Анахь гуфэбэныгъэ зыхэлъ мэфэкIым ипэгъокIэу нахьыжъым лъытэныгъэ зыщыфашIырэ, адыгагъэр, шэн-хэбзэ зэхэтыкIэхэр зыщагъэлъапIэхэрэ унагъохэм ащыщ теблэгъагъ. Ар къутырэу Гавердовскэм щыпсэухэрэ Къушъхьэ Артуррэ Сусанэрэ яунагъу.

[caption id="attachment_132392" align="aligncenter" width="800"] Сурэтыр: А. Лаутеншлегер.[/caption]

Зэшъхьэгъусэхэр илъэс 17 мэхъу щыIэныгъэ гъогум зэдытетхэу къызырыкIохэрэр. А уахътэм къыкIоцI сабыищ къапыфагъ.

ШIулъэгъурэ гукIэгъурэ зэрылъ унагъор кIэгъэкъон пытэу щыт, ащ фэдэм укъитэджэныр насыпыгъ. УапэкIэ къикIырэ къинхэр зэпэозыгъэчырэр уигупсэхэмрэ уиIахьылхэмрэ къыпфыряIэ гуфэбэныгъэр ары. Мыщ дэжьым къыхэзгъэщымэ сшIоигъу а шапхъэхэр зэкIэ Къушъхьэхэм яунагъо щызыгъэпытэрэ ныжъ- тыжъхэр зэрисхэр. Артур ятэу Джумалдинрэ янэу Нурыетрэ илъэс 45-м ехъоу зэдыщыIэх, унагъом игъэпытэнкIэ щыIэныгъэм щагъотыгъэ шIэныгъэр джы къакIэхъухьагъэхэм зэрафэлъэ­кIэу ахалъхьэ.

Артуррэ Сусанэрэ ныбжьыкIэу къэзэрэщагъэх. Пшъашъэр Пшызэ къэралыгъо медицинэ институтым икъутамэу Мыекъуапэ дэтыгъэм ия 2-рэ курс исыгъ, кIалэр Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым я 4-рэ курсым щеджэщтыгъ. Джы ныбжьыкIэхэр лъэгъо пытэ теуцуагъэх, Артур АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иотделэу Мыекъуапэ щыIэм Iоф щешIэ, Сусанэ врач-кардиологэу Мыекъопэ районым игупчэ сымэджэщ Iут.

— Джыри гурыт еджапIэм сычIэсызэ нэIуасэ тызэфэхъугъагъ. Ащ фэдэ зэфыщытыкIэ тазыфагу илъэу илъэс заулэ тешIагъ. Нэужым унагъо зэдэтшIэным иIоф Артур къыхигъэщыгъ. Джарэущтэу зы щыIэныгъэ гъогу тызэдытехьагъ, — къеIуатэ Сусанэ. — Шъыпкъэр пIощтмэ, а уахътэм сыгукIи сшъхьэкIи унагъо сшIэным сыфэхьазырыгъэп, илъэс 19 ныIэп сыныбжьыгъэр. Ау сипщ-сигуащэхэр пкъэоу къыскIэуцохи, IэпыIэгъушхо къыс­фэхъугъэх. Игъорыгъозэ унэгъо зэгурыIожь зиIэ бзылъфы­гъэхэм салъыплъагъ, ахэм язекIуакIэхэм къысшъхьапэныбэ къахэсхыгъ.

Джырэ щыIэныгъэм узыхаплъэкIэ, ныбжьыкIэхэр пасэу къэзэрэщэхэшъ, псынкIэ дэдэу зэхэкIыжьых. Ащ ушъхьагъубэ фэхъоу къыхагъэщы, зыхэм – ахъщэр афэмыхъоу, адрэхэм — яIорэ-яшIэрэ зэтемыхьэхэу, нэмыкIхэри. Сыдэу хъугъэми, унэгъошIэным IэпэIэсэныгъэшхо ищыкIагъ ыкIи лъэныкъуабэ къызэлъеубыты. Къушъхьэхэм яунагъо ар къызэрэдэхъурэм тыкIэупчIагъ.

— Къыхэзгъэщымэ сшIоигъу мылъкум ар зэремыпхыгъэр ыкIи ащ фэдэ гупшысэхэм сызэрапымылъыгъэр, — еIо Къушъхьэ Сусанэ. — Апэрэ чIыпIэр зыIыгъэу слъытэрэр узэрыхьэгъэ унагъом илъ хабзэхэр бгъэцэкIэнхэр ары. Зым ыпшъэ зэкIэри дэлъынэу щытэп. Зыбгъэпсэфыщтми, Iоф пшIэщтми, узэгъусэу зэкIэ зэдэбгъэцэкIэнэу щыт. Унагъом илъ фэбагъэр, гупсэфыныгъэр зэпы­мыоу бгъэпытэмэ, исхэр зэфэщагъэхэ мэхъу.

ТигущыIэгъу къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, шIулъэгъуныгъэм, гуфэбагъэм унэгъошIэныр къыщежьэ, ау унэгъо пытэ бгъэпсыным ылъапсэр зэшъхьэгъусэхэм цы­хьэ зэфашIыжьыныр, лъытэныгъэ азыфагу илъыныр, зы гухэлъ зыдаIыгъэу ащ къыфэкIонхэр ары.

ЦIыфым ищыIэныгъэкIэ унагъом мэхьанэшхо иI. Сабыим идунэееплъыкIи, иакъыли зыщызэтеуцорэр, нэмыкIхэр ылъы­тэхэу, лъэпкъ хабзэхэм уасэ афишIэу зызщигъасэрэр, цIыфыгъэ хэлъэу зыщапIурэр унэгъо кIоцIыр ары. Къушъхьэхэм яуна­гъо къихъухьэгъэ кIэлэцIыкIуищыр нахьыжъхэри, ны-ты ныбжьыкIэхэри зэготхэу агъасэх. Анахьыжъэу Альберт Гавердовскэ гурыт еджапIэм ия 8-рэ класс щеджэ, ащ къыкIэлъы- кIорэ Джэнэт я 6-рэ классым ис, анахьыкIэу Аслъан мыгъэ еджапIэм чIэхьанэу агъэхьазыры.

— Тисабыйхэр нанэ нахь фэ­гъэзагъэх, — къеIуатэ Сусанэ, — ащ дэпщэрыхьэх, ащкIэ адыгэ шхыныгъохэр дэгъоу зэрагъа­шIэх, бзэр аIуелъхьэ, хабзэхэр арегъашIэх. Тикультурэ нахь ашIэным фэтэщэх, мары Джэнэт «Мыекъуапэ инэфылъэхэм» ахэт. Адыгэ тхакIохэм ятхылъхэм ятэгъаджэх. ПIуныгъэм ылъэныкъокIэ Артур лъэшэу ынаIэ атет, игъом еджэжьыгъэхэмэ кIэупчIэ, щагу IофшIэнхэр зыдарегъашIэх, ежь-ежьырэу ашъхьэ лъыплъэ­жьынхэу зэрэщытыр агурегъаIо.

Джырэ уахътэм сабыищ къэб­гъэхъуныр макIэп, ау блэкIы­гъэм яIэщтыгъэ нэбгырэ пчъагъэм ебгъапшэмэ, ар бэп. Сусанэ къызэриIуагъэмкIэ, ежь сабыибэ зэрыс унагъом къихъухьагъ, зэшыпхъуитIурэ зэшитIурэ мэхъух. Ныкъылъфыгъэхэм яIэшIугъэ, яфэбагъэ зэхишIыкIэу щыт, сыдигъуи сабыибэ иIэныр ыгукIэ зыдиIыгъыгъ. Апэрэ кIалэр къы­зыфэхъум я 3-курсым исыгъ ыкIи ны зэрэхъугъэр икъоу зэхишIагъэп. Джащ фэд, Джэнэт къызэхъум интернатурэм щеджэщтыгъ. Ау ящэнэрэ сабыир Iоф ышIэу, уахъти, амали яIэу къа­кIэхъухьагъ. Насыпыр сабыйхэм къадакIоу ным елъытэ.

— Ящэнэрэ сабыир къызыхъу­гъэм илъэс заулэ тешIагъэу къэралыгъо программэу «Унэгъо ныбжьыкI» зыфиIорэмкIэ ахъщэ къытатынэу хъугъэ, — къыIуагъ Къушъхьэ Сусанэ. — Ащ хэдгъа­хъуи, ипотекэкIэ унэ тщэфыгъэ. Ащ нэмыкIэу программэу «Земский доктор» зыфиIорэмкIэ сомэ миллион къысатыгъ. Анахьэу зэшъхьэгъусэхэм зыуж титыр тикIэлэцIыкIухэм якъэкIощт уахътэ пытэу алъакъо тетынхэу афэдгъэпсыныр ары.

Джыри тищыIакIэ бэрэ тызэрихьылIэу зы лъэныкъо къыхэзгъэщымэ сшIоигъу — ныбжьыкIэу къэзэрэщэхэрэр пщы-гуащэхэм къахэкIынхэшъ, шъхьафэу псэунхэр нахь къызэрэхахырэр. Ау тинепэрэ гущыIэгъухэр арэущтэу зекIуагъэхэп, зэгурыIохэу, зэдэIужьхэу зэхэсых. Сусанэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, апэ­рэ мафэм къыщегъэжьагъэу шъхьафэу псэунхэ гупшысэ иIагъэп.

Джыри къэзэрэмыщэхэзэ, Артур зэрякIэлэ закъор, ар янэ-ятэхэм ахэс зэрэшIоигъор ышIэщтыгъ. Ащ ишIоигъоныгъэ дыригъэштагъ.

— Нысэр къызытхахьэм илъэс 19 ныIэп ыныбжьыгъэр, — къе­Iуатэ Артур янэу Нурыет. — Ащ пае еджэщтми, сабый къыпыфэщтми къэнагъэп. Илъэс 17-м къыкIоцI Iорэ-шIэрэ тыхэтэу къыхэкIыгъэп. Хьал-балыкъыр сикIасэп, амал зэриIэкIэ тызэгурыIуагъ. Ежьыри сишэн къы­лъыплъагъ, сIорэм къедэIугъ. Пстэуми джы зыуж титыр кIэлэцIыкIухэр зыми емыхъуапсэхэу, шIукIэ ежь къяхъуапсэхэу щыIэныгъэ гъогум тедгъэхьанхэр ары.

Унагъом игъэпытэн тиобществэ пшъэрылъ шъхьаIэу непэ иIэхэм ащыщ. Унэгъо кIоцIым щызэрахьэрэ хабзэхэм уасэ афэтшIы зыхъукIэ, тиобществи, къэралыгъори нахь пытэщтых, тикIэлэцIыкIухэми, ахэм къатекIыжьыщтхэми янеущырэ мафэ нахь дэхэщт. Къушъхьэхэм яуна­гъо фэдэ щысэтехыпIэхэр нахьыбэу тиIэхэмэ, адыгэ лъэпкъыр бэгъощт, ыпэкIэ лъыкIотэщт.

Iэшъынэ Сусан. Сурэтыр: А. Лаутеншлегер.