ЦIыфым ишIушIагъэ кIодырэп
ШIу зышIэрэм ыцIэ цIыфхэм раIо хабзэ ыкIи ащыгъупшэрэп. Ащ ищыс бзэшIэныгъэлэжьэу, кавказоведэу, общественнэ IофышIэшхуагъэу КIэрэщэ Зайнаб ишIулэжьыгъэ кIагъэтхъэу тиреспубликэ зэфэдэкIэ мэфэкI Iофтхьабзэхэр зэрэщырагъэкIокIыхэрэр.
КIэрэщэ ЗайнабкIэ ныдэлъфыбзэр аукъодыягъэп, ар — Ным, псэм азыныкъоу, ащ атешIыкIыгъэу ылъытэщтыгъ. Зайнаб ищыIэныгъэ зэрэщытэу наукэм, адыгэ бзэшIэныгъэм фигъэшъошагъ, сыда пIомэ шIоигъуагъ зые адыгэ лъэпкъыжъ лъэшым, лIыхъужъым фэдэу, адыгабзэр псэпытэу щытыныр. Джырэ адыгэ бзэшIэныгъэр зэфэдэкIэ гъогу нэфынэ тезыщагъэр КIэрэщэ Зайнаб ары. Ащ фэгъэхьыгъэу дунэе гъэсэныгъэ Iофтхьабзэу «Адыгэ диктантыр», дунэе шIэныгъэ симпозиумэу «Актуальные проблемы общей и адыгской филологии» зыфиIоу, адыгабзэм иушэтын-зэхэфын дэлэжьэрэ шIэныгъэлэжь нэбгыри 120-м ехъу зыхэлэжьагъэхэр Адыгэ къэралыгъо университетым щыкIуагъ. БэмышIэу АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ КIэрэщэ Зайнаб ыцIэкIэ Iэнэ хъурае щызэхащэгъагъ. Зайнаб иунэе хъарзынэщ къыхэхыгъэ научнэ материалхэр, анахьэу осэшIу зиIэ иIэпэрытххэр электроннэ шапхъэм рагъэкIугъэх. КъыдэкIыным ятIонэрэу фагъэхьазыры З. КIэращэм ихэшыпыкIыгъэ IофшIагъэхэмкIэ томитIур, ар апэрэу 1995-рэ илъэсым къыхаутыгъагъ апэрэу, ау джы гъотыгъуае зэрэхъугъэм къыхэкIэу икIэрыкIэу къытедзэжьыгъэныр игъоу алъэгъугъ.
ТхылъеджапIэм щызэхащэгъэ Iэнэ хъураем апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжьышхоу З. КIэращэм иIофшIагъэ пэпчъ осэшхоу иIэр щыкIэгъэтхъыгъ. Мыщ хэлэжьагъэх гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм бзэшIэныгъэмкIэ иотдел иIофышIэхэм ащыщхэр. Джащ фэдэу Iофтхьабзэм къырагъэблэгъагъэх АКъУ-м адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет ишIэныгъэлэжьхэр. Илъэсыбэрэ Зайнаб бзэшIэныгъэм зэрэдэлэжьагъэр, зэкIэ иIэпэрытх тхыгъэхэр, мини 2-м шъхьадэкIэу, мы факультетым къызэрэщагъэгъунэхэрэр къаIуагъ. Ахэм шIэныгъэлэжьым илекциехэр, истатьяхэр, фольклор этнографическэ ыкIи бзэ диалектологическэ тхыгъэхэр ыкIи студентхэм янаучнэ IофшIагъэхэр бзэм идиалектхэмкIэ, ащ нэмыкIэу мэхьанэ зиIэ угъоигъэхэу Зайнаб япащэу студентхэм ашIыгъэхэр бэу щызэIугъэкIагъэх.
АКъУ-м ипрофессорэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Унэрэкъо Рае шIэныгъэлэжьым икIэн ухъумэгъэнымкIэ университетым адыговедениемкIэ и Гупчэ Зайнаб ихъарзынэщ хэлъ тхыгъи 150-рэ фэдиз электроннэ шапхъэм зэрэралъхьагъэм ишIуагъэ къызэрэкIощтыр, мы зыфэдэ щымыIэ материалхэр нэмыкI ушэтакIохэм зэлъягъэшIэгъэнхэмкIэ мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Джащ фэдэу сборникыкIэм къыдэхьэгъэ материалхэми Рае ягугъу къышIыгъ, ар 1953-рэ илъэсым шапсыгъэ диалектым фэгъэхьыгъэ IофшIагъэу урысыбзэкIэ къыхаутыгъагъэр адыгабзэкIэ къызэрэтыгъэщтыр къыIуагъ. НэмыкI темэ гъэшIэгъонхэу лъэпкъ фольклорым фэгъэхьыгъэхэри, гущыIэм пае, нарт Шэбатныкъо иорэд нэмыкI шъыпкъэу къэIуагъэу, я XX-рэ лIэшIэгъум ия 40-рэ илъэсхэм Зайнаб орэдыIотхыдэIуатэу КIуай Зэфэс къыIоу ытхыгъагъэр зэрахэлъыр, зэкIэ мы Iэпэрытхыхэр уасэ зиIэхэу зэрэщытхэр Рае кIигъэтхъыгъ.
Университетым адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет Iофышхоу зэшIуихыгъэхэм ащыщ КIэрэщэ Зайнаб иилъэси 100 ипэгъокIэу «Ныдэлъфыбзэр «лъэпкъым ыпсэ зан» («Язык — душа народа») урысыбзэкIэ къызэрэдигъэкIыгъэр. Ащ илъэтегъэуцо Iэнэ хъураем къыдыхэлъытэгъагъ, тхылъым Iоф дэзышIагъэхэу Унэрэкъо Рае, университетым адыгэ филологиемкIэ икафедрэ идоцентэу Хъуажъ Нурет яшIошIхэр къыраIотыкIыгъэх.
Лъэпкъ тхылъеджапIэм иIофышIэу Унэрэкъо Джэнэт къыгъэхьазырыгъэ къэгъэлъэгъон инэу, анахь документ гъэшIэгъонхэр, Iэпэрытххэр, статья зэфэшъхьафхэр, тхылъхэр, гущыIалъэхэр бзэшIэныгъэмкIэ зыхэлъхэм Iэнэ хъураер къагъэбаигъ.
МэфэкI Iофтхьабзэм къырагъэблэгъагъэх адыгэ бзэшIэныгъэр зышIогъэшIэгъонхэр, ащ рылажьэхэрэр, лъэпкъым ыбзэ къызэтегъэнэгъэныр, къэухъумэгъэныр зикъабылхэр, ныбжьыкIэ чанхэр, Лъэпкъ тхылъеджапIэм иIофышIэхэр.
Дзэукъожь Нуриет.