ХэтэрыкIхэм адэлажьэу Адыгеим исыр бэп. ЗэкIэмкIи ахэм чIыгоу агъэфедэрэр гектар 50 зэрэхъурэр. Картофыр къызщагъэкIырэр Джэджэ, Кощхьэблэ, Красногвардейскэ, Мыекъопэ ыкIи Шэуджэн районхэр ары. ХэтэрыкIхэм якъэгъэкIын пылъ цIыф чанхэм ащыщ непэ нэIуасэ шъузыфэтшIырэр, ар Шэуджэн районымкIэ къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щыпсэурэ Мэрэтыкъо Руслъан ары.

[caption id="attachment_135878" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Р. Мэрэтыкъом ихъарзынэщ.[/caption]

— Илъэс 20-м къехъугъ ти­унагъокIэ картоф къызыдгъэкIырэр. Зы гектарым щедгъажьи, щым, плIым тынэсыгъ, мыгъэ ар къызщыдгъэкIыгъэ чIыгум хэдгъэхъуагъ. УблапIэр къиныгъэ, IофшIэнхэр зэкIэ IэкIэ дгъэцакIэщтыгъ. Тисабыйхэр къыддэIэпыIэщтыгъэх. Ащыгъум картофыр IэкIэ хатлъхьэщтыгъ шIуанэкIэ машэхэр тшIыхэзэ, ятIэр еттхъулIэщтыгъ, тпкIэ­щтыгъ.

Чылэхэм къащыхъу­гъэхэм ар дэгъоу ашIэ, — къыт­фиIотагъ Мэрэтыкъо Руслъан.

— Руслъан, сыда ана­хьэу картофыр бгъэтIысхьанэу къызкIыхэпхыгъэр?

[caption id="attachment_135879" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Р. Мэрэтыкъом ихъарзынэщ.[/caption]

— ПсэолъэшI сэнэхьатыр ары сикIэлэгъум сызфеджэгъагъэр. «Краснодардортрестым» иучасткэ сырипащэу Iоф щысшIагъ. Тянэ изакъоу унэм къызенэм чылэм сыкъэкIожьи, Джэджэ гъогушI ПМК-м сыкIозэ прорабэу бэрэ сыщылэжьагъ. Ащыгъум хэкум ит къуаджэхэм ащы­псэухэрэм, зэкI пIоми хъу­нэу, яхатэхэм помидор къащагъэкIыщтыгъ, краим икъутырхэр джащ фэдэу картофым яшъыпкъэу пылъыгъэх, икъэгъэкIын фэкъулае хъугъагъэх. Iоф зы­дэсшIэгъэ кIалэхэм сытырагъэгушIухьэгъагъ, яшIуагъи къысагъэкIыгъ. Ащыгъум Руслъан чIыгу гекта­риплI бэджэндэу хабзэм къыIихи, зым картоф, адрэхэм хъырбыдз атыришIыхьэгъагъ. Нэужым нэмыкI культурэхэри къыгъэкIыхэзэ, къызэрэщыхъухэ­рэр ыуплъэкIугъ, картофыр къахихыгъ. Джарэущтэу чIыгум дэлажьэу ригъэжьагъ.

Руслъан иунагъо, исабыйхэм къызэращимыгъэкIэщтым ренэу пылъыгъ, иIофхэри зэпыфагъэх. Мы лъэхъаным картофыр нахьыбэу ешIэ, ар Iузыщыщтхэр къы­гъотыгъэх, Iоф зэригъашIэхэрэр къыфэразэх, ищыкIэгъэ техникэр зэригъэгъотыгъ.

Зы унагъом фэдэх

Картоф хэхыжьыныр къызысыкIэ, Руслъан иIофышIэхэр мафэ къэс шъофым къащэх. Ахэр нэбгырэ 12 — 15 хъухэу мэлажьэх, чIыгур зыдэщылъым къыпэблэгъэ къутырхэу Хапачевымрэ Кировымрэ адэсых. Пчэдыжьым сыхьатыр 6-м рагъажьэшъ, 12-м нэс Iоф ашIэ.

Руслъан дэжь илъэсыбэ хъу­гъэу къэкIох, зэгурэIох, яунагъохэм арыхъухьэхэрэм нэсы­жьэу ашIэ. Ахэм ащыщэу Виктор Сердюковым мары къыт­фиIотагъэр:

[caption id="attachment_135880" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: Р. Мэрэтыкъом ихъарзынэщ.[/caption]

— IофшIэн тэзыгъэгъотыгъэ Мэрэтыкъо Руслъан цIыфышIу, зафэ, дэгъоу къытфыщыт. Илъэс пчъагъэ хъугъэ ащ тызыдэIэпыIэрэр, лэжьапкIэр мафэ къэс къытеты, тигъапцIэрэп, унэгъо Iоф горэ къытфыкъокIымэ, те­тIу­п­щы. ТызэхешIыкIы, тэри шъхьэкIафэ фэтэшIы. Зы уна­гъом нэбгыритIу-щы къы­зэрыкIыхэрэр къытхэтых. Ти­лэ­жьапкIи тегъэразэ, ежьыми ты­фэраз. ЛэжьапкIэр къызэрамытыжьэу макIэп щыIэр, тэ мафэ къэс тиунагъо сомэ къызэрихьащтыр тшIэу тыкъэкIо. Ежьыри лэжьэкIошху, къытфигъэкIуатэрэри бэ, ащ фэдэ цIы­фым фап­шIэрэм гухахъо хэ­огъуатэ. Руслъани иIофышIэхэм зэрагъэразэрэр, хьал-балыкъ азыфагу къызэрэдэмыхьэрэр, егъэ­зыгъэкIэ Iоф зэраримыгъашIэрэр къытиIуагъ. Непэ ахэм янахьыбэр апэ мы Iофыр езыгъэжьэгъагъэхэм ялъфыгъэхэр ары.

Зыщэфыщтхэр хьазырых

Мы лъэхъаным цIыфхэм хэтэрыкIэу къагъэкIыхэрэм яIугъэ­кIын псынкIагъоп. А лъэныкъом­кIэ Руслъан иIофхэр зэпигъэфагъэх. КъызэриIорэмкIэ, картофыр зыщэфыщтхэмкIэ гумэкIыгъо иIэп. Апэрэ илъэсхэм бэдзэрхэм ащыIуигъэкIыщтыгъ. ХэтэрыкIхэр зыщэфэу зыщэ­жьыхэрэр нэIуасэ къыфэхъу­гъэх, итовар джы къакIохэзэ Iуащы, къызагъэзэжьыщт мафэри къы­раIо.

— Лэжьыгъэу Iутхыжьырэм инахьыбэр шъофым щытэщэ. Зэштэгъоу бэу зыщэфыхэрэм ямашинэхэмкIэ картофыр Iуащы. Тэ тиIофыр ар къэтыугъоиныр, зэхэтыдзыныр, дзыохэм арыттэкъоныр ары, — еIо Руслъан.

Мафэ къэс картоф тонн 12 — 15 фэдиз къыхатIыкIыжьы. Яунагъо зыдащэжьынэуи цIыф­хэм дэгъоу ащэфы. Районым исхэм язакъоп, къалэм щыпсэухэрэми, нэмыкIэу зэхэзыхы­хэрэми

Мэрэтыкъохэм якартоф ашIоIэшIу, зэращэрэ уасэми егъэразэх, зыщэфынэу бэ къафакIорэр.

Илъэс 20-м къыкIоцI Руслъан картоф лъэпкъ зэфэшъхьафэу ыуплъэкIугъэр бэ. Мыгъэ Iуа­хыжьырэр голландскэ лъэпкъэу «Коломбо» зыфиIорэм фэд.

— ЧIыгум хэбгъэтIыс­хьащт картоф чылапхъэм изакъоми, тонн пчъагъэ къэпщэфын фае. Ар сыдэущтэу къызIэ­кIэжъугъахьэра?

— Чылэпхъэ къэгъэкIыным бэшIагъэу зыщыдэлажьэхэрэр Тульскэ, Рязанскэ хэкухэр, Краснодар краир ары. Тэ дгъэ­тIысхьэхэрэри ахэм къарытэщы. Картоф лъэпкъыб тыушэтыгъэр, тичIыгухэм нахь къякIухэрэр къэтэгъэкIых, — еIо тигущы­Iэгъу.

Техникэм ишIуагъэкIэ

Руслъан ищыкIэгъэ техникэр мэкIэ-макIэу зэригъэгъотыгъ. ЧIыгур зэражъорэ, зэрагъэушъэ­бырэ, уцыр зэраупкIэрэ, картофыр зэрагъэтIысхьэрэ ыкIи ятIэр зэрэтырахъожьырэ пкъыгъохэу тракторым пашIэхэрэр зэригъэуIугъэх. Джащ фэдэу псы зэрэкIагъахъорэри зэригъэгъотыгъ, ащ ыпэкIэ псыр шланг­хэмкIэ кIагъахъощтыгъ, ар къи­ныгъ, охътаби ищыкIэгъагъ. БэмышIэу ятIонэрэ трактори кIэу къыщэфыгъ. Хабзэр ахъщэ­кIэ къыдэIэпыIагъ, районым мэкъу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ иIофышIэхэм ыгъэхьазы­рыщт тхылъхэмкIэ яшIуагъэ къыра­гъэкIыгъ.

Руслъан мыгъэ блимыгъэкIэу джыри зы Iофыгъо зэшIуихы шIоигъу — шышъхьэIу мазэм ятIонэрэу картоф ыгъэтIысхьанэу имурад. Чылапхъэр зэригъэгъо­тыгъ, зыхигъэтIысхьащт чIыпIэри къыхихыгъ, картофэу къыгъэ­кIырэр чъэпыогъу мазэм блэмыкIэу къаугъоижьынэу мэгугъэ. Къыдэхъумэ, ыгъэтIысхьэрэм хигъэхъон ылъэкIыщт, зы гъэм лэжьыгъитIу ыугъоижьыщт. Игугъэ къыдэхъунэу тэри фэтэIо.

ХэтэрыкIхэм афэшъхьафэу ар коцымрэ тыгъэгъазэмрэ якъэгъэкIын дэлажьэ. Iоныгъор макIо, Руслъани лэжьыгъэр зэрэIуихыжьыщтым ыуж ит. ЧIыгум дэлажьэрэм лыжъ ешхэу аIо цIыфхэм. Ащ уегугъу­мэ, къыбдэгощэжьы. Руслъан ар къызыгурыIуагъэр бэшIагъэ. Мэрэтыкъо зэшъхьэгъусэхэм, Ирэрэ Руслъанрэ, сабыитIу зэдапIугъ, гъэсэныгъэ арагъэгъотыгъ. ТIуми унагъохэр яIэх, ялъфыгъэхэр апIух, янэ-ятэхэр агъэлъапIэх.

Шъаукъо Аслъангуащ.

Сурэтхэр: Р. Мэрэтыкъом ихъарзынэщ.