ЖъоныгъуакIэм и 31-м хэгъэгу кIоцI къулыкъум зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ иподразделение икъулыкъу­шIэхэм я Мафэ хагъэунэфыкIы.

КIэлэцIыкIухэр шIу умылъэгъу­хэу, угукIэ уафэмыщагъэу мы сэнэхьатым Iоф рыпшIэн плъэ­кIыщтэп. Полицием иподполковникэу Тюльпэрэ Светланэ ыгу етыгъэу илъэс 15 хъугъэу мы структурэм хэтэу Iоф ешIэ. 2008-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2019-рэ илъэсым нэс зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ подразделением истаршэ инспекторэу къулыкъур ыхьыгъ. Илъэси 4 хъугъэу хэбзэукъоныгъэ зезыхьэгъэ Iэтахъохэр охътэ гъэ­нэфагъэкIэ зыщаIыгъхэрэ Гупчэм ипащэу Iоф ешIэ.

Зыныбжь имыкъугъэхэм бзэ­джэшIагъэу зэрахьэхэрэм, Iэта­хъо­хэр гъогу пхэндж техьанхэм лъапсэ фэхъурэм, ахэм зэра­лъыплъэхэрэм афэгъэхьыгъэу пащэм гущыIэгъу тыфэхъугъ.

— Светланэ, узипэщэ гупчэм непэ иIофшIэн зыфэдэм тыщыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ.

— Хэбзэукъоныгъэ зезыхьэгъэ Iэтахъохэр охътэ гъэнэфагъэ­кIэ зыщаIыгъырэ Гупчэр АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иподразделение хахьэ ыкIи къэралыгъо екIолIакIэ иIэу зыныбжь имыкъугъэхэу хэбзэ­укъо­ныгъэ зезыхьагъэхэм ыкIи лъыплъэн зимыIэхэм Iоф адешIэ. Гупчэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ хэбзэукъоныгъэ зезыхьэгъэ Iэтахъохэр гъогу занкIэм те­гъэуцожьыгъэнхэр, ахэм бзэ­джэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм лъыплъэгъэныр.

— ШъуиIофшIэн сыда анахьэу къэзыгъэкъинырэр?

— КIэлэцIыкIухэм ыкIи ахэм янэ-ятэхэм Iоф адэпшIэныр къи­ны, ащ шIэныгъэ фыуиIэн ыкIи зыфэбгъэсэн фае, ащ нэмыкIэу юристэу, кIэлэпIоу, психологэу ущытын ыкIи Iэтахъохэм екIо­лIэкIэ тэрэз къафэбгъотышъун фае. Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ отделым иIофышIэхэм янахьыбэр бзылъфыгъэх. Ар тэрэзэуи сеплъы, сыда пIомэ бзылъфыгъэр ны ыкIи ежь исабыйхэм афэдэу ахэм зэрадэзекIощтым нахь щыгъуаз, Iэтахъо­хэм зэдэгущыIэгъухэр адишIызэ цыхьэ къызфаригъэшIын елъэкIы. Арэу щытми, хъулъфыгъэ къулыкъушIэхэри тищыкIагъэх. Бэрэ къыхэкIы Iэтахъом ты IэшIуныгъэр зыфэдэр ымышIэу ыкIи къулыкъушIэр еушъыеу. Инспекторхэм афэдэу гупчэм иIофы­шIэхэми зыныбжь имыкъугъэхэм екIолIэкIэ тэрэз къыфагъоты­шъоу, уасэ къызфарагъэшIышъоу, ежь абзэкIэ адэгущыIэшъухэу щытынхэ фае. Джары тиIофшIэнкIэ анахь шъхьаIэр.

— Гупчэм сыдэущтэу Iэтахъохэр къычIафэхэра?

— Апэ сыхьат 48-рэ пIалъэ иIэу Iэтахъохэр гупчэм къащэх. ГущыIэм пае, кIэлэцIыкIум хэбзэукъоныгъэ горэ зэрихьагъэу загъэунэфыкIэ зыныбжь имыкъу­гъэхэм яIофыгъохэмкIэ подразделением икъулыкъушIэхэм полицием идежурнэ часть ащэ. Ащ фэдэ Iэтахъор зие ны-тыхэм аIэкIагъэхьэжьынэу сыхьатищ пIалъэ щыI. Ау а уахътэм къыкIоцI янэ-ятэхэр къызамыгъотыхэкIэ унашъо ашIышъ, тигупчэ къащэх. Чэщ-мэфитIум къыкIоцI Iэтахъохэм зи къызалъымыкIокIэ, е охътэ гъэнэфагъэкIэ ахэр чIащыжьынхэу амал ямыIэ хъумэ, етIани унашъом къыпкъырыкIыхэзэ чэщ-зымэфэ 30-кIэ гупчэм къычIэтэгъанэх.

— О уишIошIыкIэ Iэтахъохэм бзэджэшIа­гъэхэр зэрахьанхэм сыда лъапсэ фэхъурэр?

— Мы упчIэр ренэу къэтэIэты ыкIи Iэтахъо пэпчъ чIыпIэу зэ­рыфэн ылъэкIыщтыр къыдэтлъы­тэзэ зэфэхьысыжьхэр тэшIых. Непэ лъэхъанэу тызыхэтым ифэ­мэ-бжьымэхэр ныбжьыкIэхэм къатекIох. ЗэкIэ къызщежьэрэр унагъор ары. Анахьэу зыныбжь имыкъугъэ кIэлэцIыкIухэм бзэ­джэшIагъэхэр зэрахьанхэм лъа­псэ фэхъурэр янэ-ятэхэр икъоу зэралъымыплъэхэрэр ары. ЗэгурыIоныгъэ зэрымылъ ыкIи ешъо­кIо унагъохэм къарыкIыгъэ Iэтахъохэр ары нахьыбэрэмкIэ бзэджэшIагъэ зезыхьэхэрэр. Ащ фэшI къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм пIуныгъэ тэрэз ятыгъэнымкIэ цIыф пэпчъ пшъэдэкIыжьэу ыхьырэр гъэлъэшыгъэн фае.

— Мыщ фэдэ унагъохэм сыдэущтэу IэпыIэгъу шъуафэхъура?

— ЫпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ унагъохэм IэпыIэгъу тафэхъу ыкIи мыхэм япхыгъэу Iоф зы­шIэрэ къулыкъухэр зэкIэ къыхэдгъэлажьэхэзэ пэшIорыгъэшъ Iоф­тхьабзэхэр адызетэхьэ. КIэлэцIыкIухэм Iоф адатшIэзэ яшIоигъоныгъэхэм, зыкIэхъопсыхэрэм, яшIэныгъэ зыфэдэм защытэгъэгъуазэ. ЕджэнымкIэ тадэIэпыIэ, теннисым ыкIи джэгукIэ зэфэшъхьафхэм афэтэгъасэх. Ахэм такъыпкъырыкIызэ шъхьадж къы­дэхъурэ лъэныкъом елъытыгъэу республикэм иучреждение зэфэшъхьафхэм зафэтэгъазэ, ахэм защаушэтынэу кIэлэ­цIыкIухэр тэгъакIох. Адыгэ респуб­ликэ гимназием зэпхы­ныгъэ дытиIэу онлайн шIыкIэм тетэу кIэлэцIыкIухэр рагъаджэх.

— Ны-тыхэр ыкIи кIэлэцIыкIухэр гъогу занкIэм техьажьхэу мэхъуа?

— Ар лъэныкъуабэмэ ялъытыгъ. ГущыIэм пае ны-тыхэм якIэлэцIыкIухэр шIу алъэгъухэмэ унагъом илъ зэфыщытыкIэр агъэ­тэрэзыжьыным пылъых. Ясабыйхэр шIу алъэгъоу къашIуагъэ­шIэу, ау зекIокIэ дэеу къахафэхэрэр щамыгъэзыягъэхэ хъумэ, ащ фэдэхэм ны-ты фитыныгъэхэр аIахых.

— Мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыубла­гъэу зэгурыIоныгъэ зэрымылъ, ешъуакIохэр зэрыс унэгъо тхьапш къы­хэжъугъэщыгъэр?

— Мы илъэсым жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу нэбгыри 171-рэ профилактикэ учетым хэт. Блэ­кIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахъ­тэ а пчъагъэр 72-рэ хъу­щтыгъ. Ау зыныбжь имыкъугъэу учетым щытыгъэхэм япчъагъэ 194-рэ хъущтыгъэмэ, ар 171-м нэс къе­Iыхыгъ.

— Сыд фэдэ бзэджэшIагъэхэр ара нахьыбэу Iэтахъохэм зэрахьэхэрэр?

— НахьыбэрэмкIэ федэ зыпылъ бзэджэшIагъэхэр зэрахьэх. Зыныбжь имыкъугъэхэм бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэм янахьыбэр тыгъоным епхыгъ. Iэтахъоу мыщ къычIэфагъэхэр цIыфыгъэ шапхъэхэм атедгъэуцожьынхэм тыпылъ. ТапэкIэ хэукъоныгъэ амышIэжьынэу, тигупчэ къычIэмыфэжьынхэу тыфай. ЗэрэтфэлъэкIэу талъэплъэ зэмызэонхэу, гъэбылъыгъэкIэ кIамытхъужьынэу. Мыхъунэу зэрэзекIуагъэр зыдишIэжьын амал нэбгырэ пэпчъ гупчэм реты.

— Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъо уахътэм кIэлэцIыкIухэм ащыщхэр язакъоу унэм исых, нахьыбэрэмкIэ гъогум тетхэу зыфаер ашIэ… Гъэмафэм гупчэм къащэхэрэм яп­чъагъэ нахьыбэ мэхъуа?

— Шъыпкъэ, ны-тыхэр IофшIапIэм щыIэхэу гъэмафэм кIэлэцIыкIухэр ашъхьэ фитхэу яза­къоу унэм къенэх. Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ къулы­къум ыкIи комиссием иучет щытхэр гъэмафэм загъэпсэфынэу лагерьхэм агъакIох ыкIи шIуагъэ къытэу яуахътэ агъэкIонымкIэ IэпыIэгъу афэхъух. Ащ къыхэкIэу гъэмафэм гупчэм къычIафэрэ кIэлэцIыкIухэм япчъагъэ бэу пфэIощтэп. Гупчэм чIэс кIэлэцIыкIухэр дгъэпщынэнхэу арэп мурадэу тиIэр, полицием икъулыкъушIэхэр алъыплъэхэзэ лагерым фэдэу шIуагъэ къытэу мыщ яуахътэ щагъэкIоныр ары тэркIэ анахь шъхьаIэр. Янэ-ятэхэм арамыгъэгъотыгъэ шIулъэ­гъур, гукIэгъур ятэгъэгъоты. ЩыIэкIэ-псэукIэ амал дэгъухэр яIэным тыпылъ, ашIогъэшIэгъоныщт Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр афызэхэтэщэх. БэмышIэу АР-м и Лъэпкъ музей тщэгъагъэх ыкIи ащ чIэлъ пкъыгъохэр лъэшэу ашIогъэшIэгъоныгъ. КIэлэцIыкIу­хэм къахэкIых гупчэм чIэкIыжьынхэу фэмыехэр, унэм зыкIожьхэкIи къытфытеох, къэкIох, ярэзэныгъэ гущыIэхэр къытаIох. Ащ тэри гу кIуачIэ къытхелъхьэ.

— ШъуимэфэкI епхыгъэу уиIофшIэгъухэм сыда япIомэ пшIоигъор?

— Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ подразделениер ыкIи хэбзэукъоныгъэ зезыхьэгъэ Iэтахъохэр охътэ гъэнэфагъэкIэ зыщаIыгъхэрэ Гупчэр загъэпсыгъэр илъэс 88-рэ зэрэхъугъэм фэгъэхьыгъэу сиIофшIэгъухэм сафэгушIо. Чаныгъэ, цIыфыгъэ, зыпкъитыныгъэ ыкIи гукIэгъуныгъэ ахэлъынэу, яIофшIэнкIэ гъэ­хъагъэхэр ашIынхэу, насып ыкIи псауныгъэ яIэнэу сафэлъаIо.

КIАРЭ Фатим.