?

— Мы илъэсым чIыопс ыкIи техногеннэ нэшанэ иIэу гурытымкIэ проценти 5-кIэ нахь макIэу машIор къызэкIэнагъэу дгъэунэфыгъэ.

— ОшIэ-дэмышIэ Iоф­хэмкIэ ГъэIорышIапIэм икъулыкъушIэхэм социальнэ ыкIи медицинэ учреждениехэр, еджапIэхэр, кIэлэцIыкIу Iы­гъыпIэхэр, цIыфхэр бэу зыщызэрэугъоихэрэ чIыпIэхэр, чэщырэ Iоф зышIэрэ зыгъэпсэфыпIэ клубхэр, кинотеатрэхэр машIор щынэгъончъэу щытынымкIэ шапхъэ­хэм адештэхэмэ ренэу ауплъэкIух. Мы илъэсым хэукъоныгъэхэр бэу къы­хэжъугъэщыгъэха? Ахэр сыд фэдэха?

— МашIор къэхъуным ищынагъоу щыIэхэр къыдэтлъытэхэзэ уплъэкIун-лъыплъэн Iофтхьабзэхэр ретэгъэкIокIых. Респуб­ликэм ипсэуалъэхэр зэкIэ щы­нагъо къэзытырэ лъэныкъуи 6-у гощыгъэх. Псэуалъэр зыфытегъэпсыхьагъэм ыкIи машIор щынэгъончъэу щытынымкIэ Iоф­шIэнэу зэрахьэхэрэм ялъытыгъэу щынагъор зыфэдизыр агъэунэфы. МашIор щынэгъончъэу щытынымкIэ псэуалъэр икъоу зэтемыгъэпсыхьагъэ къэс анахь щынагъо къэзытыхэрэм ар ахалъытэ. Ащ елъытыгъэуи планым хэтэу уплъэкIун-лъыплъэн Iофтхьабзэхэр илъэс къэс зэхэтэщэх. 2023-рэ илъэсым планым хэтэу псэолъэ 44-рэ тыуплъэкIунэу щыт, ащ щыщэу 20-р тыуплъэкIугъах. НахьыбэрэмкIэ хэукъоныгъэу къыхэдгъэщыхэрэр зыфэгъэхьыгъэхэр машIор зэрагъэкIосэрэ пкъыгъо­хэм Iоф зэрамышIэрэр, машIор щынэгъончъэн зэрэфаер къэзыгъэлъэгъорэ тамыгъэр, ар къэхъумэ, зэрэзекIощтхэр зытетхэгъэ пкъэухэр зэрямыIэхэр ары.

— Адыгеим щыпсэухэу загъэпсэфынэу чыжьэу кIохэрэм япсэупIэхэр щынэгъончъэу щытынхэм пае сыда ашIэн фаер?

— НахьыбэрэмкIэ псэупIэхэм машIоу къащыхъурэм ылъапсэр унэхэр зэрагъэфэбэрэ ыкIи электрическэ пкъыгъохэр шапхъэхэм зэрадимыштэхэрэр, щыкIагъэхэр яIэу зэрагъэфедэ­хэрэр ары. ПсэупIэхэм машIо къащымыхъуным фэшI ренэу ащ фэдэ пкъыгъохэм язытет уплъэкIугъэн фае. Къутэгъэ электричествэкIэ Iоф зышIэрэ ыкIи хьаку Iэмэ-псымэхэр зыгъэцэкIэжьынхэ зылъэкIыщтхэр хэшIыкI ахэм афызиIэ IэпэIасэхэр ары. Ахэм афэдэ пкъыгъор къэпщэфыным ыпэкIэ кIуачIэу ащ иIэм зыщагъэгъозэн, унэм ит нэмыкI пкъыгъохэу электричествэкIэ Iоф зышIэхэрэм ягъу­сэ хъумэ, ар фикъущтмэ, фэукIочIыщтмэ зэрагъэшIэн фае. Мыщ дэжьым анахьэу зишIуагъэ къакIоу къыхэбгъэщын фаер машIор къэхъуным ищынагъо щыIэ хъумэ макъэ къэзыгъэIурэ пкъыгъор ары. Фаем ар къыщэфын ылъэкIыщт, ар зэрэбгъэ­федэщтым, ифэIо-фашIэхэр зэрэбгъэцэкIэщтым хэшIыкI фыуиIэн ищыкIагъэп. Ар къыз­фэбгъэфедэзэ ори, уиIахьылхэми ящыIэныгъэ ыкIи япсауныгъэ къэуухъумэн плъэкIыщт.

— Сыд фэдэ псэуалъэхэр ара нахьыбэу шъунаIэ зытежъугъэтыхэрэр?

— Планэу щыIэм къыпкъырыкIыхэзэ инспекторхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр зэра­хьэх. 2023-рэ илъэсым щынагъо къэзытырэ псэолъэ 569-рэ тыуплъэкIунэу щыт. АпэрапшIэу социальнэ мэхьанэ зиIэ псэуа­лъэхэм, еджапIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, цIыфхэр бэу зыщызэхэхьэрэ псэупIэхэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу талъэплъэ. ЗэIухыгъэ чIыпIэхэм машIор нахь макIэу къащызэкIэнэным лъыплъэрэ межведомственнэ купхэр зэхэтэщэх ыкIи цIыфхэм зызщагъэпсэфырэ чIыпIэхэр ахэм къакIухьэхэзэ пэшIоры­гъэшъ уплъэкIунхэр рагъэкIокIых. Купым хэхьэх тигъэIорышIапIэ, АР-м мэзхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ, Россельхознадзорым, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм яIофышIэхэр. Мы илъэсыр къызи­хьагъэм къыщыублагъэу дэкIыгъо 430-м ехъу зэхэтщагъ, хэ­укъоныгъэ 300 фэдиз къыхэдгъэщыгъ.

— IофшIапIэхэм сыд фэдэ хэукъоныгъэха нахьыбэу къащыхэжъугъэщыхэрэр?

— НахьыбэрэмкIэ машIор зэрагъэкIосэрэ пкъыгъохэр агъэ­федэнхэ алъэкIыным зэрэфэмыхьазырхэм, машIор щынэгъон­чъэу щытынымкIэ пшъэдэкIыжь зыхьыщтхэр зэрэмыгъэнэфагъэ­хэм, машIо къэхъумэ узэрэзекIощт шIыкIэр зэрытхэгъэ пкъэухэр ыкIи тамыгъэр зэрэщымыIэм япхыгъэх.

— Къалэр ара, хьауми къоджэ псэупIэхэр ара нахьыбэу машIор къызыщыхъурэр?

— ПсэупIэхэм машIом зыкъы­зэращиштэрэм ипчъагъэ игугъу къэпшIын хъумэ, къалэхэмрэ къоджэ псэупIэхэмрэ зэрэзэтекIхэрэ щыIэп. ПсэупIэхэм къащыхъурэ машIом лъапсэ фэхъурэр зэрагъэфэбэрэ пкъы­гъохэр ыкIи электрическэ Iэмэ-псымэхэр ары. Къоджэ псэупIэхэм нахьыбэу уц гъу­гъэм ыкIи хэкIхэм машIор къащыкIанэ.

— МашIор къызэкIэнэным лъапсэ фэхъугъэр инспекторхэм агъэунэфын амылъэкIэу мэ­хъуа?

— МашIор къызэкIэнэным лъапсэ фэхъугъэр инспекторым ыгъэунэфызэ, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр зэрехьэх. Ар къыз­хэкIыгъэм егуцафэу щытмэ, ушэтэкIо-мэшIогъэкIосэ лабораториеу Краснодар краим итым иэкспертхэр къыхагъэлажьэх. ГъэIорышIапIэмрэ лабораториемрэ зэзэгъыныгъэ зэрэзэдашIы­гъэм тетэу Iоф зэдашIэ. Эксперт­хэм базэ дэгъу яI ыкIи машIом лъапсэу фэхъугъэр агъэунэфынымкIэ IэпэIэсэныгъэшхо аIэ­кIэлъ.

— ЛъыплъэнымкIэ ыкIи пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ гъэIорышIапIэм нэбгырэ тхьапша Iоф щызышIэрэр?

— ЗэкIэмкIи нэбгырэ 30-мэ ыкIи къэралыгъо къулыкъушIэ нэбгыритIумэ Iоф щашIэ. Нэбгырэ 14-р гъэIорышIапIэм иаппарат ыкIи 4-р межрайон отделым иIофышIэх.

— МашIор къэмыгъэхъугъэным лъыплъэгъэнымкIэ къэралыгъо къулы­къум и Мафэу бэдзэо­гъум и 18-р хагъэунэфыкIы. IэпэIэсэныгъэу о пIэкIэ­лъым укъыпкъырыкIызэ, уиIофшIэгъу­хэм сыда узэрафэлъаIо пшIо­игъор?

— Непэ Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и ГъэIорышIэпIэ шъхьаIэу АР-м щыIэм лъыплъэнымкIэ ыкIи пэшIорыгъэшъ IофшIэнымкIэ игъэIорышIапIэ щылажьэхэ­рэр зыкIыныгъэ зыхэлъ Iофы­шIэх. Нэбгырэ пэпчъ пшъэдэкIы­жьэу ыхьырэр къыгурыIозэ ип­шъэрылъхэр щытхъу хэлъэу егъэцакIэх. Къулыкъур къин, машIом зыгъэпсэфыгъо ыкIи мэфэкI мафэ иIэп, арышъ, ошIэ-дэмышIэу машIор къэхъуным инспекторхэр ренэу фэхьазырынхэ фае. Ахэм IэпэIэсэныгъэу аIэкIэлъым елъы­тыгъ цIыфхэм ящыIэныгъэ ыкIи япсауныгъэ. ТимэфэкIкIэ сиIоф­шIэгъухэм сафэгушIо, псауныгъэ яIэнэу, къотэгъу шъыпкъэхэр акIыбэу, ныбджэгъу шъыпкъэхэр къябэкIэу щыIэнхэу сафэлъаIо. Тиреспубликэ щыпсэурэ цIыф­хэм ящынэгъончъагъэ къаухъу­мэзэ гъэхъагъэхэр ашIынхэу афэсэIо.

ДэгущыIагъэр КIАРЭ Фатим.