Мэкъуогъум и 21-м АР-м инахьыжъхэм я Совет зичэзыу зэхэсыгъо иIагъ. Адыгеим икъэралыгъо гъэпсыкIэ ылъапсэ гъэпы­тэгъэ­нымкIэ интеллигенцием мэхьанэу иIэм ар фэгъэхьыгъагъ. Iофтхьабзэр зэрищагъ Советым итхьаматэу ГъукIэлI Нурбый.

[caption id="attachment_134804" align="aligncenter" width="800"] А Iэшъын.[/caption]

Зэхэсыгъом хэлэжьагъэх Адыгеим и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Владимир Свеженец, АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу Цэй Эдуард, лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ Комитетым итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, къулыкъу ыкIи ведомствэ зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр, Советым хэтхэр.

Iофыгъо шъхьаIэу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэм епхыгъэу Гъу­кIэлI Нурбый къызэриIуагъэмкIэ, совет хабзэм илъэхъан «IофышIэ интеллигенциекIэ» за­джэщтыгъэхэр ары джы непэ культурнэ IофшIэныр зыгъэцэкIэрэ цIыфхэр. Ащ хэхьэх тхылъеджапIэхэм, сымэджэщ­хэм, театрэхэм, музейхэм, гъэ­сэныгъэм иучреждениехэм, нэмыкIэхэм Iоф ащызышIэхэу лэжьэпкIэ макIэ къэзыгъахъэ­хэрэр, ахэр хэгъэгум ипатриотых, емрэ шIумрэ зэхадзын алъэкIы.

— Iоф зышIэрэ нэбгырэ миллион пчъагъэм янахьыбэм акъылкIэ Iоф ашIэ. Ахэм ащыщых дзэм къулыкъу щызы­хьы­хэрэри. Iофыгъо зэфэшъхьафхэм япхыгъэу къоджэ псэупIэхэм адэсхэм гущыIэгъу узафэхъукIэ, ахэм упчIэ бэрэ къыпфагъэуцу: «Сыда ащ къэлэ интеллигенциер зэрегупшысэрэр?». Ащ къе­гъэлъагъо непэрэ щыIэныгъэм акъылкIэ Iоф зышIэрэ цIыфхэм апашъхьэ пшъэрылъы­шхо зэритыр ыкIи ахэм яамал икъоу зэрэдгъэфедэн фаер. Ахэр ары блэкIыгъэ лъэхъаным игумэкIыгъохэр, непэ Iофыгъоу къэуцухэрэр нахь дэгъоу зэ­хэзышIэхэрэр ыкIи ахэр ары тапэкIэ къэхъун ылъэкIыщтри къэ­зыIошъущтхэр, — хигъэунэфыкIыгъ ГъукIэлI Нурбый.

Джащ фэдэу Советым итхьаматэ ипсалъэ къызэрэщиIуа­гъэмкIэ, къэралыгъо хабзэм иIэпыIэгъу ыкIи ынаIэ интеллигенцием ищыкIагъэх. Ащ пае общественнэ объединениеу «Адыгеим иинтеллигенцие» е «Урысыем икультурнэ фронт» зыфиIорэм ишъолъыр къутамэ республикэм щызэхащэнхэр игъоу алъытэ. Уф-м и Президент иунашъоу «Къэралыгъо культурнэ политикэм фэгъэ­хьыгъ» зыфиIорэр гъэцэкIэгъэнымкIэ, ащ дакIоу хабзэм ыкIи граждан обществэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ шIэныгъэм, культурэм, социальнэ лъэны­къом щылажьэхэрэм ялIыкIохэр, къыдэгъэкIыным фэгъэзэгъэ специалист пэрытхэр зэхэщэгъэнхэм мэхьанэшхо иI.

Украинэм щыхъурэм Н. Гъу­кIэлIым игугъу къышIызэ, нравственнэ, гушъхьэбайныгъэ ыкIи патриотическэ пIуныгъэмкIэ къэралыгъом ипащэхэм ыкIи интеллигенцием икъоу Iоф зыда­мышIэгъэ лъэныкъохэр къызэ­рэчIэщыгъэхэр къыхигъэщыгъ.

— Украинэр тигъунэгъу къэ­ралыгъо закъоп. Ащ щыпсэу­хэрэр къытпэблагъэх, Iахьыл гупсэ къытфэхъугъэхэр ахэтых. Джы Iофыгъо шъхьаIэу къэралыгъом ыпашъхьэ къиуцуагъэр лъэпкъ зыкIыныгъэм зезгъэу­шъомбгъущт, шIэжьыр, патриотизмэр къэзыгъэущыщтхэ амал­хэр къэгъотыгъэнхэр ары, — къыIуагъ нахьыжъхэм я Совет итхьаматэ.

ТиныбжьыкIэхэр ары непэ пыим анахьэу ынаIэ къызытыридзэрэр. Ахэр интернетым ихьэрэ къэбар нэпцIым щытыухъумэнхэ ыкIи къэралыгъом ищыIэныгъэ чанэу къыхэдгъэлэжьэнхэ фае.

— Зыныбжь илъэс 18-м нэмысыгъэ нэбгырэ мини 106-рэ Адыгеим ис, а пчъагъэр рес­публикэм щыпсэурэм ипроцент 20-м ехъу, — къыIуагъ ГъукIэлI Нурбый. — Ахэм Iоф адэшIэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ гъэсэныгъэм иучреждении 143-рэ, гурыт еджэпIи 137-рэ, апшъэрэ ыкIи гурыт гъэсэныгъэ защарагъэгъотырэ еджапIэхэр, интернатхэр къызэIуахыгъэх. КультурэмкIэ министерствэм исистемэ хэхьэрэ уни 130-м ехъумэ Iоф ашIэ, ащ къыхеубытэх кружок, спорт ыкIи творческэ клуб 1000-м ехъу. ЕджапIэхэм пIуныгъэ IофшIэнымкIэ упчIэжьэгъухэр джы агъэнафэхэ хъугъэ. ЕгъэджакIохэми, гъэсакIохэми, научнэ IофышIэхэми, нэмыкI пстэуми акIуачIэ зызэхалъхьэкIэ, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу, цIыфыгъэр къябэкIэу, ешъоным, наркоманием пэчыжьэхэу къэтэджыщтых.

Нахьыжъхэм я Совет хэтхэм зэралъытэрэмкIэ, сыд фэдэрэ еджапIэ ущеджэным, медицинэ ыкIи социальнэ фэIо-фашIэхэр пфагъэцэкIэным ыпкIэ ахэлъынэу щытэп. Урысыер экономикэ ыкIи политикэ лъэны­къохэмкIэ зыми емыпхыгъэу щыIэным фэшI къэралыгъом ипащэхэм аштэгъэ курсым граждан обществэм иинститутхэм дырагъэштэн фае.

[caption id="attachment_134805" align="aligncenter" width="800"] А Iэшъын.[/caption]

Мы Iофыгъом епхыгъэу къэгущыIагъ Адыгеим и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу Вла­димир Свеженец. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, респуб­ликэм щыпсэухэрэм ящыIэ­кIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным пае шъолъырым щашIэрэр бэ. Спорт псэуалъэхэр, площадкэ­хэр, культурэм и Унэхэр, зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьэх. Нахьыжъхэм ящы­сэхэмкIэ ныбжьыкIэхэр апIух, унагъом иинститут хэхъоныгъэ ешIы, общественнэ организациехэм ыкIи граждан институтхэм чанэу Iоф ашIэ. А зэпстэуми къыткIэхъухьэхэрэм япIуныгъэ­кIэ яшIуагъэ къэкIо.

— АР-м и ЛIышъхьэ мы Iофыгъохэр зэкIэ дэгъоу къыгурэIох ыкIи шIуагъэ къэзытыщт унашъохэр ешIых. 2023-рэ илъэсым ныбжьыкIэ IофхэмкIэ комитет зэхащагъ. КъыткIэхъу­хьэрэ лIэужхэм къарыкIощтым тишъолъыр ипащэхэр егъэгумэкIых. Мары, Адыгеир зылъы­плъэрэ Геническэ районым къыращыгъэ кIэлэцIыкIу 370-мэ республикэм зыщагъэпсэфы. Тидзэ подразделениехэу хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм зэпымыоу шIушIэ IэпыIэгъу афарагъащэ, — къы­Iуагъ Владимир Свеженец.

Мы Iофыгъом епхыгъэу Советым хэтхэм ащыщхэр къэгущыIагъэх. ХъутIыжъ Аслъанбый ыгъэмысагъэх мобилизацием илъэхъан къэралыгъом икIыжьыгъэ ныбжьыкIэхэр. Ащ ашIыгъэ лъэбэкъум интеллигенциер тегущыIэн зэрэфаер къыхигъэ­щыгъ. Джащ фэдэу, промышленнэ предприятиехэм Iоф ащы­зэшIэщт специалистхэр зыгъэхьазырыщтхэ училищэхэр къызэIухыжьыгъэнхэ фаеу ылъы­тагъ. Сыда пIомэ ахэр ары техническэ интеллигенциер къы­зыхэкIыхэрэр.

Анатолий Пренкэм къэзэрэугъоигъэхэм анаIэ зытырари­гъэдзагъэхэм ащыщ Адыгеим къэзыгъэзэжьырэ специалистхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм иIофыгъо. АР-м инахьыжъхэм я Совет хэтхэр ятIонэрэ Iофыгъоу зытегущыIагъэхэр демографиер ары. ГъукIэлI Нурбый псалъэ къышIызэ, лъэпкъ проектэу «Де­мографием» ишIогъэшхо къызэ­рэкIорэр, къэхъухэрэм япчъагъэ ыкIи цIыфым игъашIэ нахьыбэ хъунхэм афэIорышIэрэ амалхэр тишъолъыр щагъэпсынхэ зэра­лъэкIырэр хигъэунэфыкIыгъ.

— Росстатым АР-кIэ и Гъэ­IорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, Адыгеим нэбгырэ мин 463-м ехъу щэпсэу, ахэм ащыщэу Iоф зышIэн зылъэкIыщтыр процент 55-м ехъу, нахьыжъхэр — процент — 24,8-рэ. Илъэс 17 мыхъугъэхэм япчъагъэ нахьыбэ хъугъэу агъэунэфыгъ. Джащ фэдэу республикэм бэгъашIэу исхэм япчъагъэ хэхъуагъ: илъэ­си 100-м шIокIыгъэр нэбгырэ 40, илъэс 90-м къехъугъэр — 859-рэ. Сабыеу къэхъухэрэм япчъагъи проценти 4,4-кIэ зы­къиIэтыгъ, — хигъэунэфы­кIыгъ ГъукIэлI Нурбый.

ЛIэныгъэр нахь макIэу, цIыфым къыгъашIэрэр нахьыбэ хъуным фэшI республикэм программэ зэфэшъхьафхэр щызэшIуахых. 2030-рэ илъэсым ехъулIэу гурытымкIэ а ныбжьыр илъэс 80-м нэгъэсыгъэн фаеу КъумпIыл Мурат пшъэрылъэу къыгъэуцугъэр зэрэзэшIуахыщтым нахьыжъхэм я Совет ицыхьэ телъ. Илъэс 90-м къехъу зыныбжьхэр Советым хэтых.

Нахьыжъхэм я Совет къыщаIэтыгъэ IофыгъуитIум япхыгъэу унашъохэр аштагъэх, ахэм язэшIохын тапэкIэ лъагъэкIо­тэщт.

Iэшъынэ Сусан.