Адыгеим цумпэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэм якъэгъэкIын шIуагъэ хэлъэу щылъагъэкIуатэ. Мыщ епхыгъэ хъызмэтым зыкъыIэтынымкIэ къашъхьапэ къэралыгъо IэпыIэгъур.

[caption id="attachment_135340" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъын.[/caption]

Теуцожь районым тызэкIом, цумпэ къэгъэкIыным ыуж ихьагъэу тыздэщыIагъэхэм ащыщ Тыгъужъ Нурбый иунэе хъыз­мэтшIапIэ.

Ащ къуаджэхэу Джэджэхьаблэрэ Тэуйхьаблэрэ азыфагу цумпэ лъэпкъэу ежевикэр щигъэтIысхьагъ. КъызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ 2022-рэ илъэ- сым цумпэ лэжьыным зегъэу­шъомбгъугъэным фытегъэпсы­хьэгъэ къэралыгъо программэм хэлажьи, шышъхьэIу мазэм сомэ миллионрэ мин 800-рэ грантэу къыратыгъ. Ежь имылъкуи хигъахъуи ар егъэжьапIэ ышIыгъ.

— Къэралыгъо IэпыIэгъур лъэшэу къытшъхьэпагъ, — къы­Iуагъ Нурбый. — АщкIэ цумпэр къызщыдгъэкIыщт хьасэр дгъэхьазырыгъ, гъэтIысыжьхэр къэтщэфыгъэх. Грантыр хэмытыгъэмэ, ар шIэгъуае хъущт­гъагъэ. Къыхэзгъэщымэ сшIоигъор программэхэм фермерхэр ахэлэжьэнхэмкIэ районым имэ­къумэщ отдел лъэшэу IэпыIэгъу зэрэхъурэр ары.

[caption id="attachment_135341" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъын.[/caption]

Нурбый ицумпэ хьасэ гектарым ехъу. Ащ ипэчIынатIэу ежевикэ щигъэтIысхьагъ ХьацIэцIэ Мурати. Ащ мы цумпэм гектаррэ ныкъорэ ригъэубы­тыгъ. Программэу зигугъу къэтшIы­гъэр ыгъэфеди грант къызэратыгъэхэм ари ащыщ. Мэкъу-мэщымкIэ отделым къызэрэщытаIуагъэмкIэ, сомэ миллионрэ мин 779-рэ къыфэ­кIуагъ.

ФермеритIум къэралыгъо IэпыIэгъумкIэ ежевикэ кошэ мини 6 къащэфи агъэтIысхьагъ. Лъэпкъэу къыхахыгъэхэм илъэ­сым тIогъогогъо, гъатхэм ыкIи бжыхьэм, къызпыкIэщтхэр ахэтых. Лъэхъаным диштэрэ шIыкIэхэр агъэфедэнхэм ищыкIагъэ­ри агъэпсыгъ. Цумпэ куандэхэр дэкIуаехэзэ къэкIынхэу ашIыгъ, «капельнэ» зыфаIорэм фэдэ шIыкIэкIэ псыр кIагъахъо.

Ежевикэм чIыгум зырагъэ­кIугъэ илъэсым ыужырэм къыпыкIэнэу регъажьэ. Арышъ, къэкIорэ гъэр ары цумпэм зе­жэхэрэр. Мы уахътэм ешIу­шIэх, уц шIойхэм ябэных.

Мы хьаситIум апэмычыжьэу ежевикэ щигъэтIысхьанэу егъэ­хьазыры Шъынэхъо Ислъам. Ари цумпэ къэгъэ­кIыным зегъэушъомбгъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ къэралыгъо программэм мыгъэ хэлэжьагъ. Грантэу къыратыгъэр сомэ миллиони 2-рэ мин 700-м ехъу. ТызщыкIогъэ мафэм ежевикэ куандэхэр зыдэкIоещтхэр, псыр зэрэкIигъэхъощтыр ыгъэхьа­зырыщтыгъэх.

Зэгъунэгъу фермерхэм къызэрэтаIуагъэмкIэ, тапэкIэ джыри ежевикэм рагъэубытыгъэм хагъэхъощт, цумпэ къызэрыкIо агъэтIысхьащт, хэтэрыкIхэри алэжьынхэу гухэлъ яI.

[caption id="attachment_135342" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъын.[/caption] ГъэтIысыжьхэр къагъэкIых

Теуцожь районым цумпэ лэ­жьыным зызэрэщырагъэушъомбгъурэм имызакъоу, гъэтIысы­жьэу агъэфедэщтхэри ежьхэм яунаеу яI пIоми хъущт. Ащ фэдэ питомник къуаджэу Пщыкъуй­хьаблэ дэжь щызыгъэпсыгъэр унэе хъызмэтшIапIэу «Еутых» зыфиIорэр ары.

Ащ ипащэхэм 2021-рэ илъэсым ежевикэ гектари 10 агъэтIысхьагъ, къапыкIэуи ригъэ­жьагъ. Ау ащ къыщымыуцухэу, гъэтIысыжь лъэпкъ дэгъухэр зэрэмыгъотыгъошIур къыда­лъыти, ежевикэ ыкIи голубикэ лъэпкъхэр къыщагъэкIынхэу питомник агъэпсыгъ.

ХъызмэтшIапIэм игъэцэкIэкIо пащэу Людмила Цулаевам къызэрэтиIуагъэмкIэ, ежевикэ лъэпкъ 12 яI. Ары пэпчъ «шэ­нэу» иIэр, куашэхэр зыфэдэхэр, къыпыкIэщт цумпэм иинагъэ, иIэшIугъэ, узэрешIушIэн фаер цIыфэу къяуалIэхэрэм нэры­лъэгъу афэхъуным пае хэу­шъхьафыкIыгъэу хьэсэ цIыкIу ашIи, язырызыгъо щагъэтIыс­хьагъ.

[caption id="attachment_135343" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъын.[/caption]

— Хьасэр зэкIэмкIи соткэ 30 мэхъу, — къыIуагъ ащ. — Ежевикэр илъэситIу хъугъэ къызщыдгъэкIырэр, мыгъэ, мары зэрэшъулъэгъоу, зэкIэми къапыкIагъ. Фермерхэр е цумпэ къэгъэкIыныр езыгъажьэ зы­шIоигъохэр къытэуалIэх. Ахэм лъэпкъ пэпчъ къэбарэу пылъыр къызэрафэтIуатэрэм имызакъоу, ядгъэлъэгъун амали тиI. ГущыIэм пае, ежевикэ лъэпкъэу «Осидж» зыцIэм изы куашэ килограмм 20 фэдиз къытын ылъэкIыщт, «Гай» зыфиIорэр чъыIэм къыгъащтэрэп, градус 32-м нэсэу ыщыIэщт, «Фридом» илъэсым тIогъогогъо къыпэкIэ…

Куандэхэри, къыпыкIэгъэ цумпэхэри адрэхэм анахь инхэу лъэпкъ горэм тырищэлIагъ. Ар ежьхэм къагъэкIыгъэу, зэ­рыгушхохэу, зыщыгушIукIхэрэр арэу къыIуагъ Людмилэ. ­Лъэпкъ зэфэшъхьафхэр зэхагъахьи, аушэтыгъ, ежьхэр зэрэщыгугъы­гъэхэу иинагъэкIи, иIэшIугъэкIи, къытырэм ибагъэкIи нэмыкIхэм атекIы хъугъэ.

— Зэрифэшъуашэу, тиежевикэ лъэпкъыкIэ «Нарт» фэтыусыгъ, — ыIуагъ гъэцэкIэкIо пащэм. — Джы ар цумпэхэм яреестрэ хядгъэгъэхьан гухэлъ тиI.

[caption id="attachment_135344" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъын.[/caption]

Голубикэ гъэтIысыжьхэри аныбжьыхэмкIэ зэтекIыхэу питомникым дэтых. Мы цумпэр Адыгеир хэгъэкIыри, Темыр Кавказым къыщыкIырэп. Арышъ, кошэ цIыкIухэр къызэращэ­фыгъэхэр ымыушъэфэу къыти­Iуагъ. Зикислотность инэу щыт торфэу голубикэм ищыкIагъэр зэрылъ дзыохэм арысхэу яшIу­шIэхэзэ къагъэкIых.

Цумпэ къэгъэкIыным Теуцожь районым зызэрэщиушъом­б­гъу­рэм ишыхьатэу мы хъыз­мэтшIа­пIэм гъэтIысыжь ищыкIагъэу къеуалIэрэм ипчъа­гъэ хэ­хъо зэпыт. Ежевикэу ти­чIыгухэм къякIурэм имыза­къоу, голубикэу къэгъэкIыгъуае­ри ащэфы.

Район администрацием мэкъу-мэщымкIэ иотдел къызэ­рэщаIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым цумпэ къыгъэкIэу зы хъыз­мэтшIапIи яIагъэп. 2019-м, мы культурэм зиушъомбгъуным фытегъэпсыхьэгъэ программэр зежьэм ыуж, ар агъэфедэзэ гектари 9,8-рэ районым ща­гъэтIысхьагъ, мыгъэ а пчъагъэр 30,2-м нэсыгъ.

ХЪУТ Нэфсэт.