Мэз чэтыубзэу АчIыпсэ Адыгеим хэ­хьэрэ Кавказ биосфернэ заповедникым щыпсэунэу непэ хатIупщыхьагъ.

[caption id="attachment_136041" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Кавказ заповедникым ипресс-къулыкъу[/caption]

Лъэпкъ проектэу «Экологием» къыдыхэлъытэгъэ псэушъхьэ лъэпкъ 11-мэ ащыщыр Кавказ биосфернэ заповедникым зэрэхатIупщыхьагъэм фэгъэхьыгъэ Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Кавказ заповедникым ипащэу, Шъачэ илъэпкъ парк ипащэ ипшъэ­- ры­лъхэр зыгъэцакIэу Сергей Шевелевыр, акционер обществэу «Гъэхъунэ плъыжьым» игенеральнэ пащэу Яна Перепечаевар.

Мэз чэтыур Кавказ биосфернэ заповедникым хатIупщы­хьажьыным ыпэкIэ Урысыем чIыопсым икъэухъумэнкIэ и Министерствэ, Росприроднадзорым, Шъачэ илъэпкъ парк и Гупчэу Кавказым щыпсэу­щтыгъэ мэз чэтыухэр зыпкъ игъэуцо­жьыгъэным фэгъэза­гъэм, къэралыгъо учреждениехэм, шIэныгъэ, общественнэ организациехэм илъэсыбэрэ Iоф ашIэн фаеу хъугъэ.

«ХьакIэ-къокIэ ныбжьыкIэр чIы­опсым хатIупщы­хьаным, мэз чэтыоу къэхъухэрэр алъэ теуцонхэм апае Кавказым щыпсэущтыгъэ мэз чэтыухэр зыпкъ изыгъэуцожьырэ Гупчэми, шIэныгъэлэжьхэми бэ апшъэ ифагъэр. Ар зыщыпсэущт чIыпIэм есэнымкIэ ахэм Iофышхо зэшIуахы. Мэз чэтыур Кавказым щыпсэунымкIэ Гупчэми IэпыIэгъу тыфэхъун, хьакIэ-къуакIэм псэушъхьэу къыушэкIущтхэмкIи тыдеIэн фае. Непэ тызэгъусэу джащ фэдэ пшъэрылъхэр зэшIотэхых», — къыIуагъ Урысыем чIыопсым икъэухъумэн­кIэ и Министерствэ ипащэу Александр Козловым.

Мэз чэтыоу АчIыпсэ Кавказ заповедникымрэ чIыопс паркэу «ТхьачIышху» зыфиIоу Адыгэ Республикэм къыхиубытэрэмрэ азыфагу дэлъ чIыпIэм хатIупщыхьагъ. Ар къызкIыхахыгъэр зэрэмылъагэр, мэз чэтыур зэшэкIон ылъэкIыщт псэушъхьэ цIыкIухэр нахьыбэу зэрэхэсхэр, кIымафэм нахь макIэу ос къызэрэщесырэр ары. Мэз чэтыум ышэу Чилмас Темыр Осетием – Аланием щыпсэунэу агъэхьазыры. Комиссием зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, хьакIэ-къуакIэм изытет дэгъу. ЦIыфхэмрэ унэгъо псэушъхьэхэмрэ ащиухьаным ар фагъэсагъ.

[caption id="attachment_136042" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Кавказ заповедникым ипресс-къулыкъу[/caption]

«ЯплIэнэрэу мэз чэтыур зыщыпсэущт чIыопсым хатIупщыхьагъ. Кавказ заповедникыр къызкIыхэтхыгъэр тапэкIэ ащ фэдэ чэтыухэр мыщ зэрэщыпсэущтыгъэхэр ары. НепэкIэ анахь шъхьаIэр — мыщ зэрэщырэхьатыр, ар къызэраухъумэщтыр, зэшэкIон ылъэкIыщт псэушъхьэ­хэр зэрэхэсхэр ары», — къы­Iуагъ Кавказ заповедни­кым ипащэу, Шъачэ илъэпкъ парк ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцакIэу Сергей Шевелевым.

Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнкIэ ыкIи зе­кIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ тиреспубликэ Кавказ заповедникым бэшIагъэ зэдэлэжьэныгъэ зыдыриIэр.

[caption id="attachment_136043" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Кавказ заповедникым ипресс-къулыкъу[/caption]

«Псэушъхьэхэм, къэкIырэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якъэу­хъумэн тегъэпсыхьэгъэ проектыбэ зэдэтэгъэцакIэ. Мэз чэтыухэм япчъагъэ зыпкъ игъэуцожьыгъэнымкIэ шIэныгъэлэжьхэми, заповедникым иIофы­шIэхэми, хэбзэ къулыкъухэм ялIыкIохэми Iофэу ашIэрэм мэхьанэшхо есэты. ЗекIоным зегъэушъомбгъугъэным тегъэ­псыхьэгъэ проектхэми джащ фэдэу тапэкIи тадэлэжьэщт. Гъозэрыплъэ икордон экологэ-зекIо комплекс щагъэпсы. Мэз чэтыухэм ялъагъо мыщ щагъэпсыгъах, музеир щагъэцэкIэжьыгъ. ТичIыопс-рекреационнэ амалхэр акъылыгъэ хэлъэу дгъэфедэнхэм фэшI заповедникми, ащ ипащэу Сергей Шевелевми зэдэлэжьэныгъэу адытиIэм зедгъэушъом­бгъущт», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.

Я 20-рэ лIэшIэгъум ыгузэгу­хэм анэс мэз чэтыухэр бэу Кавказым имэзхэм ахэсыгъэх. Ау ахэм хэбзэнчъэу зэряшакIощтыгъэхэм къыхэкIэу япчъагъэ лъэшэу къеIыхыгъагъ. Ахэм япчъагъэ зыпкъ игъэуцожьыгъэ­ным тегъэпсыхьагъэу Урысыем чIыопсым икъэухъумэнкIэ и Министерствэ программэ шъхьаф ыштагъ, Шъачэ илъэпкъ парк мэз чэтыухэр Кавказым зыпкъ щизыгъэуцожьыщтхэ Гупчэр щызэхащагъ. Программэр зытегъэпсыхьагъэр Урысыем и Къыблэ мэз чэтыу 50-м къыщымыкIэу щыпсэуныр ары.

Гупчэм испециалистхэм яшIуа­гъэкIэ зэсэгъэгъэ чIыпIэм щымыпсэущтыгъэ мэз чэтыум дунаимкIэ апэрэу щырхэр къы­фэ­хъугъэх. 2016-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мэз чэтыу 13 мэзхэм ахатIупщыхьагъ.

2022-рэ илъэсым Урысыем чIыопсым икъэухъумэнкIэ и Министерствэ ипащэу Александр Козловым бэдзэогъум и 15-р мэз чэтыум и Мафэу гъэнэфэгъэнэу игъо ылъэгъугъагъ. А мафэр ащ къыхихыныр къыз­хэкIыгъэр 2016-рэ илъэсым бэдзэогъум и 15-м мэз чэтыу­хэм япчъагъэ зыпкъ изыгъэуцожьырэ Гупчэм щаIыгъыгъэ хьакIэ-къуакIэхэр апэрэу чIы­опсым щыпсэунхэу зэрэхатIупщыхьажьыгъагъэхэр ары. Ахэм ащыщэу 3-р Кавказым икъу­шъхьэхэм ахэсых.

АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу