Адыгеим бжыхьэсэ лэжьыгъэхэм яIухыжьын щылъагъэкIуатэ. ПстэумкIи гектар 109801-рэ ар хъущтыгъ. АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ бэдзэогъум и 10-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, ащ щыщэу 49089-р Iуахыжьыгъах.

[caption id="attachment_135735" align="aligncenter" width="800"] Iэшъынэ Аслъан.[/caption]

Бжыхьэсэ хьэ гектар 9153,6-рэ республикэм щапхъыгъагъ. Ар Iуахыжьыгъах. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 44,2-рэ къырахыгъ, тонн 40059-м ехъу къаугъоижьыгъ.

Ащ нэмыкIэу чылапхъэ ­ашIыщт рапсэу гектар 10207-рэ яIагъ, 8790-р аIожьыгъ, тритикалер гектари 140-рэ мэхъу, ащ джыри игъо хъугъэп.

Бжыхьэсэ коцыр гектар 90300-рэ хъущтыгъ. Ащ 40020-м ехъу хагъэкIыгъ. Зы гек­тарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 44,3-рэ къырахыжьы.

Анахьыбэу бжыхьэсэ лэжьыгъэ хэзылъхьэхэрэм ыкIи бэ­гъуагъэу къизыхыжьхэрэм ащы­щых Шэуджэн районым ичIыгу­лэжьхэр. Ащ иадминистрацие мэкъумэщымкIэ ыкIи гъомылапхъэхэмкIэ иотдел ипащэу ГутIэ Мурат джырэблагъэ гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, гектар мин 17725-рэ бжыхьасэу яIагъ. Ащ щыщэу 1200-м ехъур рапсэу чылапхъэ ашIырэм рагъэубытыгъагъ, хьэр гектар 1650-рэ хъущтыгъ, коцыр 14750-м тырапхъэгъагъ.

Хьэмрэ рапсымрэ Iуахыжьыгъахэх. Хьэ гектарым гурытымкIэ центнер 46-рэ къырахыгъ, рапсым изы гектар центнер 28,3-рэ къытыгъ.

Коцым иIухыжьыни районым ичIыгулэжьхэр фежьагъэх. Гектар 4605-рэ хагъэкIыгъ, зы гектарым, гурытымкIэ лъыта­гъэу, центнер 51-рэ къырахы.

— НахьыпэкIэ къитхыжьыщтыгъэм егъэпшагъэмэ, ар бэп, — къыIуагъ ГутIэ Мурат. — Гъатхэр а уахътэм имыфэшъуа­шэу чъыIагъэ, бэрэ къещхыгъ, ошъу къытфехэуи хъугъэ. А зэпстэумэ яягъэ къытэкIыгъ. Хьасэхэм ахэхьанхэ амылъэкIызэ лэжьыгъэхэм игъом яшIушIэшъугъэхэп, ащ къитхыжьы хэ­бзагъэм къыщигъэкIагъ.

Бжыхьасэхэр Iуахыжьыным пае техникэу ящыкIагъэр икъоу яI, зэкIэмкIи комбайни 100 мэхъу районым лэжьыгъэр щы­Iузыхыжьырэр, ар кIэзыщыщт автомашинэхэри щыIэх, гъэтIы­лъыпIэхэми ащыкIэхэрэп. Джыри шэмбэт-тхьаумафэу кIуа­гъэ­хэм къащыублагъэу мэфэ заулэм къызэрещхыгъэм яIофшIэнхэр къызэтыригъэуцуагъэх. Арэу щытми, мэфипшI — пшIыкIутIу нахьыбэрэ пэмылъхэу бжыхьа­сэхэм яIухыжьын аухынэу ары зэрэгугъэхэрэр.

Ощххэр зэрэбэм гъэтхэсэ лэжьыгъэм ипхъынкIи иягъэ къэкIуагъ. Игъом лэжьыгъэр чIы­гум езымыгъэкIушъугъэ хъыз­мэтшIапIэхэр яIэх. Районым щагъэнэфэгъагъэм щыщэу гектари 100 имыкъупэу хамылъхьагъэу къэнагъ. Ар бэп, ау ари чIанэнэу фэягъэхэп. Чылапхъэ­хэмкIи, техникэмкIи фэхьазырыгъэх шъхьаем, ощх зэпымыужьым ыпкъ къикIыкIэ псыхъом псэу дэтыр къызыдэкIым, ащ пэблагъэу щылъ хьасэхэм къатехьагъ. Ар зэкIэкIожьыфэ лэ­жьыгъэр халъхьаныр кIасэ ­хъугъэ.

ЗэкIэмкIи гектар 14201-рэ гъэтхасэу яI. Анахьыбэу, ар гектар 10031-рэ, апхъыгъэр тыгъэгъаз. Ащ нэмыкIэуи нат­рыф халъхьагъ, хэтэрыкIхэр, нашэ, хъырбыдз ахалъхьагъэх. Ом изэхъокIыныгъэхэм апэшIуе­кIохэзэ ахэр чIыгум рагъэкIугъэхэми, мэфэ фабэу къызэ­кIэлъыкIожьыгъэхэм яшIуагъэ къэкIожьыгъ, язытет егъэразэх.

Цумпэ къэгъэкIынми цIыкIу-цIыкIоу районым зыщыра­гъэушъомбгъу. ГутIэ Мурат къызэриIуагъэмкIэ, къэралыгъо IэпыIэгъур мы лъэныкъомкIэ нахьыбэу агъэфедэ хъугъэ.

— Мары мы илъэсым цумпэ къэгъэкIыным зегъэушъомбгъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ про­граммэм нэбгыритIу хэлажьи грантхэр къырахыгъэх, — къы­Iуагъ ащ. — Нэбгырэ пэпчъ сомэ миллионитIум кIахьэу къарати, техникэми, нэмыкIми ящыкIагъэхэр къащэфыгъэх. Ахэм цумпэу къагъэкIыгъэм мыгъэ IуагъэкIын фэдиз апэрэу къыпыкIэгъагъ.

Лэжьыгъэ чылэпхъакIэхэми ягугъу тшIыгъэ. Адыгеим ичIыгулэжьхэм тихэгъэгу къыщыхахыгъэу, къыщагъэкIырэ хьэ ыкIи коц чылэпхъакIэхэр агъэфедэх, ау дагъэ къэзытырэ культурэхэм, гущыIэм пае, ты­гъэгъазэр, рапсыр, IэкIыбым къыращы хэбзагъ. Аужырэ илъэс­хэм ар къин хъугъэ. Джы мары мыгъэ IэкIыбым чылэп­хъакIэхэр къыщызгъэкIыхэрэм апае шапхъэхэр Урысыем ыгъэпхъэшагъэх, Iоныгъо мазэм и 1-м зэхъокIыныгъэхэм кIуачIэ яIэ хъущт.

— Зыпарэми къитымыщэу Урысыем къыщыхахыгъэу, къы­щагъэкIырэ лэжьыгъэ чылэп­хъакIэхэр дгъэфедэнхэм ты­къыфэкIоным игъо хъугъэ, — къыIуагъ ГутIэ Мурат. — Сыда пIомэ, ахэм уащыгугъыным Iофыр тетыжьэп. ЧIыгулэжьхэм коц чылапхъэр илъэс пчъагъэ хъугъэу тигъунэгъу Краснодар краим къыращы. Лэжьыгъэ чылэпхъакIэхэм апылъ Гупчэу П. П. Лукьяненкэм ыцIэ зыхьырэм, нэмыкIэу мы лъэныкъом фэгъэзагъэхэм къащащэфы. Дагъэ къэзытырэ лэжьыгъэхэм апылъэуи краим ушэтыпIэ институт ит. Ащ тыгъэгъазэм, соем, рапсым ячылэпхъакIэхэр къыщагъэкIых. НэмыкI фирмэхэри Краснодар краим, Ростов хэкум арытых. Ахэм тичIыгуи, тичIыопси къякIущт лъэпкъхэр, гибридхэр къагъэкIынхэ алъэкIы. ГущыIэм пае, гъэрекIо ахэм ащыщхэр тичIыгухэм ащытыушэтыгъэх, лэжьыгъэ дэеп къа­тыгъэри. Мыгъэ тирайон чылапхъэу щагъэфедагъэм ипроцент 30 — 40 фэдизыр ащ фэд.

Мы муниципальнэ образо­ванием ичIыгулэжьэу нэужым тыз­IукIагъэхэми чылапхъэхэр IэкIыбым къырамыщыжьхэу, мыщ къыщагъэкIыгъэхэр агъэфедэнхэм къыфэкIонхэм игъо зэрэхъугъэр, тиушэтыпIэ институтхэм, гупчэхэм яшIэныгъэлэжьхэм къыхахыгъэхэми лэ­жьыгъэ мыдэеу къызэратырэр къаушыхьатыжьыгъ. Дагъэ къэзытырэ культурэхэмкIэ IэкIыбым къыращыгъэ чылапхъэ мыгъэ хэзылъхьагъэхэр ахэтых, ау къэкIорэ илъэсым Урысыем къыщагъэкIыгъэр агъэфедэным фэхьазырых. Бжыхьэсэ лэжьыгъэхэм яIухыжьын рамыгъажьэзэ ащ зэрэфэхьазырхэм фэ­гъэхьыгъэ зэхэсыгъоу республикэм щыкIуагъэм къырагъэ­блэгъэгъэ шIэныгъэлэжьхэм зигугъу къашIыгъэ чылэпхъа­кIэхэр къахахынхэ гухэлъ яI.

ХЪУТ Нэфсэт.