Адыгэ Республикэм ыкIи Пшызэ шъолъыр арыс быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэ къызэритыгъэмкIэ, 2023-рэ илъэсым мэкъуогъум и 28-р — Къурмэн мэфэкI. Пчэдыжьым сыхьатыр 8-м мэфэкI нэмазыр аублэщт.

Быслъымэн мэфэкIышхуитIум язырэу Къурмэныр хьаджэшIыным икIэух, къурмэн шIыгъэным имэфэкI. ЧэбэкIоныр заухырэм тефэрэ мы мэфэкIышхом зэ­гъунэгъушIу зэфыщытыкIэхэр егъэпытэх, быслъымэнхэр шIум фещэх, зэфэгумэкIыжьынхэм, лъытэныгъэ зэфыряIэным, гукIэгъу ахэлъыным цIыфхэр нахь къыфегъэущых.

Къурмэн мафэм быслъы­мэнхэм яуахътэ амал зэриIэкIэ ягупсэхэм адагъакIо, сэдакъэ аты, сымаджэхэм акIэупчIэх, фэныкъохэм яшIуагъэ арагъэкIы.

Къурмэн мэфэкIым имэхьанэ, ащ епхыгъэ шапхъэхэм тащигъэгъозагъ Мыекъопэ мэщытым иIимамэу Шъхьэлэхъо Ибра­хьимэ.

Къурмэным ихэгъэунэфыкIын къэбарэу пылъыр

Пегъымбарэу Ибрахьимэ епхыгъэу мэфэкIыр щыт. Къур­Iаным къызэриIорэмкIэ, Пегъым­барэу Ибрахьимэ быслъымэнхэм анахь агъэлъапIэхэрэм ащыщ. Алахьталэм «иныбджэгъушIоу» алъытэ. Ежьым Алахьталэм шIошъхъуныгъэшхо фыриIэу, ыIорэр дэх имыIэу ыгъэ­цэкIэным ренэу фэхьазырыгъ. Ибрахьимэ Тхьэм зэрэфэшъыпкъэр ыушэтынэу ыкIи ыуплъэ­кIунэу ащ фэдэ чIыпIэ ригъэфагъэу щытыгъ. Зы мафэ горэм Пегъымбарым пкIыхьапIэ елъэ­гъу Алахьталэм къурмэныпхъэ фишIыным фэшI икIалэу Ис­ма­хьилэ ыукIынэу ыгъэгъолъыгъэу. Ибрахьимэ пкIыхьапIэр зэри­лъытагъэр Алахьталэр арэущтэу фаеу ары. ИкIалэ зыфеIуатэм, ащ къыриIуагъ: «Тят, арэущтэу Алахьталэр фаемэ, къызэрэуиIорэм тетэу зекIо, сэ зысщы­Iэщт». ИкIалэ ыгъэгъолъи ыукIы­нэу зежьэм, Алахьталэр къеджи къыриIуагъ. «О унашъо пфэсшIыгъэр бгъэцэкIагъэ. Ащ къегъэлъагъо сэ сIорэм узэрэшIомыкIырэр. АщкIэ усыушэтынэу сыфэягъ ыкIи укъысфэшъып­къэу укъычIэкIыгъ. Арышъ, ащ тетэу былымыр уукIынышъ, къурмэн пшIыщт». Ары мы мэфэкIым лъапсэу иIэр. Ащ тетэу Алахьталэм дунаим тет быслъымэнхэм Къурмэныр пшъэ­рылъ афи­шIыгъ. А мэфэ­кIыр хэдгъэ­унэфыкIы зыхъукIэ тыгу къэ­кIыжьы Пегъымбарыр Алахьталэм зэриушэтыгъэр. Алахьталэм ыIорэм цIыфыр шIокIы зэрэмыхъущтыр, ыIуа­гъэр зэри­гъэцэкIэн, нахь пэблагъэ зэ­рэ­фэхъун фаер а Iофым къе­гъэлъагъо.

Сыдигъуа Къурмэныр зыхагъэунэфыкIырэр?

Зуль-хьиджым ия 10-рэ ма­фэ Къурмэныр хагъэунэфыкIы. А мэфэкIыр мэфиплI зэрэкIорэр. Хабзэ зэрэхъугъэу, пчэдыжьым мэфэкI нэмазым зыфагъэхьазыры. Анахь щыгъын дэгъухэр ащыгъхэу быслъымэнхэр мэщытым макIох нэмазым хэлэжьэнхэм ыкIи тхьэлъэIухэм ядэIунхэм афэшI. А мафэм е мэфэкI мэфищэу ащ къыкIэлъыкIохэрэм ащыщ къурмэныр зыпшIын фаер. Къурмэн мэфэкI мафэхэм сэда­къэ птын, уигупсэхэр бгъэгу­шIонхэ, гъомылапхъэхэр бгъэ­хьа­зырынхэ, мэфэкIыр нахьыжъхэми кIэлэцIыкIухэми зэхашIэу (диным ымыштэрэ зекIуакIэхэр хэмытхэу) пшIын фае.

Къурмэныпхъэр сыд фэдэн фая?

Алахьталэм нахь пэблагъэ ухъуным фэшI охътэ гъэнэфагъэм былымышъхьэ къурмэн пшIыныр Къурмэным ипкъэу шъхьаIэхэм ащыщ. Диным итхагъ: «МэфэкI нэмаз шъу­шIы ыкIи Алахьталэм ыцIэкIэ псэушъ­хьэ шъуукIи къурмэн шъушIы». Быслъымэнхэм ар япшъэры­лъэу алъытэ ыкIи агъэ­цакIэ.

Iимамым къызэриIуагъэмкIэ, амал зиIэ быслъымэн пстэуми къурмэн ашIын фаеу диным къеIо. Ар зипшъэрылъыр унагъом ышъхь ары. Къурмэн хъу­щтых мэлыр, пчэныр, былымышъхьэ инхэр, ахэм ыныбжь илъэситIум ехъугъэн фае. Къур­мэнып­хъэр итеплъэкIэ щыкIагъэ имыIэу, псаоу щытын фае. Ахэр сымаджэхэу, одхэу, щыкIагъэ яIэу хъущтхэп, дэхэнхэ, псаунхэ фае. Чэмыр е шкIэхъужъыр нэбгырибл зэхахьэу ащэфэу къурмэн ашIымэ хъущт. Къурмэныпхъэ пчэным е мэлым зы илъэс ыныбжьын фае. Ау етIани пчэным, мэлым къахэкIы инэу, такъырхэу, лы дэгъу ате­лъэу. Ащ фэдэмэ, мэзихым къыщегъэжьагъэу уукIы хъущт.

— КъэIогъэн фае къурмэн ашIынэу фаехэу, ау ащ фэдэ зэшIокI зимыIэхэр мымакIэу зэрэщыIэхэр. ЦIыфым былым ыукIынэу ащ фэдэ мылъку IэкIэ­лъэп, ау мы Iофым хэлажьэ шIоигъу. Ащ фэдэ цIыфым мурадышIоу ышIыгъэм елъытыгъэу Алахьталэм фэшъуашэу псапэ къыретыжьы. Ау зэшIокI иIэмэ, былымышхо цIыфым изакъоу ыукIын ылъэкIыщт. Тхьачэт, чэт зыфэпIощтхэр къурмэн хъухэ­рэп. ЦIыфхэм ар тIэкIу къагурыIорэп, «симыIэми, чэт е тхьачэт сыукIын» зыIохэрэр хэу­къох. Диным ар къыIорэп, ар къабыл хъурэп, — къыIуагъ Шъхьэлэхъо Ибрахьим.

Къурмэныпхъэр Iахьищэу агощы: зыр — тхьамыкIэхэм, ятIонэрэр — Iахьылхэм, бла­гъэхэм апай, ящэнэрэр унагъом къинэнэу щыт. Къурмэныпхъэр зыгорэм шIуебгъэбзыгъэмэ, ащ пае лы ептынэу щытэп, Iофэу ышIагъэм ыпкIэ ептын фае. Ау ар тхьамыкIэмэ, ащ (ыпкIэу ептыгъэм) тебгъэхъощт къур­мэныпхъэм щыщ. Былымэу къурмэн ашIыгъэм щыщ пщэ мыхъущтэу еIо диным.

БыслъымэнхэмкIэ Къурмэным имэхьанэр

Мы дин мэфэкIым быслъы­мэнхэмкIэ мэхьанэшхо иI. Ар тарихъ гъогуонэшхо къэзыкIугъэ, шэпхъэ гъэнэфагъэхэр зыпылъ мэфэкI нэф. Дунаим щыпсэурэ быслъымэнхэр илъэс къэс дэгуIэхэу ащ ежэх. Къурмэным тхьэшIошъхъуныгъэ зиIэ быс­лъы­мэнхэр зэрепхых, ахэр зэгурыIонхэм, зэдеIэжьынхэм къыфегъэущых, цIыфхэм гукIэгъу къахелъхьэ.

— Алахьэу ГукIэгъушIэу, Гу­кIэгъу зыхэлъым селъэIу титхьэ­лъэIухэр, тидыухьэхэр ыштэнхэу. Быслъымэнхэм анаIэ тырязгъа­дзэ сшIоигъу Зуль-хьидж мазэм иапэрэ мэфипшI анахь лъапIэхэм, хьадж зашIырэ мафэхэм, унэкIымэ зэрэпсапэр, духьэхэр къэпIонхэ, КъурIаным нахьыбэрэ уеджэн зэрэфаер.

А мазэм иябгъонэрэ мафэр, мэкъуогъум и 27-м, унэкIыным мэхьанэшхо иI. Арафат Iуашъхьэ быслъымэнхэр зыщыдэкIоерэ мафэм зынэ­кIыхэрэм псэкIодшIагъэу яIэхэр Алахьталэм афегъэгъух. Къурмэн хъяр къыт­фихьанэу Тхьэм телъэIу.

Къурмэн мафэм унагъо пэпчъ гушIуагъорэ насыпрэ къаферэхь!

КIАРЭ Фатим.