КIэлэцIыкIу гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъор къэ­сыгъ. Илъэс еджэгъу ужым ыкIи апэрэ мэфэ фабэхэм чэфыгъор къахелъхьэ, шъхьа­фитныгъэм рехьыжьэх.

[caption id="attachment_133372" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: А. Лаутеншлегер.[/caption]

Ащ дакIоу кIэлэцIыкIухэр гъэмэфэ уахътэм жъугъэу урамым къытехьэх, кушъхьэфачъэ­хэм, двигателькIэ агъэIорышIэрэ транспорт амалэу зы нэбгырэр зекIонымкIэ ыгъэфедэн ылъэ­кIырэм (средства индивидуальной мобильности, ыужкIэ СИМ къызэрэтIощтыр) атесых. Мыщ дэжьым ныбжьыкIэ гъогу-транспорт фыкъоныгъэхэм яIофыгъо нахь къежьэу хабзэ. Ахэр къэмыгъэхъугъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм афэгъэхьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ гъогурыкIо­ныр щынэгъончъэнымкIэ Къэра­лыгъо автоинспекцием и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Тхьаркъохъо Юсыф.

— Тиурамхэм арыкIорэ транспортым ипчъагъэ зэхатшIэу илъэс къэс хэ­хъо. Ащ дакIоу кIэлэцIы­кIу гъогу-транспорт фы­къоныгъэхэм яIофыгъуи къэуцу. Зыныбжь имыкъугъэхэр зыхэфэгъэ гъогу хъугъэ-шIагъэхэм япчъагъэкIэ мы илъэсым пыкIыгъэм изэфэхьысыжьхэм укъытегущы­Iагъэмэ дэгъугъэ. Гъэма­фэм ахэр нахьыбэ зыкIэ­хъухэрэм сыда ушъхьагъоу фэхъурэр?

— Адыгеим и Къэралыгъо автоинспекцие 2023-рэ илъэсым имэзи 4 ышIыгъэ зэфэхьысы­жьым къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, хъугъэ-шIэгъи 7 республи­кэм игъогухэм къатехъухьагъ, ахэм зыныбжь илъэс 16 мыхъу­гъэ нэбгыри 7-мэ шъобж зэ­фэ­шъхьафхэр хахыгъэх. Къыхагъэ­щыгъэ хъугъэ-шIагъэхэм ащыщэу 5-р лъэсрыкIом машинэкIэ зэ­рэтехьагъэхэм епхыгъ.

Статистикэм къызэригъэлъагъорэмкIэ, анахь щынагъо зышъ­хьарыт купхэм ащыщых илъэс 14-м къыщегъэжьагъэу 16-м нэс, илъэси 10 — 14, илъэси 7 — 10 зыныбжьхэр.

Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъор къызысыкIэ, кIэлэцIыкIухэр охъ­табэрэ урамым тетых ыкIи нахьыбэрэмкIэ ны-тыхэр икъоу алъыплъэнхэу хъурэп. КIэлэцIыкIухэр ошIэ-дэмышIэу е щыт транспортым тэрэзэу хэмып­лъыхэу гъогум телъадэх, ащ дэжьым къэсыгъэ автомобилыр о зэрэпшIоигъоу къызэтеуцо­шъурэп. Арышъ, пстэуми сакъы­ныгъэ къызхагъэфэн фае.

Джащ фэдэу джы гумэкIыгъо къызхэкIыхэрэм ащыщ кушъхьэфачъэхэр, СИМ-р, мотоциклэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэр ныбжьыкIэхэм нахь агъэфедэхэ зэрэ­хъу­гъэр. Аныбжь елъытыгъэу ахэм икъоу гъогурыкIоным ишапхъэхэр, зыкъэухъумэжьынымкIэ амалэу щыIэхэр агъэфедэнхэу ашIэрэп, транспорт амалхэм ащыщхэр зэрафэнхэмкIэ фитыныгъэ ыкIи ищы­кIэгъэ тхылъхэр яIэхэп. Джа зэкIэри авариехэм яушъхьагъу мэхъух.

— ГъогурыкIоным хэлэ­жьэрэ ныбжьыкIэхэу кушъхьэфачъэм тесхэм, роликхэм, скейтхэм къа­рызычъыхьэхэрэм зэрэзекIощтхэмкIэ сыда анахьэу анаIэ зытыра­гъэтын фаер?

— Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу аныбжь елъытыгъэу ахэм шап­хъэхэр агъэцэкIэнхэу зэрэщытыр. Анахь шъхьаIэхэм ащыщ­хэм ягугъу къэсшIын. Илъэс 14 мыхъугъэ кIэлэцIыкIур кушъхьэфачъэм тесэу автомобильхэр зэрыкIохэрэ гъогум техьан фи­тэп. Илъэси 7 — 14 зыныбжь­хэу кушъхьэфачъэр зыгъэфедэ­хэрэр тротуархэм, кушъхьэ­фа­чъэ­хэм афыхэхыгъэ гъогухэр арых къызщачъыхьан алъэкIыщтыр. Илъэс 14-м шIокIыгъэхэр автомобильхэр зэрыкIохэрэ гъогум кушъхьэфачъэмкIэ зыте­хьэхэкIэ гъогубгъум готхэу зе­кIонхэу щыт.

Сыдэу хъугъэми, кушъхьэфа­чъэм шъутесэу лъэсрыкIо зэпырыкIыпIэхэр зэпышъумычых! Кушъхьэфачъэм шъукъехи, ар шъуабгъукIэ шъуIыгъэу гъогум шъузэпырыкI!

Джащ фэдэу Iэпкъ-лъэпкъхэр зыухъумэрэ, нэфынэр къэзы­тырэ пкъыгъохэр жъугъэфедэнхэ фае.

— Юсыф, аужырэ илъэс­хэм тищыIэныгъэ кIэу къыхэхьагъэхэм ащыщ электросамокатхэр ныбжьыкIэхэм нахь агъэфедэх. Мы транспорт лъэпкъым игъэзе­кIон шэпхъэ гъэнэфагъэ­хэр пылъха?

— Сыд фэдэрэ транспорт амали игъэфедэн шапхъэхэр иIэх. УкъызкIэупчIэрэ транспорт амалым щэрэхъитIу е щы кIэтэу мэхъу ыкIи двигателькIэ Iоф ашIэ. Ащ ыкIуачIэ кВт 0,25-м зэрэшIокIырэм къыхэкIыкIэ «Мо­пед» зыфаIорэм рагъэпшагъ. Ар зепфэным фэшI джы водительскэ удостоверение ищы­кIагъ.

СИМ-р зыгъэIорышIэн фитыр зыныбжь илъэс 14-м къехъу­гъэр ары. Скоростэу аIыгъын фитыр сыхьатым къыкIоцI километрэ 25-м блэкIы хъущтэп.

— Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъор кIэлэцIыкIухэм щы­нэгъончъэу рахыныр анахь Iофыгъо шъхьаIэ­хэм ащыщ. Мыр зы лъэныкъорыгъазэу зэшIо­хыгъэ хъущтэп. Гъогу инспекторхэри, ны­-ты­хэри Iофым къыхэлэ­жьэнхэу щыт. МыщкIэ сыда анахьэу шъуикъулыкъу зэшIуихырэр?

[caption id="attachment_133373" align="aligncenter" width="800"] ГъэIорышIапIэм
ипресс-къулыкъу.[/caption]

— Гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом кIэлэцIыкIухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ типшъэрылъ нахь гъэлъэшыгъэ мэхъу. Ау ащ къикIырэп гъэмэфэ закъом Iоф адатшIэу. Илъэсым къыкIоцI рес­пуб­ликэм ит гъэсэныгъэм иуч­реж­дениехэм зэкIэми ны-тыхэм зэIукIэгъухэр ащыдэтэшIых, къэ­барлъыгъэIэс-пропагандэ Iофтхьабзэхэр ащызэхэтэщэх. Джащ фэдэу кIэлэцIыкIу гъогу­транспорт фыкъоныгъэхэр къэмыгъэхъугъэнхэм, дэгъэзы­жьы­гъэнхэм афэгъэхьыгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр ре­тэ­гъэкIокIых. Ахэр: «КIэлэцIыкIу тIысыпI», «Щынэгъончъэ бгырыпх», «ЛъэсрыкIу», «Ешъогъэ водителыр», «Зыкъэгъэнэф».

АР-м и Къэралыгъо автоинспекцие икъулыкъушIэхэм яза­къокIэ мы Iофыгъом изэшIохын лъыкIотэщтэп. Арышъ, ны-тыхэм нахь закъыфэзгъазэ сшIоигъу. Ахэм ящынэгъончъагъэ къэухъу­мэгъэным фэшI зэпымыоу гъо­гурыкIоным ишапхъэхэр къафа­Iотэнхэу, агу къагъэкIыжьынхэу, мафэрэ нахь алъыплъэнхэу ыкIи мэзэхэ уахътэм гъогум тырамы­гъэхьанхэу. Ны-тыхэм язекIуа­кIи макIэп елъытыгъэр, гъогуры­кIоным ишапхъэхэр зэрагъэца­кIэрэр ежь ящысэхэмкIэ арагъэлъэгъумэ, шIуагъэ къытыщт.

— Юсыф, ыпшъэкIэ къы­щыпIуагъ инспек­цием иIофшIэн гъэма­фэм нахь зэригъэлъэшыщтыр. Сыд фэдэ чIыпIэ­ха къулыкъур инспекторхэм зыщахьыщтхэр?

— НыбжьыкIэ цIыкIухэм якIэ­сэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр джэгукIэ шъуашэм илъэу щагу площадкэхэм, паркым, зыгъэ­псэфыпIэ чIыпIэхэм, лагерьхэм ащызэхэтщэщтых. ЦIыфыбэ зы­щызэхэхьэрэ чIыпIэхэми зэдэгущыIэгъухэр ащыредгъэкIокIыщтых. Ахэр зэкIэ гъогум щы­нэгъончъэу зэрэщызекIощтхэм фэIорышIэщтых.

— ТизэдэгущыIэгъу икIэ­ухым къулыкъу зэфэшъхьафэу Iоф зыдашъушIэ­хэрэм ягугъу къэпшIы­гъэ­мэ дэгъугъэ.

— ГъогурыкIоным ишапхъэ­хэр шIокI имыIэу ныбжьыкIэхэм агъэцэкIэнхэм фэпIугъэнхэм фэшI Къэралыгъо автоинспекцием общественнэ организацием ыкIи гуфэкIо движениехэм ялIыкIохэр игъусэхэу Iофтхьэ­бзэ гъэнэфагъэхэр зэхещэх. АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, сабыим ифитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ Уполномоченнэр, тигъусэхэу кIэлэцIыкIу гъогу-транспорт фы­къоныгъэхэр къэмыгъэхъу­гъэнхэмкIэ зэхэубытэгъэ планэу зэхэдгъэуцуагъэм тетэу Iоф тэ­шIэ. Хьыкум приставхэм, ве­теран организациехэм, Iэпы­Iэгъу псынкIэм ыкIи медицинэ катастрофэхэмкIэ гупчэм зэпхыныгъэ адытиI. ЗэкIэми ткIуачIэ зэ­хэлъэу кIэлэцIыкIухэм ящыIэныгъэ ыкIи ящынэгъончъагъэ къэтыухъумэным тыфэлажьэ.

— Тхьауегъэпсэу гущы­Iэгъу укъызэрэтфэхъу­гъэмкIэ.

Iэшъынэ Сусан.