ЩынэгъончъэнымкIэ Федеральнэ къулыкъум Адыгэ РеспубликэмкIэ и Гъэ­IорышIапIэ макъэ къегъэIу Урысые Федерацием икъэралыгъо гъунапкъэ хэ­бзэнчъэу зыукъохэрэм Урысыем и Уголовнэ кодекс ия 322-рэ статья диштэу уголовнэ пшъэдэкIыжь зэрарагъэхьыщтымкIэ, илъэси 6-м нэсэу хьапс атыралъхьан зэралъэкIыщтымкIэ.

Урысые Федерацием къихьанхэу е икIынхэу фитыныгъэ зэряIэр къэзыушыхьатырэ документхэр амыIыгъхэу е хэбзэгъэуцугъэм зэрэщыгъэнэфэгъэ шIыкIэм тетэу Iизын къарамытыгъэу Урысыем икъэралыгъо гъунапкъэ зэпызы­чыхэрэм бзэджэшIагъэ зэрахьа­гъэкIэ алъытэ.

Урысые Федерацием игражданин зыщыщыр ­къэзыушыхьатырэ тхылъ шъхьаIэхэу Урысыем къи­хьанхэу е икIынхэу фитыныгъэ къязытырэр:

— паспортыр; — дипломатическэ паспортыр; — къулыкъушIэ паспорткIэ за­джэхэрэр; — морякым ипаспорт.

IэкIыб къэралыгъохэм яцIыфхэу визэ зиIэхэр, зыщыщхэр къэзыу­шыхьатырэ тхылъхэр зыIыгъхэр Урысые Федерацием къихьанхэ ыкIи икIынхэ алъэкIыщт дунэе зэзэ­гъыныгъэхэм нэмыкI шапхъэ къащыдэмылъытагъэ зыхъукIэ. Гражданствэ зимыIэхэм визэмрэ зыщыщхэр къэзыушыхьатырэ документхэмрэ аIыгъынхэ фае.

IэкIыб къэралыгъохэм ягражданхэу, гражданствэ зимыIэхэу вид на жительство зыфиIорэр къызэра­тыгъэхэм Урысые Федерацием икъэралыгъо гъунапкъэ зэпачы зыхъукIэ, зыщыщхэр къэзыушыхьатырэ документымрэ вид на жи­тельство зыфиIорэмрэ аIыгъынхэ фае. Зышъхьэ езыхьыжьэжьыгъэкIэ алъытагъэхэу проездной тхылъ зиIэхэм Урысыем къихьанхэ ыкIи икIынхэ алъэкIыщт.

IэкIыб къэралыгъохэм яграж­данхэм, гражданствэ зимыIэхэм ятранспорткIэ Урысые Федерациер зэпачын зыфитхэр урысые транзит визэр, Урысыем къыпэIулъ хэгъэ- гум е зыдэкIохэрэ къэралыгъом арыхьанхэмкIэ визэхэр аIыгъ зы­хъукIэ ары.

ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ тхылъхэр амыIыгъхэу Урысые Федерацием икъэралыгъо гъунапкъэ зэрэзэпачырэр, документ нэпцIхэмкIэ Урысыем къызэрихьэхэрэр е зэрикIыжьыхэрэр хэбзэнчъэу щыт.

IэкIыб къэралыгъом игражданинэу е гражданствэ зимыIэу Урысые Федерацием ихэбзэгъэуцугъэ диштэу Урысыем ихьан фимытым Урысыем икъэралыгъо гъунапкъэ зызэпичыкIэ, УФ-м и Уголовнэ кодекс ия 322-рэ статья ия 2-рэ Iахь щыгъэнэфэгъэ уголовнэ пшъэдэкIыжьыр рагъэхьы.

ГущыIэм пае, IэкIыб къэралы­гъом игражданин е гражданствэ зимыIэм Урысые Федерацием къи­хьанэу Iизын къырамытын алъэ­кIыщт Урысыем икъэралыгъо гъунапкъэ зыщызэпачырэ чIыпIэм таможеннэ, санитар, нэмыкI шапхъэхэр щиукъуагъэхэ зыхъукIэ; документ нэпцIхэр ыгъэфедагъэ е ышъхьэрэ Урысые Федерацием къызыкIакIорэмрэ афэгъэхьыгъэ къэбар нэпцIхэр ариIуагъэ зыхъукIэ; ышIэзэ бзэджэшIагъэ Урысыем е нэмыкI чIыпIэ зэрэщызэрихьагъэм пае пщыныжь телъ зыхъукIэ (еплъ Федеральнэ законэу 1996-рэ илъэ­сым шышъхьэIум и 15-м аштагъэу «Урысые Федерацием зэрикIыхэрэ ыкIи къызэрихьэхэрэ шIыкIэм ехылIагъ» зыфиIорэм).

Урысые Федерацием и Уголовнэ кодекс ия 322-рэ статья ия 3-рэ Iахь диштэу бзэджэшIэгъэ хьылъэкIэ алъытэх:

— пэшIорыгъэшъэу зэзэгъыгъэ нэбгырэ заулэмэ е зэхэщэгъэ куп­мэ зэрахьэхэрэр;

— рагъэзыхэзэ е агъэщынэхэзэ зэрарагъахьэрэ бзэджэшIагъэхэр.

ТыкъызытегущыIэрэ статьям зэ­рэщыгъэунэфыгъэмкIэ, Урысые Федерацием и Конституцие диштэу политическэ шъхьэегъэзыпIэ лъы­хъухэу IэкIыб къэралыгъом игражданхэр е гражданствэ зимыIэхэр Урысыем икъэралыгъо гъунапкъэ зэрэзэпачырэ шапхъэхэр аукъозэ, Урысыем къызэрихьэхэрэр бзэджэшIагъэу плъытэнэу щытэп.

Шапхъэу щыIэхэр аукъуагъэкIэ алъытэрэп егъэзыгъэ IофкIэ Урысые Федерацием икъэралыгъо гъунапкъэ зэпачын фаеу зыхъукIэ:

— тхьамыкIагъо къызыхъукIэ;

— IэкIыб къэралыгъом икъухьэ, IэкIыб дзэ къухьэм е нэмыкI къэралыгъо къухьэу мысатыу гухэлъхэмкIэ къызфагъэфедэхэрэр ава- рие зыхъухэкIэ е чIыопс тхьамыкIагъо къызыхъукIэ;

— IэкIыб дзэ къухьэм е нэмыкI къэралыгъо къухьэм ищынэгъон­чъагъэ къегоон ылъэкIыщт хыое­шхом зыкъызиштэкIэ, мылышъэхэр зэрихьэхэ зыхъукIэ;

— зэщыкъогъэ къухьэр кIэпсэшхокIэ нэпкъым къызыралъэ­шъу­лIэкIэ;

— зипсауныгъэ къагъэнэжьыгъэ цIыфхэр къызащэхэкIэ, экипажым хэтхэм е къухьэм исхэм медицинэ IэпыIэгъу псынкIэ ягъэгъотыгъэн фаеу зыхъукIэ ыкIи нэмыкI ошIэ-дэмышIэ Iофхэр къызыхъухэкIэ.