ЖъоныгъуакIэм ыкIэм я ХVI-рэ шIэныгъэ еджэнхэр, славян тхыбзэм ыкIи культурэм я Мафэ фэгъэхьыгъэхэр, онлайн-шIыкIэм тетэу рагъэкIокIыгъэх.

Гуманитар-ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэращэм ыцIэ зыхьырэм славян-адыгэ культурэ зэпхыныгъэхэмкIэ иотдел ар зэхэзыщагъэр. Зигъо Iофтхьабзэм мы институтым иIофышIэхэм ямызакъоу АКъУ-м, МКъТУ-м, Адыгэ къэралыгъо университетым искусствэхэмкIэ и Институт, Московскэ къэралыгъо консерваториеу П. И. Чайковскэм ыцIэ зыхьырэм, Пшызэ къэралыгъо университетым ястудентхэр ыкIи аспирантхэр хэлэжьагъэх. ПэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу Къэбэртэе- Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Республикэу Башкортостан ялIыкIохэр ыкIи Белорусскэ къэралыгъо институтыр хэлэжьагъэх.

ЯкъиIотыкIынхэр къарагъэхьыгъэх Армением итарихъ-культурэ музей-заповедник, Бакинскэ славянскэ университетым ыкIи нэмыкI шIэныгъэ гупчэ шъхьаIэхэм янаучнэ IофышIэхэм. Лъэпкъ тарихъ лъапсэр нахь ашIогъэшIэгъонэу зэрэхъугъэм ищыс еджэнхэм ахэлэжьэрэ ныбжьыкIэхэм япчъагъэ нахьыбэ зэрэ­хъугъэр.

Еджэнхэм пстэумкIи IофшIэгъэ 50 нахьыбэ къырахьылIэгъагъ. Ахэр ятемэхэмкIэ зэфэшъхьафыгъэх, гъэшIэгъоныгъэх, шIэныгъэ зэхахьэм къыщыраIотыкIыгъэ гупшысэ пэпчъ мэхьанэ хэлъэу гъэпсыгъагъэ. Анахьэу ахэм зэфэдэкIэ къахэщыгъэр славян тхыбзэм ыкIи культурэм имафэкIэ шIэныгъэ лъэныкъуабэр ащыкIэгъэтхъыгъэу зэрэщытыгъэр ары. Лъэныкъохэу — литературэ, тарихъ ыкIи бзэ нэшанэхэр художественнэ произведениехэмкIэ анахь мэхьанэ зыфашIыгъэх, сыда пIомэ, ахэм анахьэу чIыпIэ псэупIэр ыкIи цIыфхэр зыфэдэхэр къыраIотыкIых.

М. Лохвицкэм иповестэу «Громовой гул» пхырыкIырэ гупшысэр, МэщбэшIэ Исхьакъ ироманхэу «Мыжъошъхьал», «ГъэритIу» ыкIи М.Ю. Лермонтовым ипроизведениехэм яфольклор нэшанэхэр (мэкъамэхэр) ыкIи А. Пренкэм ирассказхэм культурэ зэдэгущыIэкIэ гъэшIэгъонэу ахэлъыр къащыраIотыкIыгъэх.

ЗыкIыныгъэр зыгъэпытэрэ сюжетхэр зиIэ произведениехэу урыс тхакIохэм, усакIохэм ыкIи композиторхэм яIэхэр, гущыIэм пае («Руслан и Людмила»), М.И. Глинка иеу «…Этим танцам придан костюм отчасти кавказский, отчасти арабский», аужыпкъэм, Iэзэгъу кIуачIэ адыгэхэм ыкIи пшызэ къэзэкъхэм якультурэ зэрэхэлъым ищысэкIэ, ахэр зэфэ­дэ-зэхьыщыр зэрэхъухэрэр, зэгурыIоныгъэр зэрэпытэрэр къыраIоты­кIыгъ.

Лъэпкъхэм язэфыщытыныгъэкIэ тхьэшIошъхъуныгъэу яIэм, динэу алэжьырэм зэрялъытыгъэр къашIыгъэ гущыIэхэм къахэщыгъ.

Пшызэ ыкIи Адыгеим якультурэ ыкIи гъэсэныгъэ хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, къэралыгъо гъэпсыкIэр агъотынымкIэ зышъхьамысыжьыгъэ цIыфхэу Ш.У. Хьахъуратэм, Хъан-Джэрые афэгъэхьыгъэ къиIотыкIынхэр еджэнхэм къаща­шIыгъэх.

АР-м и Лъэпкъ тхылъеджапIэ мы шIэныгъэ еджэнхэм зэрихабзэу дахэу ахэлэжьагъ. ТхылъеджапIэм краеведческэ ыкIи лъэпкъ литературэмкIэ иотдел ибиблиограф шъхьаIэу А.Е.  Данильченкэм «К вопросу о датировке образования русских населенных пунктов в Республи­ке Адыгея» зыфиIорэ докладыр къы­шIыгъ.

Темэ гъэшIэгъонэу «Заселение Юга России во второй половине ХIХ века (на примере станицы Кужорской)» зыфиIорэр Лъэпкъ тхылъеджапIэм иотдел ипащэу Н.П. Плотнерчук, философие шIэныгъэхэмкIэ докторэу, АКъУ-м ипрофессорэу Шъаукъо Асфар Аскэр ыкъом «Гарантия сохранения традиционной культуры в условиях глобализации» ыкIи филологие шIэныгъэхэмкIэ кандидатэу (АРИГИ) Тэу Нурет «Концепт» семья в адыгской и казачьей лингвокультурах» зыфиIорэр къыраIотыкIыгъэх.

Лъэпкъ культурэр ыкIи шэн-хэбзэ гъэнэфагъэхэр куоу пшIэнхэр тихэгъэгу­шхоу Урысыер зыгъэпытэрэх. Охътэ макIэп текIодагъэр цIыф лъэпкъхэр зэпэблагъэ хъунхэм, зэгурыIоныгъэр пхырыщыгъэным, ау ахэр арыба тихэгъэгукIэ анахь мэхьанэ зиIэ къэкIуапIэхэу хъухэрэр. Я ХVI-рэ шIэныгъэ еджэнхэм лъэпкъ зыкIыныгъэр джыри нахь зэрагъэпытагъэр нафэ.

Дзэукъожь Нуриет.