ЛIэщIыгъуэ псокIэ екIуэкIа Кавказ зауэжьым кърикIуа лъапсэрыхым зэи зыкIи пхуэмыгъэнщIын жыхуаIэм хуэдэу игъэмэщIат ди лъэп­къыр — цIыхуипщIым щыщу бгъур а зауэм ихьащ, КIахэм щы­псэу адыгэ лъэпкъ зыбжанэ дэкIуэдыпащ.

А лъэхъэнэм адыгэм ишэчамрэ и нэгу щIэкIамрэ теу­хуауэ зы хъыбар уеджэфыр-къым уи гур дэмыузу. Абыхэм ятеухуауэ щIэныгъэлIхэм щэ бжыгъэкIэрэ тхылъ зэхуэмыдэхэр ятхыжащи, нэхъыбэ дэ тхужыIэнкъым, алъандэрэ къамытIэщIаи къытхуэулъэпхъэщынкъым, ди тхакIуэшхуэхэм зауэ дыджыжьым тратхыкIа теплъэгъуэхэм нэхъ гуузи къыт­хуэгъэщIыжынкъым. Арами, зы телъыджэ гуэрым гу лъывэз­гъэтэну си гуапэт.

Кавказ къуршым и ищхъэрэ нэпкъыр гущIэпкъ зыхуэхъуа пасэрей хьэт лъэпкъыжьым нобэрей адыгэр дыкъызэрыте­хъукIар, къэралыгъуэ, политикэ, цивилизацэ щхьэхуэ дызэриIар къэплъытэмэ, илъэс мини 6-м щIегъу дунейпсо тхыдэм дыкъы­зэрицIыхурэ. Лъэхъэнэ жыжьэм къыщыщIидзэж ди тхыдэ кIыхьым къриубыдэу лъэпкъым зауэ гуащIэу илъэгъуар къыпхуэмыбжыну куэдщ. Ар псалъэ джафэ мыхъуу, япэ тхыбзэу цIыхум зэрихьа гъущIынэтхыр щыхьэт зытехъуэ пэжщ. Ар зыщIыпIи пхуэмыхьыжын, пхуэмыгъэпщ­кIун, узэмыхъурджэуэфын Iуэхугъуэщ.

Мысыр, Ащыр, Бабылей, Чынт, Алыдж къэралыгъуэ лъэ­щыжьхэр хьэрхуэрэгъуу къыпэщIэтащ адыгэм. Абыхэм ящIэрт хьэтхэм къарукIи, бзаджагъэкIи, акъылкIи уазэрытемыкIуэнури. Арами, зыдамыгъэужьын папщIэ ялъэкI къамыгъанэу къытпэщIэтащ. Илъэс мини 6-м къриу­быдэу зы лIэщIыгъуэ закъуи адыгэр зауэ-банэ имылъагъуу псэуауэ пхужыIэнукъым. Ди адэжьхэр зауэм къыIумыкIыурэ къащIэува я быныр якIэлъы­шэсырт.

ГъэщIэгъуэныракъэ, и бзэм зимыхъуэжауэ, и хабзэр IэщIыб имыщIауэ, и хэкур ирамыгъэ­бгынауэ, къызэригъэщIам хуэдэу нобэм зы лъэпкъ къэсамэ — ар адыгэрщ! Уздегупсысым уи щIыфэр дотхытх абы. Мис апхуэдэхэм дежщ укъызыхэкIа лъэпкъым и лъэщагъыр, ина­гъыр, хахуагъэр щызыхэпщIэр. Си щхьэкIэ, абы сримыпэгэн, ар сымыгъэщIэгъуэн слъэкIыркъым.

Иужь дыдэу лъэпкъым и нэгу щIэкIа гузэвэгъуэшхуэхэм ящыщщ Кавказ зауэжьыр. Нобэр къыздэсым абы къыдиха дыркъуэм дегъэдзыхэ, ди гур зэ­хуешэ, ди нэпсыр кърегъакIуэ. Ауэ си лъэпкъэгъухэм ягу къэз­гъэкIыжыну сыхуейт илъэси 101-кIэ зызыIыгъа лъэпкъым лъы уардэ зэрыщIэтыр, ди япэ ита пасэрей пщыжьхэр зыщIэбэна хуитыныгъэр псэхэкIуадэ зэрымыхъуар, дунейм дытеп­хъами, зы лъэпкъыу дыкъызэрынар. ЩIы хъурейм зы гъунапкъи иIэу къыщIэкIынкъым адыгэ щымыпсэууэ. ДыкъызытехъукIыжа хьэт лъэпкъым Кав­казри, Анадолэри, Мысырри, ТIуащIэри къызэщIиубыдэу къэ­ралыгъуэ иIар пэжмэ, «хамэщI щыпсэу» лъэпкъэгъу диIэкъым… АтIэ, ди пасэрей хэкужьым и щIыпIэхэм адыгэбзэр щыIужауэ аращ. А гупсысэм нэгъуэщIы­нэкIэ срегъэплъ лъэпкъым натIэ хуэхъуам.

Фырэ Анфисэ.