Адыгэ къэралыгъо университетым уплъэкIунхэр зэхищагъэх, ахэр зыфэгъэхьыгъэхэр республикэм икIэлэегъаджэхэр ясэнэхьат зэрепшъылIагъэхэр зыфэдизыр зэгъэшIэгъэныр ары.

[caption id="attachment_135312" align="aligncenter" width="800"] АКъУ.[/caption]

Адыгеим игъэсэныгъэ учреждениехэм ащылэжьэрэ кIэлэегъэджэ нэбгырэ мин 1,8-рэ зыхэлэжьэгъэ уплъэкIунхэр, ар шъолъырым щылэжьэрэ кIэлэегъаджэхэм япроцент 50 мэхъу, апэрэу республикэм щырагъэкIокIых. УплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, кIэлэегъаджэхэм япроцент 65-м япсихическэ зэхэшIэныгъэ IофшIапIэм хьылъэ щэхъу.

Лонгитюднэ уплъэкIунхэу кIэлэегъа­джэхэр зэрэпшъыгъэхэр зыфэдизыр зэгъэшIэгъэным фэгъэхьыгъэу Адыгэ Республикэм щырагъэкIокIырэр Адыгэ къэралыгъо университетым истратегическэ проектэу «Адыгеир — псауныгъэм ишъолъыр» зыцIэм къыдыхэлъы­тагъ, ар программэу «Приоритет 2030» зыфиIорэм хэхьэ, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ АР-м и Министерствэ яIэпы­Iэгъу.

— Сэнэхьатым зэригъэпшъыгъэхэм исиндром — ар IофшIэным хахырэ анахь уз хьылъэу цIыфхэм адэлажьэхэрэм яIэ мэхъу. Мы гумэкIыгъор къызхэкIырэр, ушъхьагъэу фэхъурэр нахь игъэкIоты­гъэу зэхэфыгъэн фае. Нахьыжьэу ар къыхэбгъэщымэ, нахь псынкIэу дэбгъэзыжьыни плъэкIыщт, кIэлэегъаджэхэм япсихическэ зэхэшIэныгъэ къэмыхьылъэзэ шIэныгъэ программэу щыIэхэр епхьылIэнхэшъ, зэтебгъэуцожьышъущт, — къыIотагъ проектэу «Адыгеир — псауныгъэм ишъо­лъыр» зыфиIорэм ипащэу Мария Паатовам. УплъэкIунхэм япшъэрылъыр Адыгэ Республикэм щылэжьэрэ кIэлэегъаджэмэ япрофессиональнэ «кIосэныгъэ» зыфэдэр къыхэгъэщыгъэныр, ащ елъытыгъэу зэфэхьысыжьхэр шIыгъэнхэр ары. Профессиональнэ «кIосэныгъэм» апэрэмкIэ уасэ фашIыщт, етIанэ ахэр IэнатIэу аIыгъхэмкIэ, подразделениехэмкIэ, Iоф­шIэгъэ илъэс пчъагъэу яIэмкIэ ыкIи нэмыкI лъэныкъуабэмкIэ зэтыраутыщтых.

АКъУ-м иамалхэр агъэфедэхэзэ, кIэлэегъаджэхэр ясэнэхьат емыпшъылIэнхэм фэшI, гъэсэныгъэ тедзэм икурсхэр, тренинговэ десэхэр арагъэхьыщтых, нахьыбэрэмкIэ ащ фэдэ Iофтхьабзэм къыхагъэлэжьэщтхэр гъэсэныгъэ учреждениехэм социальнэ-психологическэ къулы­къоу яIэхэм яIофышIэхэр ары. Нэужым ахэр ары кIэлэегъаджэхэм яIэпэIэсэныгъэ къемыIыхыным дэлэжьэщтхэр.

[caption id="attachment_135313" align="aligncenter" width="800"] АКъУ.[/caption]

УплъэкIунхэм яапэрэ едзыгъо нэбгырэ мин 1,8-рэ хэлэжьагъ. Бзылъфыгъэ­хэмрэ хъулъфыгъэхэмрэ шъхьаф-шъхьа­фэу апэ агощыгъэх, аныбжьыхэмкIи зэтыраутыгъэх, илъэс 18-м къыщегъэжьагъэу 65-рэ зыныбжьыхэм анэс ащ хэхьагъэх. АуплъэкIурэмэ япроцент 55-м аныбжьыгъэр илъэс 45-м къыщыубла­гъэу 64-м нэс. Илъэс 20 — 24-рэ ныбжьым итыгъэхэр проценти 4,6-рэ ныIэп зэрэхъу­щтыгъэхэр. УплъэкIунхэм ахэлэжьагъэхэм янахьыбэр бзылъфыгъэх — процент 92-рэ. КIэлэегъаджэу Iоф зэрашIэгъэ илъэс пчъагъэри лъэшэу зэтекIы — зы илъэсым къыщегъэжьагъэу 53-м нэс зиIэхэр ахэтых. ЫпэкIэ къызэрэщытIуагъэу, ауплъэ­кIугъэмэ япроцент 65-м япсихическэ зэхэшIэныгъэ IофшIапIэм хьылъэ щэхъу, азыплIанэм яIэпэIэсэныгъэ къызэреIыхырэм игумэкIыгъохэр алъэгъу, ахэм ядэгъэзыжьын Iоф дашIэным фэхьазырых.

УплъэкIунхэм яятIонэрэ едзыгъо АКъУ-м иIофышIэхэм гъэмафэм ра­гъэ­кIокIыщт, ар зыфэгъэхьыгъэр шъолъырым икIэлэегъаджэхэу мы зигугъу къэтшIыгъэ гумэкIыгъохэр зиIэхэм Iоф адэшIэгъэныр, курсхэр афызэхэщэгъэнхэр ары. Ащ фэдэ апэрэ тренинговэ десэхэр рагъэкIокIыгъахэх. Ахэр языгъэхьыгъэхэр психологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу, АКъУ-м кIэлэегъэджэ психологиемкIэ икафедрэ идоцентэу, психологие гупчэу «Рост» зыфиIорэм ипащэу Бырсыр Асиет ары.

Арт-терапием ишIыкIэхэр а егъэджэнхэм ащагъэфедагъэх. Ащ хэлэжьагъэхэм ягупшысэхэр, яэмоциехэр зэтыраIэжэнхэ, ахэр зэфэдэу пкъышъолым хэбгощэнхэшъ, анахь шъхьаIэр къыхэбгъэщыным зыфагъэсэныр ары япшъэрылъхэм ащыщыгъэр.

Егъэджэнхэр зырагъэкIокIыхэрэ ужым, Iоныгъо мазэм, джыри зэ кIэлэегъа­джэхэр ауплъэкIужьыщтых, ар зыкIызэхащэщтыр методикэу зэрэрагъэджагъэхэм ишIуагъэ къэкIуагъэмэ зэрагъэшIэным фэшI, ащ дакIоу нэбгырэ пэпчъ хэушъхьафыкIыгъэ унашъохэр фашIыщтых. УплъэкIунхэм къагъэлъэгъощт зэфэхьысыжьхэмкIэ социальнэ-психологическэ къулыкъухэу гъэсэныгъэ учреждениехэм ащылажьэхэрэм курсэу арагъэкIущтхэм яметодикэ зэхагъэуцощт. Ар АКъУ-м къэкIощт илъэс еджэгъум щатIупщыщт.

Адыгэ къэралыгъо университетым истратегическэ проектэу «Адыгеир — псауныгъэм ишъолъыр» зыцIэу программэу «Приоритет 2030» зыфиIорэм хахьэрэр зыфытегъэпсыхьагъэр шъолъы­рым щыпсэурэ цIыфхэм ящыIэныгъэ нахь кIыхьэ шIыгъэныр ары ыкIи лъэныкъо заулэ ащ къыхеубытэ. Ахэм ащыщых физическэ культурэм пылъынхэр, спортыр, гъомылапхъэхэр, психологическэ псауныгъэр, социальнэ IофшIэныр, экологие гъэсэныгъэр ыкIи зекIоныр. Проектым ипшъэрылъыр — Адыгэ Респуб­ликэм щыпсэурэ цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэныр, ящыIэныгъэ нахь кIыхьэ шIыгъэным фэшI шIэныгъэ лъапсэ зиIэ шапхъэхэр гъэнэфэгъэнхэр ары.