Александр Пушкиныр мэкъуогъум и 6-м 1799-рэ илъэ­сым Москва къыщыхъугъ.

Ятэу Сергей отставкэм щыIэ майорыгъ, лIэкъо лъэшхэм ащыщыгъ, ор­къыгъ, янэ — «Арап Петра Великэм» (ыужыIоу — урыс генералэу Ганнибал) ипхъорэлъфыгъ. Зэшъхьэгъусэхэм сабыибэ яIагъ, ау псаоу къэхъугъэр нэбгырищыр ары: Ольга, Александр ыкIи Лев, адрэхэр сабыйхэзэ лIэжьыгъэх. Ясабыйхэр гувернанткэхэм апIущтыгъэх, ахэм зэкIэм афэмыдэу, ыгу щыщ хъугъэу Александр иIагъэр инянеу Арина Родионовнар ары, ар емыджэгъэ крепостной крестьянкагъ, ау орэдэу, пшысэу бэдэд ышIэщтыгъэр ыкIи лъэпкъ поэзиер ахэмкIэ ипIур шIу ригъэлъэгъугъэх.

1811 — 1817-рэ илъэсхэр А. С. Пушкиныр лицеим зыщеджэгъэ лъэхъан.

Мы уахътэм идунэееплъыкIэ усакIом зэтеу­цо, хьалэлыгъэ-чэфыгъэр илирикэ къебэкIы. Лицеим уси 130-рэ фэдиз щитхыгъ, В. Белинскэр ахэм яджагъ ыкIи «он будущий национальный поэт» ыIогъагъ. Петербург зыщыIэгъэ илъэсищри игупшыси игулъыти хэзгъэхъуагъэх. Одэу «Вольность» ытхыгъ, ащ иполитическэ еплъыкIэхэри къыщиIуагъэх. Пачъыхьэу Александр I-м ащ фэдэ усакIор ыгу ыштагъэп. 1820 — 1822-рэ илъэсхэм ссылкэм щыIагъ. Мы уахътэр А. Пушкиным итворчествэкIэ гъэбэжъугъ, итворчествэ куоу, лъэшэу зы­къызэIуихыгъ. Поэмэ инхэу «Кавказский пленник», «Бахчисарайский фонтан» мыщ щитхыгъэх. Михайловскэм загъа­кIом, цIыф къызэрыкIо лэжьакIохэм ящыIакIэ нэрылъэгъу фэхъугъ. Тарихъ произведениехэр етхых.

А. Пушкиным 1831-рэ илъэсым Наталья Гончаровар къыщагъ, зэгуатха­гъэх, насыпышIоу зелъытэжьы. Джэгу ужым Пушкинымрэ ишъхьэгъусэрэ Петербург щыпсэунхэу къэкIожьыгъэх, ящыIэкIэ-­псэукIи зэмыжэгъэхэ зэхъокIыныгъэхэр къыхэхъухьагъэх. Урыс обществэм бзэгушхоу хэлъыр усакIом иунагъуи къы­нэсыгъ. Француз эмигрантэу Дантес Пушкиным ягуащэ къаигъэкIэ ыуж къе­хьэ, къепсэлъыхъо. Ащ Пушкиныр къызэщифыгъ, Дантесрэ Пушкинымрэ зэпэуцужьых, ащ усакIор хьылъэу къыщауIагъ, щылэ мазэм и 31-м, 1837-рэ илъэсым А. Пушкиныр дунаим ехыжьыгъ.

А. С. Пушкиныр цIыф лъэпкъыбэм зэдыряе усакIу. Урысыем ыкIи ащ исубъектхэм итворчествэ игъэкIотыгъэу ащызэрагъашIэ, егъэджэн программэхэм ямызакъоу, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ипшысэхэм къащыфеджэх, иусэхэр езбырэу ащызэрагъашIэх. Мы ма­фэм, мэкъуогъум и 6-м, Мыекъуапэ щагъэуцугъэ Пушкиным исаугъэт дэжь цIыфыбэ къыщызэрэугъои, ахэр усэкIошхом итворчествэ гъунэнчъэу зикIасэх, зыгъэлъапIэх.

(Тикорр.).