Урысыем щызэлъашIэщтыгъэ шIэныгъэлэжьэу Делэкъэрэ Къадырбэч итхылъ мини 5 фэдиз хъурэр Адыгэ къэралыгъо университетым къыратыжьыгъ, ащ фэгъэхьыгъэ лъэтегъэуцо АКъУ-м и ШIэныгъэ тхылъ­еджапIэ щыкIуагъ.

[caption id="attachment_135061" align="aligncenter" width="800"] АКъУ-м ипресс-къулыкъу.[/caption]

Делэкъэрэ Къадырбэч Хьа­джумар ыкъор зэлъашIэрэ фи­лософ ыкIи шIэныгъэлэжь, философие шIэныгъэхэмкIэ доктор, УФ-м и Президент дэжь щыIэ къэралыгъо къулыкъумкIэ ыкIи гъэIорышIэнымкIэ Инсти­тутым икафедрэ ипрофессор.

Лъэтегъэуцом къэкIуагъэх республикэм ипащэхэр, шIэныгъэлэжьхэр, зэлъашIэрэ профес­сорыр зышIэщтыгъэхэр: гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ АР-м иминистрэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Евгений Лебедевыр, Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм гъэсэныгъэмкIэ, шIэныгъэмкIэ, ныбжьыкIэ IофхэмкIэ, спортымкIэ, информацие жъугъэм иамал­хэмкIэ, общественнэ органи­зациехэм адэлэжьэгъэнымкIэ икомитет итхьаматэу Шэуджэн Тембот, Адыгэ къэралыгъо уни­верситетым иректорэу Мамый Даут, АКъУ-м зэхэубытэгъэ гу­мэкIыгъохэм яшIэныгъэ ушэтынхэмкIэ и Институт ипащэу Хъунэго Рэщыд, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, профессорэу Хьанэхъу Руслъан. ХьэкIэ гъэшIуагъэу Iофтхьабзэм къырагъэблэгъагъ шIэныгъэлэжьым ышэу Делэкъэрэ Амин. Зигугъу къэтшIыгъэ Институтым икафедрэ ипрофессорэу Ольга Астафьевам видео шIыкIэм тетэу ишIуфэс джэпсалъэ къыгъэхьыгъ.

— Адыгэ къэралыгъо университетым игъэпсын зиIахь хэзы­шIыхьэгъэ Делэкъэрэ Къадырбэч итхылъхэр къызэрэратыжьыгъэм мэхьанэшхо иIэу сэлъытэ, ащ университетым ылъапсэ къеу­хъумэ. Къадырбэч Хьаджумарэ ыкъом Адыгэ къэралыгъо кIэлэ­егъэджэ институтым ифи­зикэ-­хьисап факультет къыу­хыгъ, нэ­ужым идиссертацие Москва къыщиухъумагъэми, ащ институтым осэшхо фишIы­щтыгъ. Къадырбэч советскэ ыкIи урысые шIэныгъэлэжьэу, философие шIэныгъэхэм, анахьэу физикэм, хэшIыкIышхо афыриIэу щытыгъ, зышIэрэ цIыфмэ лъы­тэныгъэшхо къыфашIыщтыгъ, ежьыри цIыфышIугъ, — къы­Iуагъ Мамый Даутэ.

[caption id="attachment_135062" align="aligncenter" width="800"] АКъУ-м ипресс-къулыкъу.[/caption]

Къадырбэч Хьаджумарэ ­ыкъор философие шIэныгъэхэмкIэ ду­нэе мэхьанэ зиIэ шIэныгъэлэ­жьыгъ, синергетикэм, глоба­листикэм алъэныкъокIэ зэлъа­шIэгъэ IофшIагъэмэ яавторыгъ, ахэм ащыщыгъэх философием ыкIи классикэм адимыштэрэ физикэр. Монографиехэу, егъэ­джэн пособиехэу къыдигъэ­кIыгъэхэмкIэ непи студентхэр ра­гъаджэх. Анахьэу студентмэ ашIогъэшIэгъоныр тарихъым фэгъэхьыгъэ курсхэмрэ шIэныгъэм ифилософиерэ, джащ фэдэу социальнэ философиери, «Урысые обществэр зыпкъ иуцо­нымкIэ шIэныгъэмрэ гъэсэныгъэмрэ мэхьанэу яIэр», «Джырэ лъэхъаным глобальнэ об­ществэм иуцун» зыфиIохэрэр ыкIи нэмыкIхэр.

Делэкъэрэ Къадырбэч япащэу нэбгырэ пчъагъэмэ кандидатскэ ыкIи докторскэ диссертациехэр къаухъумагъэх. Ежь шIэныгъэ IофшIэгъэ 300-м ехъу ытхыгъ, ахэм ащыщ монографиехэр, тхылъхэр, статьяхэр, тикъэралыгъо ыкIи IэкIыб хэ­гъэгухэм къащыхаутыгъэх.

ШIэныгъэлэжьыр я 83-рэ илъэсым итэу мы кIымафэм идунай ыхъожьыгъ. Ежь осыетэу къытыжьыгъэм тетэу гъоты­гъуаеу щыт тхылъ мини 5 фэдиз хъурэр АКъУ-м и ШIэныгъэ тхылъеджапIэ ифонд къыратыжьыгъ. Ахэр сектор шъхьафым чIэлъыщтых ыкIи картотекэр загъэхьазырырэ ужым студентхэм защагъэгъозэн алъэ­кIыщт.

Лъэтегъэуцом ехъулIэу Къадырбэч итхылъхэмкIэ къэгъэ­лъэгъон гъэшIэгъон къагъэхьазырыгъ. Ащ хэхьагъэхэр ятематикэкIэ зэфэшъхьафых: физи­кэм, экономикэм, бзэшIэныгъэм, социологием, психоло­гием, диным, къэбар жъугъэм иамалхэм, шахматхэм афэгъэ­хьыгъэх. Античнэ лъэхъаным къыщежьэрэ философие Iоф­шIагъэхэр зыдэт тхылъхэу осэшхо зиIэхэри къэгъэлъэгъоным хагъэхьагъэх.

Тхылъыбэмэ яавторхэм аIапэхэр акIэдзагъэх, ахэр шIэныгъэлэжьым къыратыщтыгъэх, ащ иеплъыкIэ зэрагъэлъапIэщтыгъэм ар ишыхьат.

— Тхылъ зэхэугъоягъэхэм гупшысэу узыфащэрэр Къадыр­бэч шIэныгъэлэжь-энциклопе­дистэу зэрэщытыгъэр ары, ренэу хэхъоныгъэхэр зышIэу, зы чIыпIэм къыщымыуцоу. Лъэшэу ащ тыфэразэу шIухьафтыныр къаIытэхы, — къыIуагъ АКъУ-м и ШIэныгъэ тхылъеджапIэ ипащэу Лъэустэн Фатимэ.

Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, шIэныгъэлэжьхэм ятхылъхэр шIухьафтынэу къаратыжьынхэр хабзэ мэхъу. КIэрэщэ Зайнабрэ Нэшъулъэщэ Аминрэ яунэе тхылъхэр джащ фэдэу тхылъеджапIэм къыратыжьы­гъагъэх.

Адыгэ къэралыгъо университетым ипресс-къулыкъу