Адыгэ Республикэм и Общественнэ палатэ зичэзыу зэхэсыгъоу мэкъуогъум и 14-м иIагъэр гъэсэныгъэм иIофышIэхэм ягъэхьазырын ыкIи ясэнэхьат хагъэхъоным иIофыгъохэм афэгъэхьыгъагъ. Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Общественнэ палатэм хэтхэр, АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ игуадзэу Артем Журавель, сэнэхьатхэм зыщыхагъахъорэ Адыгэ республикэ институтым ипащэу Тхьагъу Фатимэ, нэмыкIхэри.

[caption id="attachment_134305" align="aligncenter" width="800"] А. Iэшъынэр[/caption]

АР-м и Общественнэ палатэ итхьаматэу Устэ Руслъан 2023-рэ илъэсыр егъэджэкIо-гъэсакIом и Илъэсэу зэрагъэнэфагъэр ипэублэ псалъэ къыщыхигъэщыгъ. Зисэнэхьат хэшIыкI фызиIэ, шIэныгъэ куу зыIэкIэлъ IофышIэхэр Адыгеим зэрищыкIагъэхэр къыдалъытэзэ, ахэм ягъэхьазырынкIэ гумэкIыгъоу къэуцухэрэм палатэм ынаIэ атыридзагъ.

— УФ-м и Президент иунашъо гъэцэкIэгъэнымкIэ 2030-рэ илъэсым нэс гъэсэныгъэм исистемэ пае IофышIэхэм ягъэхьазырын и Концепцие агъэнэфагъ. Къэралыгъо политикэр пхырыщыгъэнымкIэ мурадхэр, пшъэрылъхэр ыкIи шIыкIэу агъэфедэщтхэр ащ къыдыхэлъытагъэх, — къыIуагъ Устэ Руслъан. ГущыIэр лъигъэкIотагъ гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ министрэм игуадзэу Артем Журавель.

— Гъэсэныгъэм иучреждение зэфэшъхьафхэм апае IофышIэхэр зыгъэхьазырхэрэр апшъэрэ ыкIи гурыт сэнэхьат языгъэгъотырэ еджапIэхэр арых. Республикэм ащ фэдэу итхэр Адыгэ кIэлэегъэджэ колледжыр ыкIи Адыгэ къэралыгъо университетыр. Сэнэхьатхэм зыщыхагъахъорэ Адыгэ республикэ институтымрэ ащ епхыгъэ къутамэу «Гъэсэныгъэм иIофышIэхэм яIэпэIэсэныгъэ зэпымыоу зыщыхагъахъорэ Гупч» зыфиIорэмрэ IэнатIэ зыIыгъхэм ыкIи кIэлэегъаджэхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъоным дэлажьэх, — къыIуагъ министрэм игуадзэ.

Джащ фэдэу ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, кадрэхэм ягъэхьазырын епхыгъэ IофшIэныр амал зэриIэкIэ лъагъэкIотэщт. НыбжьыкIэхэм кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр къыхахыным фэшI психолог ыкIи кIэлэегъэджэ IофшIэнхэм афытегъэпсыхьэгъэ классхэр гъэсэныгъэм иорганизацие 16-мэ ащагъэпсыгъэх. ЯцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу мы сэнэхьатхэм нэIуасэ афашIыщтых, афагъэхьазырыщтых. 2024-рэ илъэсым нэс ащ фэдэ класс мини 5-м ехъу агъэпсын гухэлъ яI.

Зэхэсыгъом къыщыгущыIагъэ­хэм къызэрэхагъэщыгъэмкIэ, кIэлэегъэджэхэр зэрэмакIэр гъэсэныгъэм изытет къеIыхыным иушъхьагъухэм зэу ащыщ. Тишъолъыр ит гъэсэныгъэм иорганизациехэм Iоф ащызышIэхэрэм япчъагъэ макIэ мыхъуным фэшI илъэс къэс уплъэкIун гъэнэфагъэхэр зэхащэх. Ахэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, 2023-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу Адыгеим кIэлэегъэджэ 6603-рэ щатхыгъ. А пчъагъэм щыщэу бзылъфыгъэхэр нэбгырэ 5491-рэ, хъулъфыгъэхэр — 112-рэ мэхъух. Аныбжь ухаплъэмэ, илъэс 50-54-рэ зыныбжьхэр процент 15, илъэс 55-59-м ыкIи илъэс 45-49-м къахиубытэхэрэр процент 13, илъэс 30 мыхъугъэхэр процент 10,7-рэ, пенсием кIуагъэхэу Iоф зышIэхэрэр процент 19,5-рэ мэхъух.

Зэхэсыгъом къызэрэщаIуа­гъэмкIэ, 2022-2023-рэ илъэс еджэгъум муниципальнэ образованиехэм арыт гурыт еджапIэхэм предметхэр языгъэхьырэ кIэлэегъэджи 146-рэ, ублэпIэ классхэм якIэлэегъэджи 8, нэмыкIхэри ящыкIагъэхэу агъэ­унэфышъ. Анахьыбэу зыщыкIэхэрэр урысыбзэмрэ литературэмрэкIэ езыгъэджэщтхэр ары — нэбгырэ 25-рэ, хьисапымкIэ — 22-рэ. Ныбжь зиIэхэм кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр зылъащэнхэм, яIэпэIэсэныгъэкIэ адэгощэнхэм мэхьанэшхо зэриIэр хагъэунэфыкIыгъ. Гъэсэныгъэм иситемэ хахъо езыгъэшIыщт проект зэ­фэшъхьафхэр пхыращых: «Гъэсэныгъ», «Къоджэ кIэлэегъадж», нэмыкIхэри.

Iэшъынэ Сусан.