Непэ цIыфыбэ зыщызэрэугъоеу, зэо зэ­фэшъхьафхэм ахэлэжьэгъэ дзэкIолIхэм яшIэжь зыщагъэлъэпIэрэ саугъэт зэхэтхэу «ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ» зыфиIорэм игъэпсын чIыгу чIэгъым къыщычIиутыгъэ псынэкIэчъэу мыжъохэр къызэтэкъокIыгъагъэм къыщежьагъ.

Ащ фэгъэхьыгъэ къэбарыр игукъэкIыжьхэм къазэрэхэна­гъэм тыщигъэгъозагъ 1984 — 1986-рэ илъэсхэм Афганистан къулыкъур щызыхьыгъэу, УФ-м и Лъэпкъ гвардием и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм иподразделениеу ОМОН-м илъэс 29-рэ хъугъэу къулыкъу щызыхьырэ полицием иполковникэу Шъоджэ Налбый.

[caption id="attachment_133309" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр А. Лаутеншлегер.[/caption]

— 1985-рэ илъэсым дзэкIолI-афганцэхэм клуб зэхэтщагъэу тиIагъ, мэфэку къэс тызэхахьэти тиIофхэм татегущыIэщтыгъ, — къеIуатэ Налбый. — Нэужым Афганистан иветеранхэр тызэрэугъойи Николай Николенкэр тхьаматэу щыха­дзыгъ ыкIи клубым «Афганистан иветеранхэм я Совет» зыфиIорэ цIэр иIэ хъугъэ. ДзэкIолIым япсынэкIэчъ итарихъ 1988-рэ илъэсым къыщежьэ. Ар зигу­къэкIыгъэр ыкIи зипроекткIэ ашIыгъэр Афганистан заом иветеранэу, запасым щысыгъэ майорэу Сергей Саркисовыр ары. Мыщ зэхэщэн IофхэмкIэ IэпэIэсэныгъэ ин хэлъэу щытыгъ. Тизэхэсыгъохэм ащыщ ар къеблагъи, къытхэдаIуи, нэужым къытиIуагъ: «КIалэхэр, Мыекъуапэ ипсэупIэу «Восходым» псынэкIэчъ тет, ар шъоф нэкIым ит. Мыщ литрэ 200 зэрыфэрэ шъондырыр шъхьарыIубагъэу ычIэгъкIэ пхыры­щыгъэ пкъыгъом псыр къечъы. Мыр зэрэщыIэр цIыфхэм агу къызыкIыжьырэр къалэм псыр зыщаубытыкIэ ары. ПсынэкIэ­чъыр агъэлъэпIэрэ чIыпIэу щыт ыкIи ащ дакIоу,

Афганистан тызыщэIэм псыр зэрэтымыгъотыщтыгъэм игукъэкIэу шIэжь чIыпIэ къыщызэIутхынэу предложение сиI». Джащ фэдэу Саркисовым къыIотагъ ащ итеп­лъэ зыфэдэщтыр — аллея щы­пхыращынышъ, заом хэкIодэгъэ дзэкIолI нэбгырэ 22-мэ ясурэт­хэр ащ ыбгъуитIоу къегъэуцо­кIыгъэхэу гъэпсыгъэныр.

ТигущыIэгъу къызэрэхигъэщы­гъэмкIэ, Сергей Саркисовым игукъэкI дзэкIолI-афганцэхэм дырагъэштагъ ыкIи зэхэгущы­Iэжьхи «ДзэкIолIым ипсынэ­кIэчъкIэ» еджагъэх. ЗэхэщэкIо бэлахьым мыжъокIэ жъгъэир къыдаригъэщыгъ, дзэкIолI псэо­лъэшI бригадэу Мыекъуапэ дэтыгъэм лъэпкъ зэфэшъхьафи 7-мэ къахэкIыгъэ IофышIэхэр къахищыхи мемориалым игъэ­псын фежьагъэх.

Ветеран-афганцэхэр къызэхахьэхи, мы­жъор ратэкъухьагъ, чIыпIэр зэщизэу зэрагъэфагъ, ащ нэмыкI IофшIэн жъотхэр къыкIэлъыкIуагъэх.

Мырзэ Джанбэч Афга­нистан иветеранхэм я Совет итхьаматэу загъэнафэм, Iоф­шIэныбэ зэшIуихыгъ. Хэбзэ къулыкъушIэхэм зэпхыныгъэ адыряIэнэу ышIи 2007-рэ илъэ­сым къафатIупщыгъэ мылъ­кумкIэ псынэкIэчъым итеплъэ зэты­рагъэпсыхьагъ. Игъорыгъо­зэ хабзэм, афганцэхэм, рес­пуб­ликэм щыпсэурэ цIыф къызэрыкIохэм ямылъку зэхэлъкIэ зэтырагъэпсыхьэгъэ «ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ» мэфэкIхэм зы­щызэрэугъоихэрэ чIыпIэ шъхьа­Iэхэм ащыщ хъугъэ.

[caption id="attachment_133310" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр А. Лаутеншлегер.[/caption]

— Саугъэт зэхэтхэм яшIын зиIахьышIу хэзылъхьагъэхэм ащыщ Сергей Саркисовым ыкъоу Александр, — еIо Шъоджэ Налбый. — Сергейрэ сэрырэ зэгъунэгъоу тыпсэущтыгъ. Ти­зэIукIэгъухэм ащыщ мемориалым идэхьапIэ зыфэдэщтым итеплъэ сурэт ышIыгъэу къысигъэлъэгъугъ. Ау а гупшысэр пхы­рищын игъо имыфэзэ, гухэкI нахь мышIэми, 1993-рэ илъэсым идунай ыхъожьыгъ. ИкIалэу Александр ар къызыфэсэIуатэм, ятэ рихьыжьэгъэгъэ Iофыр пхырищыгъ ыкIи къопсым фэдэ чIэкIыпIэр (аркэр) ащ аригъэшIыгъ. УзыдэплъыекIэ ащ тетхагъ: «Мир дому твоему».

«ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ» узэрэдэхьагъэм тетэу джа­бгъум­кIэ С. Саркисовым ишIэжь мы­жъо щагъэуцугъ.

Илъэс зэкIэлъыкIохэм гъэцэкIэжьынхэр ра­шIылIэхэзэ, саугъэт зэхэтхэм аубытырэ чIыпIэр квадрат метрэ 700-м ехъугъ.

Машинэхэр зэрыкIорэ гъогубгъум лъэсрыкIо гъогу пхыращыгъ, къэгъагъэ гъэтIысыпIэхэмкIэ зэтеутыгъэх, ежь псынэкIэчъым ышъхьагъ къопсым фэдэу чIэкIыпIэ цIыкIу тырашIыхьагъ.

Уахътэр лъыкIуатэ къэс афганцэхэм ямызакъоу, нэмыкI зэо зэпыуцужьхэм ахэлэжьа­гъэхэм яшIэжь саугъэтхэр къы­щызэIуахых. ГущыIэм пае, БТР-70-р рампым тырагъэу­цуагъ, ащ ыпашъхьэ саугъэтитIу щыт.

Хэгъэгур къаухъумэзэ зы­псэ зытыгъэ дзэкIолI-пограничникхэм, ащ ыпэчIынатIэу Адыгеим икIыгъэ гуфитхэу Абхъазым ишъхьафитыныгъэ къаухъумэзэ хэкIодагъэхэм ясаугъэтхэр щагъэпсыгъэх.

«ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ» дэжь лъэпкъ зэфэшъхьафхэр щы­зэIокIэх. Заом кIэзыгъэсты­хэрэр щаумысых, лIыгъэ зезы­хьагъэхэр щагъэлъапIэх.

Шъоджэ Налбый зэрилъы­тэрэмкIэ, псаоу къэнэгъэ афганцэхэмкIи, непэ къытхэмытыжьхэмкIи мыр шIэжь чIыпIэу щыт.

— ПсынэкIэчъым ветеранхэр зэфещэх, мэхьанэшхо зиIэ чIыпIэу ар тэлъытэ. ДзэкIолI-­интернационалистхэм я Мафэ мыщ тыкъекIуалIэ, щымыIэжьхэр тыгу къэтэгъэкIы­жьых, шъхьа­щэ афэтэшIы. Джащ фэдэу къыткIэхъухьэрэ лIэужхэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэмкIэ мы чIыпIэм мэхьанэ иIэу щыт. Мамырныгъэ щыIакIэ непэ тиIэным фэбэнагъэхэм ацIэхэр ныбжьыкIэхэм ашIэнхэ фае, ягъэхъагъэхэр тщыгъупшэ хъущтэп. Джащ пае мэфэкI Iофтхьабзэу редгъэкIокIыхэрэм кIэлэеджакIохэр къятэгъэбла­гъэх, тиблэкIыгъэ къафэтэIуатэ, титарихъ ятэгъашIэ, —хигъэунэфыкIыгъ Шъоджэ Налбый.

ТигущыIэгъу къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Афганистан иветеранхэм я Союз пшъэрылъэу иIэхэм ащыщ къыткIэхъухьэрэ ныбжьыкIэхэм тихэгъэгу шIу алъэгъоу, лIыгъэ ахэлъэу ахэр къэтэджынхэм фэпIугъэнхэр.

Ащ ишыхьат республикэм ит гурыт еджапIэхэм зэIукIэгъу­хэр зэращызэхащэхэрэр. Налбый зэрилъытэрэмкIэ, патриотизмэр щымыIэу упсэун плъэкIыщтэп.

— Сыдигъуи мамырныгъэ зышъхьарыт цIыфхэр щыIэх, сабыйхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, еджапIэхэм, ны-тыхэр IофшIапIэхэм рэхьатэу кIонхэу щыт. Ащ пае къэралыгъом дзэ лъэш, ухьазырыныгъэ дэгъу зиIэ хэушъхьафыкIыгъэ къулыкъухэр иIэнхэу щыт. Ахэр зыгъэпсыщтхэр джы тиныбжьыкIэхэр ары, — къыIуагъ ащ.

ЖъоныгъукIэм и 28-м «Дзэ­кIолIым ипсынэкIэчъ» загъэ­псыгъэ мафэм пограничникым и Мафи хагъэунэфыкIы. Мы хъугъэ-шIагъэхэр зэпхыгъэхэу щытэп, зэтефагъэх. Ау щыт нахь мышIэми, къэралыгъом игъунапкъэхэр къэзыухъумагъэхэр мы чIыпIэм щызэрэугъоих, яныбджэгъоу ахэмытыжьхэр агу къагъэкIыжьых.

ШIэжьым цIыфыр епIу, щы­Iэныгъэм фегъасэ. Гу къэбзэ IофкIэ агъэпсыгъэ «ДзэкIолIым ипсынэкIэчъ» шIэжьыр зыща­гъэлъэпIэрэ чIыпIэу хъугъэ, ар зэрагъэкIэрэкIэщтым ыуж итыр бэ.Мы Iофым хэлажьэх аф­ганцэхэр, пограничникхэр, кIэлэеджакIохэр ыкIи шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури.

Iэшъынэ Сусан. Сурэтхэр А. Лаутеншлегер.