Top.Mail.Ru

ЦIыфым ишIушIагъэ кIодырэп

Image description

ШIу зышIэрэм ыцIэ цIыфхэм раIо хабзэ ыкIи ащыгъупшэрэп. Ащ ищыс бзэшIэныгъэлэжьэу, кавказоведэу, общественнэ IофышIэшхуагъэу КIэрэщэ Зайнаб ишIулэжьыгъэ кIагъэтхъэу тиреспубликэ зэфэдэкIэ мэфэкI Iофтхьабзэхэр зэрэщырагъэкIокIыхэрэр.

КIэрэщэ ЗайнабкIэ ныдэлъфыбзэр аукъодыягъэп, ар — Ным, псэм азыныкъоу, ащ атешIыкIыгъэу ылъытэщтыгъ. Зайнаб ищы­Iэныгъэ зэрэщытэу наукэм, адыгэ бзэшIэныгъэм фигъэшъошагъ, сыда пIомэ шIоигъуагъ зые адыгэ лъэпкъыжъ лъэшым, лIыхъужъым фэдэу, адыга­бзэр псэпытэу щытыныр. Джырэ адыгэ бзэшIэны­гъэр зэфэдэкIэ гъогу нэфынэ тезыщагъэр КIэрэщэ Зайнаб ары. Ащ фэгъэхьы­гъэу дунэе гъэсэныгъэ Iофтхьабзэу «Адыгэ диктантыр», дунэе шIэныгъэ симпозиумэу «Актуальные проб­лемы общей и адыгской филологии» зыфиIоу, адыгабзэм иушэтын-зэхэфын дэлэжьэрэ шIэныгъэлэжь нэбгыри 120-м ехъу зыхэ­лэжьагъэхэр Адыгэ къэралыгъо университетым щы­кIуагъ. БэмышIэу АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ КIэрэщэ Зайнаб ыцIэкIэ Iэнэ хъурае щызэхащэ­гъагъ. Зайнаб иунэе хъарзынэщ къыхэхыгъэ научнэ материалхэр, анахьэу осэ­шIу зиIэ иIэпэрытххэр электроннэ шапхъэм рагъэкIугъэх. КъыдэкIыным ятIонэрэу фагъэхьазыры З. КIэращэм ихэшыпыкIыгъэ IофшIагъэхэмкIэ томитIур, ар апэрэу 1995-рэ илъэсым къыхаутыгъагъ апэрэу, ау джы гъоты­гъуае зэрэхъугъэм къыхэкIэу икIэрыкIэу къытедзэжьыгъэныр игъоу алъэгъугъ.

ТхылъеджапIэм щызэхащэгъэ Iэнэ хъураем апэрэ адыгэ бзэшIэныгъэлэжьы­шхоу З. КIэращэм иIоф­шIагъэ пэпчъ осэшхоу иIэр щыкIэгъэтхъыгъ. Мыщ хэлэжьагъэх гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ респуб­ликэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм бзэшIэныгъэмкIэ иотдел иIофышIэхэм ащыщхэр. Джащ фэдэу Iофтхьабзэм къы­рагъэблэгъагъэх АКъУ-м адыгэ филологиемрэ культурэмрэкIэ ифакультет ишIэныгъэлэжьхэр. Илъэсыбэрэ Зайнаб бзэшIэ­ныгъэм зэрэдэлэжьагъэр, зэкIэ иIэпэрытх тхыгъэхэр, мини 2-м шъхьадэкIэу, мы факультетым къызэрэщагъэгъунэхэрэр къаIуагъ. Ахэм шIэныгъэлэжьым илекциехэр, истатьяхэр, фольклор этнографическэ ыкIи бзэ диалектологическэ тхыгъэхэр ыкIи студентхэм янаучнэ IофшIагъэхэр бзэм идиалектхэмкIэ, ащ нэмыкIэу мэхьанэ зиIэ угъоигъэхэу Зайнаб япащэу студентхэм ашIыгъэхэр бэу щызэIугъэкIагъэх.

АКъУ-м ипрофессорэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу Унэрэкъо Рае шIэныгъэлэжьым икIэн ухъумэгъэнымкIэ университетым адыговедениемкIэ и Гупчэ Зайнаб ихъарзынэщ хэлъ тхыгъи 150-рэ фэдиз электроннэ шапхъэм зэрэралъхьагъэм ишIуагъэ къызэрэкIощтыр, мы зы­фэдэ щымыIэ материалхэр нэмыкI ушэтакIохэм зэлъя­гъэшIэгъэнхэмкIэ мэхьанэшхо иIэу ылъытагъ. Джащ фэдэу сборникыкIэм къыдэхьэгъэ материалхэми Рае ягугъу къышIыгъ, ар 1953-рэ илъэсым шапсыгъэ диалектым фэгъэхьыгъэ IофшIагъэу урысыбзэкIэ къыхаутыгъагъэр адыга­бзэкIэ къызэрэтыгъэщтыр къыIуагъ. НэмыкI темэ гъэ­шIэгъонхэу лъэпкъ фольк­лорым фэгъэхьыгъэ­хэри, гущыIэм пае, нарт Шэбатныкъо иорэд нэмыкI шъыпкъэу къэIуагъэу, я XX-рэ лIэшIэгъум ия 40-рэ илъэсхэм Зайнаб орэдыIо­тхыдэIуатэу КIуай Зэфэс къыIоу ытхыгъагъэр зэра­хэлъыр, зэкIэ мы Iэпэрытхыхэр уасэ зиIэхэу зэрэщытхэр Рае кIигъэтхъыгъ.

Университетым адыгэ филологиемрэ культурэм­рэ­кIэ ифакультет Iофышхоу зэшIуихыгъэхэм ащыщ КIэ­­рэщэ Зайнаб иилъэси 100 ипэгъокIэу «Ныдэлъфыбзэр «лъэпкъым ыпсэ зан» («Язык — душа народа») урысыбзэкIэ къы­зэрэдигъэкIыгъэр. Ащ илъэ­тегъэуцо Iэнэ хъураем къы­дыхэлъытэгъагъ, тхы­лъым Iоф дэзышIагъэхэу Унэрэкъо Рае, университетым адыгэ филологиемкIэ икафедрэ идоцентэу Хъуажъ Нурет яшIошIхэр къыраIотыкIыгъэх.

Лъэпкъ тхылъеджапIэм иIофышIэу Унэрэкъо Джэ­нэт къыгъэхьазырыгъэ къэ­гъэлъэгъон инэу, анахь документ гъэшIэгъонхэр, Iэпэрытххэр, статья зэфэшъхьафхэр, тхылъхэр, гущыIалъэхэр бзэшIэныгъэмкIэ зыхэлъхэм Iэнэ хъураер къагъэбаигъ.

МэфэкI Iофтхьабзэм къырагъэблэгъагъэх адыгэ бзэшIэныгъэр зышIогъэшIэгъонхэр, ащ рылажьэхэрэр, лъэпкъым ыбзэ къызэтегъэнэгъэныр, къэухъумэгъэ­ныр зикъабылхэр, ныбжьыкIэ чанхэр, Лъэпкъ тхылъ­еджапIэм иIофы­шIэхэр.

Дзэукъожь Нуриет.