ЖъоныгъуакIэр — мэзэ лъапI

Гъатхэр зэплъэкIыгъо тыримыгъафэу, псэу ма­чъэ. Ауми, жъоныгъуакIэр къыгот мэзитIум ишIушIэгъэ мыухыжькIэ ашъхьа­дэкIы. Ар мэфэкI ин да­хэхэмкIэ зэлъыпкIагъ: и 1-р — гъатхэм ыкIи Iоф­шIэным я Маф; жъоны­гъуакIэм и 9-р — ТекIоныгъэшхом и Маф; радиом имэфэкI, Къащ Плъы­жьым и Дунэе мафэ, нэ­мыкIхэри мыщ щыха­гъэунэфыкIых. Ау зыми ебгъэпшэнэу щымытыр ТекIоныгъэм и Маф. Ар мамырныгъэр тэзгъэгъотыжьыгъэ, шъхьафитныгъэ къытфэзыхьыжьыгъэ маф.

ТекIоныгъэшхом и Ма­фэ тихэгъэгушхоу Урысыем ыкIи ащ хэхьэрэ субъектхэм зэфэдэкIэ игъэ­кIотыгъэу, зэгъэзэфэгъэ дэдэу ащагъэмэфэкIыгъ. Хэгъэгу зэошхом тикъэра­лыгъо ТекIоныгъэр къыз­щыдихыгъэр илъэс 78-рэ хъугъэ; ау непи, тимамыр огу зэщагъэкIымэ ашIоигъоу, къытэшъугъоу, зыгу тыфэмыштэрэ къэралыгъо­хэр къытэшэх, къытэтIэх. Хэти сыдэу зишIыгъэми, зэфагъэр, къэбзагъэр афи­кIыкIыщтэп, лажьэр зылэ­жьыхэрэр машэу атIырэм ифэжьыщтых.

ЖъоныгъуакIэр шхъон­тIэгъэ иныр тырихэу кIэракI: чэрэзыр, абрикосыр, пхъэгулъыр, къужъыр къэ­гъэгъэ мэIугъэх, тинасып къыхьымэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэр тихъоищт. Шъыпкъэ, жъоныгъуакIэр нэку-нэпс оелэ хьазыр мы мэфипшIым, ау зэ зы­къишIэжьэу зызырищыкIэ, нэрэ-Iэрэм фабэу, тыгъэ­псэу, гум къынэсэу зы­къызэIуихыщт.

Еджэгъу илъэсыр ыкIэм фэкIо, ащ елъытыгъэу ини цIыкIуи зэралъэкIэу зызэкIаугъуае, оценкэ дэ­гъухэр къызэрахьыщтым пылъых; ны-тыхэми уцуи тIыси яIэп, зэкIэ ялъфыгъэхэм ящыкIагъэр ра­гъэкъумэ ашIоигъу. Ауми, анахь гумэкIхэрэр еджапIэр мы илъэсым къэзыухыхэрэр зиIэхэр арых: ушэтынхэр ахэм къапыщылъых, джащ фэдэ къабзэу, сэнэхьат зэгъэгъотыпIэ еджэпIэ зэфэшъхьафхэри къяжэх — зызэрагъэулэоу зэре­джэ­хэ­рэм, шIэныгъэу аIэкIэлъым пстэури къыригъэ­къужьыщт.

Мы гъэтхэ уахътэм чIы­гулэжьхэмкIи мэхьанэшхо иI: игъом къещхыныр, игъом гъушъыжьыныр, мэкъумэщ IофшIэнхэр зэрифэшъуашэу зэшIохыгъэнхэр. Iофыр шIу зылъэгъурэ пэпчъ сыд фэдэрэ лъэныкъокIи Тхьэр къыдеIэ хабзэшъ, хэти имурад ехьыжьагъэ зэшIохыгъэ хъунэу тэгугъэ, зэо зэпыуцужьхэр тыдэкIи щыуцужьынхэшъ, цIыф­хэм гупсэфэу гъэтхэ жьы шъабэр къащэжьынэу.

Усэхэр къэтэIо

Нэхэе Руслъан

Май

Маир плъыжьы, Маир фыжьы, Къэгъагъэхэр Зэмышъогъу. Маир дахэ, Маир гъатхэ. Сихэгъэгу ИгушIуагъу.

ШIу сэлъэгъу, Май мазэр. ЗыIусэщэ ижьы IэшIу. Ситэтэжъы ибжыхьасэ КъибыбыкIэу НэшIо-гушIу. Маир чэфы, Маир фабэ, Гугъэпсэфы, Гугъэ лъапIэ…

Бэрэтэрэ Хьамид

Мэзым тэкIо

КIэлэцIыкIухэм мэзым тэкIо, Мэзы шхъуантIэм тыкъынэс, ТхьакIумкIыхьи, баджи, цызи Тэ тимэзы хъоеу хэс. ТхьакIумкIыхьи, баджи хэс, Цызэ цIыкIури чъыгым тес. Псыхъожъыер мэзым хэчъы, Псыхъо нэпкъым тыкъынэс, Псыщэ къаргъом хэс хьэлабгъуи, Джайи, лэнди хъоеу хэс. Псыхъожъыем тыкъынэс, Псым пцэжъыер хъоеу хэс. Бзыуми пщынэр къагъэжъынчы, Мэз пхъэуIур пхъэкIычау, КIэлэцIыкIухэм гъэпсэфыпIэу Къэтэгъоты чъыгы жьау. ГъэпсэфыпIэр мэзы жьау — КIэлэцIыкIухэм тигушIуагъу!

Пшысэм тежъугъэдэIу

Тыгъужъымрэ тIымрэ

ТIыр хъоу мэзIушъом Iутэу ошIэ-дэмышIэу тыгъужъыр ащ ыпашъхьэ къиуцуагъ. ТIым зи кIуапIэ иIэжьыгъэп.

— УиIоф шIу, ситIы дах, — ыIуагъ тыгъужъым.

— Тхьауегъэпсэу, — ынэхэр къыригъэкIэу тIым джэуап къытыжьыгъ.

— Лъэшэу уишIыкIэ сыгу рехьы, ау мы бжъэ­къошхуитIоу птетыр зыфэгъэпсыгъэр къызгурыIон слъэкIырэп. СыдкIэ былымых, пшхынхэ плъэкIырэп. УикIапэ фэдагъэхэмэ нахьышIугъэба?!

— Тыгъужъыр, удела? Мы сыбжъитIу арыт шъоныр зипшъукIэ, сэщ фэдэ тIитIур зэшхэгъукIэ пшхын плъэкIыщт.

Тыгъужъыр ащ лъэшэу къыгъэчэфыгъ.

— Таущтэу уешъощт? — еупчIыгъ.

— Узэрешъощтыр, сыбжъэ пакIэ ужэ дэплъхьанышъ, укIэшъузэ ипшъущт.

ТIыр пытэу уцугъэ. Ты­гъужъ нэе-псыер тIыб­жъэм ешъонэу къызыфеучIынэтIым, тIыр фэхьазырыти, нэшъэ фаоу бжъитIумкIэ еуи, ылъэкъуиплI кIэгъэзыкIыгъэу зыригъэушхугъ.

Адыгэ гущыIэжъхэр

Бзэм фэгъэхьыгъэх Бзэгур гум итэлмащ. Бзэгум дунаир еIэты.

Бзэгур сэ ихыгъ. Бзэ хьэрамрэ тхылъ хьэрамрэ щыIэп. Зыбзэгу IэшIур гущыкIу. ЦIыф лъэпкъым ыпсэр ыбзэгу.

Сыда пцIэ къикIырэр е имэхьанэр?

Хэтрэ цIыфи къызы­хъу­кIэ цIэ фаусы хабзэ, ащи мэхьанэу иIэр ыкIи къи­кIырэр пшIэныр гъэшIэгъо­ны.. Мы титхыгъэ цIыкIу цIыфыцIэхэм яхьы­лIагъ.

УахътэмкIэ узэкIэIэ­бэ­жьымэ, адыгэхэм къэхъу­гъэ сабыим иплъышъо-нэшанэ епхыгъэу нахьыбэ­рэмкIэ цIэр фаусы­щтыгъ. ГущыIэм пае: Нэфын, Гупсан, Пырын, Шъхьаплъ, МытIыр, мыхэм анэмыкI­хэри. Ау тэ зигугъу къэтшIыщтхэр адыгэцIэ шъыпкъэхэу е нэмыкIыбзэхэм къахэкIыгъэхэу мэхьэнэ гъэнэфагъэ зиIэхэр ары.

КIэлацIэхэр:

Амин — араб. Ами­нэтри къытекIы. Шъып­къа­гъэ зыхэлъ цIыф. Амырбый — араб. Дзэ пащ. Аскэр — араб. ЗэолI, дзэкIолI. Аслъан — араб. Псэу­шъхьэу Лев, кIочIэшху. Артур — индж. Мышъэ. Британием ипачъыхьэу хъишъабэ зыпылъэу зи­гугъу ашIырэм ыцI. Ахьмэд — араб. Щытхъушхо зиI. ЦIэрыIу. Аюб — араб. Зыуж афырэр; кIэгъожьыгъэр.

ПшъэшъацIэхэр:

Анисэт — араб. Псэогъу. Шъхьэгъус. Ася — ижъырэ ев. Дахэ. ШIу зышIэрэр. Дарихъан — араб. Дэнэ гуащ. Дина — араб. Дин, религия зыфиIу. Дора — урым. ШIу­хьафтын, тыны; шIузехь. Джамиля — араб. Да­хэ, зэкIужь. Джантыгъ — араб. Ты­гъэм фэдэу зыгу фабэр.

Хырыхыхьэхэр зикIасэхэм апае

КъэкIырэ лъэпкъхэм ащыщхэр

Мазэм фэдэу хъурэябз, бзэгоу иIэр дэгъэ закI, чIым къыхэпшымэ, тыгъэм лъэплъэ. (Тыгъэгъаз). Пчэгъу шъхьэпэ рыкIу, нэкIу бырэтIэжъ. (Къэбы). Тичэу хьэцэкъалэ кIэрылъ. (Пшэсэн). Тыгъэм зыдегъазэ, егъэзыгъэу къа­хьыжьы. (Тыгъэгъаз). Шъофыр шъоупс, ыпсэ хэпхымэ, уегъатхъэ. (Къэпраз).

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.