ЯщыIэныгъэ гъогукIэ, язэгурыIоныгъэкIэ щысэ зытепхын унагъохэу илъэсыбэ хъугъэу зэ­дэпсэухэу республикэм исыр зэрэбэм уегъэгушхо. Ахэм ащыщ Теуцожь районым ит къуаджэу Аскъэлае щыпсэурэ Хъот зэшъхьэгъусэхэу Бэчмызэрэ Аминэтрэ.

[caption id="attachment_135590" align="aligncenter" width="800"] Iэшъынэ Аслъан тырихыгъ.[/caption]

Илъэс 50 хъугъэ щыIэныгъэ гъогум зызэдытетхэр. Гуфэбэныгъэр къызэбэкIырэ мэфэкIым ипэгъокIэу «Адыгэ макъэр» ахэм адэжь еблэгъагъ. Унэгъо­шIэным ишъэфхэмкIэ зэшъхьэгъусэхэр ягуапэу къыддэго­щагъэх.

Илъэс 50-р тарихъымкIэ — нэгъэупIэпIэгъу, ау цIыфымкIэ — щыIэныгъэ псау. А лIэшIэ­гъуныкъор Хъот зэшъхьэгъусэхэм яIорэ яшIэрэ зэхэлъэу, зэгурыIоныгъэр ыпэ рагъэшъызэ къызэдакIугъ. Къызэдагъа­шIэ­рэ илъэс пэпчъ мэфэкI гъэ­нэфагъэу щыт. Бырсыр, хьал­-балыкъ хэтыгъэхэу яшIэжь къыхьырэп, сыд фэдэ гумэкIыгъо къэуцугъэми, нэбгыритIур ар зэрэзэшIуахыщтым ыуж итыгъэх.

— СыныбжьыкIэ дэдэу унагъо сихьагъ, — къеIуатэ Аминэт. — Я 11-рэ классым сыкIонэу щытыгъ ныIэп. Пщыкъуйхьэблэ ХъорэлIыкъомэ сыряпхъу. СыкъызэрихьылIэгъэ гуащэм фэдэ цIыф дэгъу щыIагъэп сшIошIы. IуакIи, шIыкIи сигъэшIагъэх, илъагъо сытырищагъ, ышъхьэ сыдигъэсагъ. Ащ къысиIощтыгъэ гъэсэпэтхыдэхэм сарыгъуазэзэ тикIалэхэр тпIугъэх.

ЗэгурыIоныгъэ уиунагъо ­илъэу, лъытэныгъэ зэ­фыуиIэу уигъашIэ зэдэбгъэшIэным нахь насыпыгъэ щыIэп.

Аминэт бэрэ хэбзэ IофшIэн ыгъэцэкIэнэу хъугъэп, тIэкIурэ тутын зылэжьхэрэм ахэтыгъ. КIэлэцIыкIухэм япIун, унагъом изехьан ыпшъэ дэлъыгъ, сыда пIомэ Бэчмызэ зэпымыоу ­илъэс 45-м къыкIоцI колхозым пхъа­шIэу Iоф щишIагъ. «IофшIэным иветеран» щытхъуцIэри къы­лэжьыгъ. Ащ ыIэ къымыхьырэ щыIэп сIоми сыхэукъонэп къыс­шIошIы. Зэшъхьэгъусэхэм къызэрэтфаIотагъэмкIэ, зэрысхэ унэр, чырбыщым изэтелъхьан нэмыкIырэр, Бэчмызэ ыIэшъхьитIукIэ ышIыгъ. Мыр къуаджэм зэрэщашIэрэр ефэндэу ары, игущыIэ едэIух, шъхьэкIэфэныгъэр къыпагъохы. Ежьыри ары анахьэу мэхьанэ зэритырэр.

— Илъэс 40 хъугъэ диным сызыпылъыр. Илъэс 20-м ехъурэ Аскъэлае сыщыефэндыгъ. Къутырэу Краснэм дэс адыгэхэри къысэуалIэх. ДинымкIэ шIэныгъэ куу сIэкIэлъэу сфэIонэп, ау сэр-сэрэу бэ зэзгъэшIагъэр. 2007-рэ илъэсым симылъкукIэ хьаджэшI сыщыIагъ. Сызыщытхъужьыныр сикIасэп, ау сызыдэс чылэм непэ къызнэсыгъэм зы гущыIэ мыхъун къыщыса­Iуагъэп, лъэшэу сафэраз. Нэшхъэягъохэм мыхъун горэхэр ащыо­лъэгъух, ау сымакъэ Iэтыгъэу егъашIи садэгущыIагъэп. СиIуагъэ къедэIугъэх, ар зэ­кIэми апшъэу сэлъытэ, — къы­хигъэщыгъ Бэчмызэ.

Къалэжьыгъэ зыгъэпсэфы­гъом зэшъхьэгъусэхэр щысых. Ныбжь хэкIотагъэ яI нахь мы­шIэми (Бэчмызэ илъэс 86-рэ, Аминэт илъэс 75-рэ), зы чIыпIэ щысхэп. ЯпсауныгъэкIэ уз гъэтIылъыгъэхэр яIэхэми, тхьаусыхэхэрэп, зэпымыоу зыгорэ ашIэным пылъых, мафэу къагъашIэрэм щэгушIукIых. Яунэгъо хъызмэт зэрахьэ, Бэчмызэ игуапэу хатэр елэжьы. ХэтэрыкIэу агъэтIысхьэ хабзэр зэкIэ ихатэ щелэжьы.

Лъэпсэ пытэ зиIэ унагъо бгъэпсынымкIэ зэшъхьэгъусэхэм ащыщэу нахь мэхьанэ зиIэмкIэ тяупчIыгъ. Джэуапыр Бэчмызэ къытыжьыгъ.

— Унагъом лъапсэу иIэр хъулъфыгъэр ары, бзылъфыгъэр апшъэу щыт. Хъулъфыгъэм Iоф ышIэн, къылэжьырэр къырихьы­лIэн, ар бзылъфыгъэм кIиу­гъоен фае. Бзылъфыгъэр бгъунджэу кIоу, хъулъфыгъэм емыдэIоу зыхъурэм, унагъо пшIэшъущтэп. НэбгыритIуми пIэ зэкIэдзагъэу, уиIорэ уишIэрэ зэхэлъмэ унэгъо пытэ бгъэпсыщт. Джащ фэд, шъхьэкIэфэныгъэ уазыфагу имылъымэ, шIулъэгъум зи къи­кIырэп. ШIулъэгъур къакIошъ, мэкIожьы, удихьыхын ылъэ­кIыщт. ШIу зэрэплъэгъурэм пае имыщыкIагъэр фэбгъэгъу хъумэ, ухэукъо. ИщыкIагъэу тэрэзыр ори еоIо, адрэми къыуеIо, шъхьакIо пштэрэп. Арышъ, унэ­гъошIэным апэ итыр шъхьэкIэ­фэныгъэмрэ зэгурыIоныгъэмрэ, — еIо Бэчмызэ.

ЗэгурыIоныгъэ уиунагъо ­илъэу, лъытэныгъэ зэфыуиIэу уигъашIэ зэдэбгъэшIэным нахь насыпыгъэ щыIэп. Зэшъхьэгъусэ Хъотхэм унэгъо дахэ зэда­шIагъ, адыгэ шэн-хабзэхэм атетэу ясабыйхэр зэдапIугъэх. Джы ахэм къапыхъуагъэхэм къа­кIэхъухьажьыгъэхэми яма­фэхэр къафагъэчэфых.

ЯкIалэу Алый Къэрэщэе­-Щэрджэс къэралыгъо кIэлэ­егъэджэ университетыр къыу­хыгъ, къэрэгъулэ фирмэхэм ащыщ щэлажьэ.

Япшъашъэу Марыет Пшызэ аграрнэ университетым экономикэмкIэ ифакультет щеджагъ. Муниципальнэ образованиеу «Теуцожь район» зыфиIорэм Iоф щешIэ.

АнахьыкIэу Хъарет (Еутыхмэ яныс) Адыгэ къэралыгъо университетым щеджагъ, тарихъым­кIэ, обществознаниемкIэ кIэлэ­егъаджэу, пащэм пIуныгъэ IофымкIэ игуадзэу Аскъэлэе гурыт еджапIэм Iоф щешIэ. «УФ-м пIуныгъэ-гъэсэныгъэмкIэ иIофы­шIэ ГъэшIуагъ» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ.

Зэшъхьэгъусэ Хъотхэм лIэшIэгъуныкъо гъогур къызэра­нэкIыгъ нахь мышIэми, непэ къызнэсыгъэм яIуплъэ фабэ гу лъымытэнэу хъурэп, гушIуагъор, насыпыр къызэрябэкIырэр къа­хэщы. АIэ зэкIэдзагъэу, уасэ зэфашIызэ мэпсэух. ЩыIэны­гъэм фэразэх, зэгурыIохэу зэ­рэщыIагъэхэм кIэгушIух, ялъфыгъэхэм анаIэ къатетэу мэпсэух.

Илъэс 50-р тарихъымкIэ — нэгъэупIэпIэгъу, ау цIыфымкIэ — щыIэныгъэ псау.

Хъотхэм адэжь тызщыIэгъэ мафэм тефэу цIыфхэм соци­альнэ фэIо-фашIэхэр афэгъэцэкIэгъэнымкIэ Гупчэу Теуцожь рай­оным щыIэм илIыкIохэри мэфэкIымкIэ зэшъхьэгъусэхэм къафэгушIонхэу къеблэгъагъэх. Медалэу «За любовь и верность» зыфиIорэр ыкIи нэпэеплъ шIухьафтынхэр Бэчмызэрэ Аминэтрэ къаратыгъэх.

— Узэшъхьэгъусэу илъэс 50 къызэдэбгъэшIэныр дахэ ыкIи гушIуагъо. Псауныгъэ шъуиIэу, унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ шъущысэтехыпIэу джыри илъэс пчъагъэ къызэдэжъугъэшIэнэу сышъуфэлъаIо, — къыIуагъ Гупчэм ипащэу Одэжьдэкъо Нурбый.

Iэшъынэ Сусан.