Лъэпкъхэр зэрепхых
Темыр Кавказым ис цIыф лъэпкъхэм тарихъ-культурнэ кIэн бай зэряIэм къыпкъырыкIыгъ ахэм яискусствэ фэгъэхьыгъэ музеир къызэIухыгъэныр.
[caption id="attachment_132638" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр АР-м и Лъэпкъ музей ихъарзынэщ.[/caption]
Апэдэдэ мы IофымкIэ зишIошI къэзыIуагъэр КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэкIэ Къэралыгъо музееу Москва дэтым тарихъымкIэ ыкIи ижъырэ искусствэмкIэ иотдел ипэщагъэу А. М. Лесковыр ары. Тызэрэщыгъуазэу, я 80-рэ илъэсхэм яублапIэм, ар Кавказ археологическэ экспедицием ипэщагъ, 1982 — 1983-рэ илъэсхэм Улапэ дэжь Iошъхьэ 17 фэдиз щатIыгъагъ, зыфэдэр къэIогъое пкъыгъо зэфэшъхьафхэу мыутIэ лъэпкъхэм якультурэ къэзыушыхьатыхэрэр къычIахыгъагъэх. Анахь пкъыгъо хьалэмэтэу къагъотыгъэхэм ащыщыгъ АР-м итамыгъэ шъхьэIэ папкIэ хъугъэу, тыжьын ритоныр (санэ зэрешъохэрэ бжъэ теплъэ зиIэ), тамэ зыгот шы-Пегасыр.
СССР-м культурэмкIэ иминистрэ иунашъокIэ, чъэпыогъум и 28-м, 1985-рэ илъэсым мы музеим икъутамэ Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ. Ащ ипшъэрылъ шъхьаIэр искусствэм ипроизведениехэр угъоигъэнхэр, зэгъэшIэгъэнхэр, ухъумэгъэнхэр, цIыфхэм афэIотэгъэныр ары ыкIи илъэс 37-рэ хъугъэу а IофшIэныр зэрифэшъуашэу егъэцакIэ. Апэрэ пащэу Мыекъуапэ къыдэтэджэгъэ музеим иIагъэр шIэныгъэлэжь-искусствоведэу, АР-м искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхоу Кушъу Аслъан Хьисэ ыкъор ары. Ащ готэу IофшIэнышхо агъэцэкIагъ шIэныгъэлэжь-этнографэу Сихъу Лидэ, Къуекъо Жаннэ, ныбжьыкIэхэу Сулейман Фатимэ, ХъокIо Ларисэ, Къоц Жаннэ, нэмыкIхэми.
1985 — 1989-рэ илъэсхэм музеикIэм иIофышIэхэм Адыгеим, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Къэбэртэе-Бэлъкъарым ыкIи Темыр Осетием, Краснодар краим экспедициехэр ащырагъэкIокIыгъэх, пкъыгъо зэфэшъхьафхэри къащэфыгъэх, шIухьафтынэу къаратыгъэхэри хэтхэу музей фондыр щыIэ хъугъэ.
1995-рэ илъэсым тыгъэгъазэм апэрэ къэгъэлъэгъонэу «Современное искусство Северного Кавказа» зыфиIорэр музеим къыщызэIуахыгъагъ. Къэгъэлъэгъоным хэлъ гупшысэр зыер ыкIи къызпкъырыкIыщтыгъэр музеим изэхэщэкIуагъэу Кушъу Аслъан ары. Мы мэфэкI къэгъэлъэгъоным ехъулIэу апэрэ каталогэу «Современное искусство Северного Кавказа» зыфиIорэр къыдагъэкIыгъ. Аслъан гухэлъ иныбэ иIагъ, ау хьылъэу зысымэджэгъэ уж, 1997-рэ илъэсым идунай ыхъожьыгъ. Мы Iофышхо ещэжьагъэр лъигъэкIотагъ ишъхьэгъусэу Нэфсэт, исэнэхьат-IэнатIэу, къалэм иархитектор шъхьаIэр ыгъэтIылъи, музей Iоф мыпсынкIэм пэуцуагъ. Бзылъфыгъэ Iуш чаным музеим ихэгъэхъон лъэныкъо пстэур псынкIэу ыгъэнэфагъ: научнэ-угъоеныр, зэхэфыныр, ухъумэныр, зэкIэ Урысыем и Къыблэ исурэтышIхэм яджырэ искусствэ изытет зэгъэшIэгъэныр, лъэпкъ IэшIагъэхэр зэтегъэуцожьыгъэнхэр, ахэмкIэ Iэпэщысэхэр, пкъыгъохэр, сурэтшIыгъэ зэфэшъхьафхэр къызIэкIэгъэхьэгъэнхэр ыкIи Темыр Кавказым ит художественнэ музейхэм зэпхыныгъэ адыряIэныр, Адыгеим исурэтышI нахьыжъхэм яIофшIагъэхэмкIэ каталогхэр къыдэгъэкIыгъэнхэр ыкIи музеим икъутамэ унакIэ фэшIыгъэныр, шапхъэхэм адиштэу ар зэгъэкIугъэныр ыкIи къызэIухыгъэныр. А пстэури фызэшIокIыгъ.
Илъэс 20-м ехъурэ Нэфсэт мы музеим пэщэныгъэ дызэрихьагъ, зэкIэ музей Iофышхом ыгуи, ыпси, ыкIуачIи бэдэдэу хилъхьагъ. Фондым музейнэ пкъыгъо шъхьаIэу хэлъхэм япчъагъэ 5000-м шъхьадэкIыгъ. Экспонатэу чIэлъхэр Темыр Кавказым щыпсэурэ лъэпкъхэм яискусствэ ианахь уасэ зиIэ IэшIагъэх.
Илъэс зытIущ хъугъэу, музеим икъутамэу Мыекъуапэ дэтым ипащэр ШъэуапцIэкъо Аминэт Щэбанэ ыпхъур ары. Лъэпкъ искусствэр ныбжьыкIэхэм ыкIи кIэлэцIыкIухэм зэлъягъэшIэгъэнымкIэ, художественнэ культурэ яIэ хъунымкIэ музеим иIофышIэхэм бэ ашIэрэр.
Мамырыкъо Нуриет.
Сурэтыр АР-м и Лъэпкъ музей ихъарзынэщ.