«Адыгэ макъэм» иредакцие мызыгъэгум ихьакIагъэр Краснодар краим и Адыгэ Хасэ итхьаматэу МэшъылIэ Руслъан. Ермэлхьаблэмэ я Адыгэ Хасэ Краснодар краим и Хасэ зэрашIыжьыгъэр, ащ пшъэрылъэу зы­фи­гъэуцужьыхэрэм ыкIи джыдэдэм зыдэлажьэхэрэм афэгъэхьыгъэу тызэ­дэгу­щыIагъ.

— Руслъан, о Краснодар краим и Адыгэ Хасэ ури­тхьамат, краим мыщ фэдэ общест­веннэ организацие иIэ хъуным сыд лъа­псэу фэхъугъэр?

— Тихасэ 2004-рэ илъэ­сым Ермэлхьаблэ щызэхащэгъагъ. Апэрэ тхьама­тэу тиIагъэр Щыкъ Ас­лъан, ятIонэрэр — Шъа­нэ Рэмэзан, ящэнэрэу ха­дзыгъэр сэры.

Анахь лъэныкъо шъхьа­Iэу тыздэлажьэрэр ныбжьыкIэхэр ары. Нэбгырэ 70-рэ хъухэу ахэр Хасэм хэтых, нэбгырэ 25-р Ермэлхьаблэ ыкIи Успенскэ районым ащыщых, адрэхэр Краснодар щэпсэух.

Нахьыбэр гурыт ыкIи ап­шъэрэ еджапIэхэм аще­джэх. Гъэсэныгъэм лъэшэу пылъых, сатыум хэтхэр, грантхэр къизыхыхэрэр ахэтых.

Сыда Краснодар краим и ХасэкIэ тызкIызэджэ­жьырэр? ТыкъызхэкIыгъэр къоджищ — Шъхьащэфыжь, Бэчмызай, Кур­гъокъуай. Ермэлхьаблэ щызэхэщэгъэ Хасэм юридическэ шапхъэхэмкIэ Успенскэ районым щыIэ чылэхэм Iоф адишIэн ылъэкIыщтыгъэп. ТичIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэр зэфэшъхьафых. ГущыIэм пае, ХасэмкIэ грант къызитхыкIэ, нэмыкI районхэм арыт чылэхэм Iоф адэпшIэныр шапхъэмэ апэшIуекIощтыгъ. Ащ ыпкъ къикIэу уставым зэхъокIыныгъэхэр фэтшIыхи, къэлэ организациер шъолъыр организацие тшIыжьыгъэ, Краснодар краим и Адыгэ Хасэ тыхъугъ. Нахьыжъэу, ныбжьыкIэу Краснодар дэсхэм зыкъытфагъэза­гъэу ти Хасэ къыхэхьанхэу фаех. Ахэм зэу ащыщ Хьагъур Айтэч Краснодар щызэхэщэгъэгъэ Адыгэ Хасэм икIэщакIохэм ахэтыгъ. Ти Хасэ Краснодар нахь игъэкIотыгъэу щылэ­жьэнэу ар къытэлъэIугъ.

— Хасэм итхьама­тэу узылажьэрэр илъэсырэ ныкъорэ хъугъэ. А уахътэм сыд фэдэ Iофыгъо­хэм шъунаIэ ате­шъудзэнэу хъугъа?

— Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафи 10 Краснодар щызэхэтщагъ. Ахэр нахьыбэм титарихъ епхыгъэ лекциех. Нэшъулъэщэ Наимэ ахэм къахэдгъэлэжьагъ, унэгъо шэн-хабзэхэм якъэухъу­мэн фэгъэхьыгъэу ащ къы­Iотагъ. Дин Iофыгъо­хэм афэгъэхьыгъэ лек­циехэри зэхэтщагъэх. Краснодар иIимамэу Тхьар­къохъо Аскэр къедгъэблэгъэгъагъ. НыбжьыкIэхэр бэу къакIох, ащ фэдэ Iофтхьабзэу зэхат­щэрэмэ ахэлажьэх. Гъэтхапэм и 2-м Iофтхьэбзэ инэу зэхэтщэгъагъэр зы­фэгъэхьыгъагъэр адыгэ шIушIэ пчыхьэзэхахьэхэм языкъегъэIэтыжьын. Ахэр 1908-рэ илъэсым щыублагъэу адыгэхэу Екатеринодар дэсыгъэхэм зэхащэщтыгъэх. Мы Iофтхьабзэм тарихъ гъэнэфагъэ пылъ. ЦIыф лъэпкъ зэфэшъхьаф­хэр нахьыпэм ащ хагъэлажьэщтыгъэх: адыгэхэри, къэзэкъхэри, нэмыкIхэри. Арышъ, непэрэ уахътэм диштэу къэтIэтыжьырэ Iо­фыгъохэм мэхьанэшхо яIэу мэхъу. Аужырэ илъэс 20-м Краснодар щыпсэурэ адыгэхэм лъэпкъ зэха­хьэхэр зэхащэжьыщты­гъэхэп. Хасэм иIофыгъо­хэр зыщызэхафынхэ алъэ­кIыщт унэм джырэкIэ ты­лъэхъу, ар бэджэндэу къаIытхышъумэ, чIыпIэ гъэнэфагъэ тиIэ хъумэ, тиIофхэр нахь кIэкIыщтых. ДжырэкIэ сыхьатищ Iэпэ­цыпэрэ кIощт зэхахьэм пае коворкинг-гупчэхэр ныбжьыкIэхэм къытфа­гъотых. Ар псынкIэ ыкIи Iэрыфэгъу, унэм сыхьат заулэм пае ыпкIэ лъытэтышъ, тиIофхэр зэшIотэхы.

— ТапэкIэ тыплъэ­мэ, сыд фэдэ Iоф­тхьабзэха зэхэшъущэнхэу жъугъэна­фэхэрэр?

— Унэ шъхьаф тиIэ зыхъукIэ тыфай егъэджэн гупчэ ащ хэтынэу, ныдэлъ­фыбзэмкIэ десэхэр щызэхатщэхэзэ тшIынэу, адыгэ IэпэIасэхэм ямастер-классхэр ащызэхэщагъэхэу ныбжьыкIэхэр лъэпкъ культурэм фэщагъэ тшIынхэу. Абэсэ Долэт фэдэу тиIэ ныбжьыкIэхэм сабый­хэм шыкIэпщынэ еоныр, къашъохэр, адыгэ орэдхэр ащ фэдэ гупчэу тшIыщтым ащарагъэшIэн алъэкIынэу тыфай. Апшъэрэ еджапIэхэм ачIэхьанхэу зызгъэхьазырырэ ныбжьыкIэхэм IэпыIэгъу тащы­фэхъун тлъэкIынэуи тэгугъэ. ГущыIэм пае, сэ кIэ­лэеджакIохэм сыряIэпыIэгъоу къэралыгъо ушэтынхэм афэзгъэхьазырыщтыгъэх тарихъымкIэ ыкIи обществознаниемкIэ. Сабый 35-мэ мазэ къэс Iоф адасшIэщтыгъ. Тичылэ щыщхэр ыпкIэ хэмылъэу езгъаджэщтыгъэх. Ар меценат заулэмэ зашIэм къысаджэхи, егъэджэн гупчэ зэхэщэгъэным ищыкIагъэмкIэ къысэупчIы­гъэх. Унэ ошIы къодыекIэ икъущтэп, цIыфхэр къепщэлIэнхэ, зэхэпщэнхэ фае. А Iофыгъом изэшIо­хын игъэкIотыгъэу тыдэлэжьэныр тапэ илъ.

— Шъхьащэфыжь, Бэчмызае, Кургъокъуае адэс ныбжьыкIэхэм, кIэлэеджакIохэм ныдэлъфыбзэр ашIа, агъэфеда?

— Анахьэу тызгъэгумэкIырэмэ ащыщ ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн. Бзэр тIэкIэкIы, рыгущыIэрэр нахь макIэ мэхъу. Тыди щыпсэурэ адыгэмэ ар ягумэкI. Лъэпкъ Iофмэ ауж ит ныбжьыкIэ чанхэр тиIэх. Типшъашъэхэр къа­хэзгъэщымэ сшIоигъу — хъупхъэх, яакъыл псынкIэу Iоф рагъашIэ, Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэм ахэлэ­жьэнхэм фэхьазырых. ХьакIэщхэр зэрэзэхашъущэхэрэм АР-м и бзылъфыгъэхэм я Союз итхьаматэу Вэрэкъо Хьалимэт тыщигъэгъозагъ. «Адыгэ макъэр» ахэм кIэщакIо зэрафэхъугъэр, ар шъуигукъэкIэу зэрэщытыр тэшIэ. Тыфэягъ а лъэны­къомкIэ IэпыIэгъу шъу­къыт­фэхъунэу. Хасэр ныб­жьыкIэхэм якIуапIэ хъунэу, лъэпкъ тарихъым, культурэм афэгъэхьыгъэ шIэныгъэхэр щагъотынэу, зэIукIэгъу гъэшIэгъонхэр щыкIонхэу. Нахь тызэ­хэхьан, тызэрэшIэн фае, ащ лъэныкъо зэфэшъхьаф­хэмкIэ ишIуагъэ къэкIощт.

— Руслъан, тигуапэ ащ фэдэу адыгэ гъэзетым зыкъызэ­рэфэжъугъэзагъэр. Тхьэм ыIомэ, зигугъу къэпшIыгъэ зэхахьэу шъушIыщтхэм ягъэхьазырын, язэхэщэн тыкъыхэлэжьэн. Тигуапэу хьакIэщхэр тызэ­гъусэу Краснодар краими щызэхэт­щэных, тиадыгэ чылэу арытхэм та­дэхьан. ХасэмкIэ шъуимурадхэр къы­жъудэхъунэу шъу­фэсэIо.

— Опсэу. Зэдэлэжьэным тыфэхьазыр.