Адыгеим имуниципальнэ образование анахь инхэм ащыщ Тэхъутэмыкъое районым мэкъумэщ хъызмэтым епхыгъэ чIыгу гектар мин 18-м ехъу иI. Ащ щыщэу мин 15 — 16-р ары илъэсым алэжьырэр.

[caption id="attachment_134630" align="aligncenter" width="800"]  Iэшъынэ Аслъан.[/caption]

— Адрэ къанэрэ гектар мин зытIущыр пынджлэжьыпIэхэу, севооборотым пае «зызгъэпсэфыхэрэр» ары, — къыIуагъ район администрацием мэкъу­мэщымкIэ иотдел ипащэу Бэщыкъо Азэмат джырэблагъэ мы районым тыкIуагъэу гущыIэгъу тызыфэхъум.

Ащ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, мыгъэ пстэумкIи гектар 14708-у агъэнэфагъэм щыщэу 3847-р бжыхьэсэ коцым, 349-р рапсым арагъэубытыгъ, гектар 90-м хьэр, 24-м тритикалер атырапхъагъ.

Джащ фэдэу гъэтхэсэ натрыф гектар 1381-рэ, тыгъэгъазэу 2494-рэ апхъыгъ, хэтэрыкIхэр, нахьыбэу щыбжьый, къэбэскъэ зэфэшъхьафхэр, гектар 71-мэ ащагъэтIысхьагъэх, илъэсыбэрэ къэкIыжьырэ уцэу гектар 17 халъхьагъ. Ахэм анэмыкIэу, зэнтхъ гектари 115-рэ, горохэу 285-рэ, соеу 135-рэ яI, ячIыгу­хэм зэращыхъурэр ауплъэкIунэу гъэжъо гектари 180-рэ апхъыгъ.

Тэхъутэмыкъое районым, нэмыкI муниципальнэ образова­ниехэм ягъэпшагъэмэ, анахьыбэу пынджыр къыщагъэкIы. ПстэумкIи гектар мини 6-м ехъу яI, мыгъэ гектар 5720-рэ халъхьагъ.

Мыгъатхэ ыкIи гъэмафэм пидзэжьыгъэу бэу къызэрещхырэм, нэмыкIхэм афэдэу, мы муниципальнэ образованием ичIыгулэжьхэри егъэохъух. Гъэт­хасэхэм яхэлъхьан гужъуагъэ, ащ лэжьыгъэм идэгъугъи къыщигъэкIэнкIэ щынагъо.

— ЧылэпхъэкIэ зэфэшъхьа­фэу джы щыIэр бэ, — къы­Iуагъ Азэмат. — Ахэм, кIасэу чIыгум егъэкIугъэ хъугъэми, игъом къыхэкIынхэр ахэтых. Арышъ, чIыгулэжьхэм ащ фэдэ лъэпкъхэр нахьыбэу къыхахынхэм пылъых, пэшIорыгъэшъэу ахэр IэпэчIэгъанэ ашIых. Арэу щытми, зэкIэми яамал зэфэдэп, ом зэхъокIыныгъэу фэхъурэ пэпчъ дегъэштэгъуай. Мыгъэ къин алъэгъу. ГущыIэм пае, чIыгоу агъэхьазырыгъэм къызыхащ­хэкIэ, техникэр хагъэхьан амылъэкIызэ уцым зыкъештэ, ащ нэмыкI Iофыгъохэр къыздехьых. Джащ фэд бжыхьасэхэри. Игъом ыкIи икъоу яшIу­шIэнхэ алъэкIырэп, псыр ахэт зэпыт.

Тэхъутэмыкъое ыкIи Теуцожь районхэм ячIыгухэр адрэхэм афэдэхэп. Краснодар псыIыгъы­пIэу зыпэблагъэхэм ыпкъ къи­кIэу, чIы чIэгъымкIэ псыр къа­кIэхьэ, ощх тIэкIу ащ зыхэхъо­жьыкIэ хьасэхэм уахэхьаныр къин мэхъу. Ары пынджым нэмыкIэу халъхьэхэрэм лэжьыгъэ бэгъуагъэ къарахыжьынэу зыкIэмыхъурэр.

Арэу щытми, иными цIыкIуми, чIыгулэжьыным пылъ хъызмэтшIэпIэ 30-м ехъоу яIэм инахьыбэм гъэтхэсэ лэжьыгъэр чIыгум рагъэкIугъ, къэнагъэхэм, ощххэм амыгъэохъухэмэ, мэфэ благъэ­хэм аухыщт. Джы бжыхьасэхэр зиIэхэм ахэм яIухыжьын зыфагъэхьазыры.

Тэхъутэмыкъое районым ипынджлэжьэу гущыIэгъу тызы­фэхъугъэхэм къэралыгъо IэпыIэгъур лъэшэу къызэрашъхьапэрэр, ар хэмытымэ Iоф ашIэныр къин къазэрафэхъущтыгъэр къыхагъэщыгъ.

— Пынджлэжьыным имыза­къоу, нэмыкI лъэныкъохэмкIи къэралыгъор къызэрэддеIэрэм шъори шъущыгъуаз, — къы­Iуагъ Бэщыкъо Азэмат ащ игугъу зыфэтэшIым. — Шъыпкъэ, ар мэкъумэщ хъызмэтым зиушъом­бгъунымкIэ IэпыIэгъушхо мэхъу. Зым къэралыгъом грантэу къы­ритыгъэмкIэ унэе хъызмэтшIапIэ егъэпсы, адрэм ригъэжьэгъахэм хегъахъо… Илъэс къэс ахъщэу къатIупщырэри нахьыбэ мэхъу.

Мэкъумэщ хъызмэтым хэхъо­ныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэ зэфэшъхьафхэм къадыхэлъытагъэу 2020-рэ илъэсым сомэ миллион 24,1-рэ мы районым къыфатIупщыгъ.

Ащ щыщэу сомэ миллиони 4,5-р непэ пцэжъыехъуным хэхъоныгъэхэр езыгъэ­шIырэ предпринимательхэм ащыщэу Бгъэнэ Юрэ ихъызмэт­шIапIэ ыгъэпсынымкIэ егъэжьапIэ фэхъугъ.

Мы ахъщэм къыхэхыгъ Глория Талиповам ифермэ зыригъэушъомбгъуным фэшI къыщэфыгъэ мэлхэм, пчэнхэм апэIуи­гъэхьэгъэ ахъщэм пае субси­диеу къыратыжьыгъэ сомэ миллионрэ мини 145-р.

Илъэс къэс къэралыгъо IэпыIэгъум къызэрэхахъорэм ишыхьатэу, гъэрекIо, 2022-рэ илъэсым, ахъщэу къаратыгъэр сомэ миллион 56,1-м нэсыгъ. Ащ щыщэу сомэ миллиони 3,7-м ехъур чъыгхатэхэм заригъэу­шъомбгъуным фэшI предпринимателэу Наш Шыхьам фэкIуагъ, сомэ миллионрэ мин 311,7-р Натхъо Ларисэ чэтхъупIэ ыгъэ­псынымкIэ егъэжьапIэ фэхъугъ. Джащ фэдэу «Агротуризм» зыфиIорэ программэм къыды­хэлъытагъэу сомэ миллиони 10 Тыркоо Щамилэ грантэу къыратыгъ.

Илъэсэу тызыхэтым пыкIыгъэ уахътэм къэралыгъо IэпыIэгъоу Тэхъутэмыкъое районым имэкъумэщ хъызмэт щылажьэхэрэм къаратыгъэр зэкIэмкIи сомэ миллиони 7,5-м ехъу.

[caption id="attachment_134631" align="aligncenter" width="800"]  Iэшъынэ Аслъан.[/caption]

Анахьыбэу къырахыжьы

Тэхъутэмыкъое районым ихъыз­мэтшIэпIэ пэрытхэм ащыщ Шъхьэлэхъо Руслъанрэ Амранрэ къуаджэу Пэнэхэс щагъэпсыгъэр. Ежь пащэм тыIукIэнэу хъугъэп, хъызмэтшIапIэм игъэцэкIэкIо директорэу Наш Азэмат гущыIэгъу къытфэхъугъэр.

2000-рэ илъэсхэм якъихьа­гъум агъэпсыгъэ хъызмэтшIапIэм пынджым имызакъоу, нэмыкI культурэхэри щалэжьых. Азэмат къызэриIуагъэмкIэ, пындж гектар 500-кIэ рагъэжьэгъагъ. Ащ инахьыбэр цIыфхэм япайхэу бэджэндэу аштэгъагъэх. Нэужым цIыкIу-цIыкIоу ахагъа­хъозэ алэжьырэр 2000-м нагъэ­сыгъ, тапэкIэ джыри ащ зырагъэушъомбгъун гухэлъ яI.

БлэкIыгъэ илъэсым пындж гектар 800 яIагъ, мыгъэ халъхьагъэр 650-рэ, адрэ къэнагъэм зырагъэгъэпсэфыщт. Ащ имызакъоу бжыхьэм коцырэ рапсырэ апхъыгъ, джы мыгъэ натрыф халъхьагъ.

Коцыр гектар 850-рэ фэдиз мэхъу, рапсым 250-рэ рагъэубытыгъ, натрыфэу апхъы­гъэр гектари 100 мэхъу.

ТызщыкIогъэ уахътэм пынджым ихэлъхьан лъагъэкIуатэщтыгъ, ау нахьыбэм афэдэу, къызэрещхырэм мы хъызмэтшIапIэри ыгъэгужъуагъ.

— Ощхыр бжыхьасэхэмкIэ федэ хъугъэ, тяшIушIэнымкIи тигъэохъугъэп, ау гъэтхэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан лъигъэкIо­тагъ, — къыIуагъ Наш Азэмат. — Арэу щытми, охътэ кIэкIым къыхэкIыным тегъэпсыхьэгъэ чылэпхъакIэхэр дгъэфедагъэ­хэшъ, лэжьыгъэм идэгъугъэ къы­щымыкIэнэу тэгугъэ.

Мэкъу-мэщымкIэ отделым ипащэ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, мы хъызмэтшIапIэм гъэ къэс пынджым анахьыбэ къырехы. ГущыIэм пае, гъэрекIо зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 90-м кIахьэу къытыгъ.

Къаугъоижьырэр зычIэлъыщтыр яI, пынджыр пштэмэ, ар ежьхэм агъэкъабзэ ыкIи агъэгъушъыжьы. ТехникэкIи зэтегъэ­псыхьагъэх. Шъыпкъэ, ащ ина­хьыбэр IэкIыбым къызэрэщашIыгъэм къыхэкIэу, санкциехэр щыIэныгъэм къызыхахьэхэм, гумэкIыгъор къыздахьыгъ. Тех­ни­кэу къутагъэм халъхьащтыр гъотыгъуае хъугъэ, ыуаси дэ­кIоягъ, ау ащи хэкIыпIэ къыфагъоты.

ХЪУТ Нэфсэт.