Адыгэмэ гущыIэжъ дэгъу яI: «Зыхэмыхъорэм хэкIы, зыхэкIырэр оухы».

Бзэ зэфэшъхьаф шъэ пчъагъэ дунаим щэзекIо, кIодыжьыгъэри, нэмыкIыбзэхэм ахэткIухьажьыгъэри макIэп. Бзэр щыIэным, къэнэным пае ащ урыгущыIэн, ар зэхэпхын, хэхъон фае.

ЦIыфыр къэзыуцухьэрэ дунаим, ащ щыIакIэу щыриIэм, Iофэу зыпылъым, пкъыгъо зэфэшъхьафэу ыгъэфедэхэрэм япхыгъ гущыIэу ижабзэ хэтыр. КIэ горэ къаугупшысмэ е зыгорэм къыIэпахымэ, ащ цIэ иIэн фае, ар е лъэпкъым къе­угупшысы, е пкъыгъоу къаIэкIэхьагъэр къызхахыгъэхэм раIорэмкIэ еджэх. Дэгъу кIэу цIэ фаусмэ, бзэр зы гущыIэкIэ нахь баи хъущт. Ау къыхэкIы гущыIакIэу къахэхьагъэр ащ къикIырэм­кIэ зэрадзэкIэу, гущыIэ мыщыухэр къаугупшысыхэу. Ар адыгабзэм иза­къоп къызыщышIырэр. Калошыр урысмэ агъэфедэ зэхъум урыс шIэныгъэлэжьхэм ащыщ горэм а гущыIэр зэри­дзэкIыгъ, калошыр «мокроступ» хъугъэ, ау цIыфмэ ар аштагъэп, калошыр калошэу къэнэжьыгъ, урысыбзэми ежь ием фэдэу хэуцуагъ. Урысыбзэ гущыIэу агъэфедэрэм ипроцент 80-р нэмыкIыбзэмэ къахэкIыгъэу агъэунэфыгъ, ау ащ иягъэ зыкIи бзэм екIырэп, ежь зэрэфаеу гущыIакIэр къеIо, а къэIо­кIакIэр бзэм ештэ, щыщ мэхъу, цIыфмэ агъэфедэ.

Ащ фэдэу тыбзэ ыштагъэр макIэп, цIыфми жъугъэу агъэфедэ: гъэзет, сурэт, сомэ, чапыч, тучан… Ахэм тыбзэ къагъэбаигъ нахь, яягъэ къытэкIыгъэп.

Адэ сыда джы хъурэр?! Адыгэбзэ шъыпкъэкIэ къаIуагъэу алъытэзэ, къэIокIэ гъэшIэгъонхэу гур зыгъэкIодэу, адыгабзэр гущыIалъэкIэ зэзыгъэшIагъэм къызэриIощтым фэдэхэм бэрэ тарехьылIэ. ГущыIэм пае, «Бездомные собаки» зыфиIорэр «Бысым зимыIэ хьэхэр» аIошъ зэрадзэкIы. Ар сыдэущтэу пш­тэщт адыгабзэр уиныдэлъфыбзэу?! Къэ­IуакIэу бзэм иIэр — хьэ гъорыкIу. Джащ фэд, «Безхозные дома» зэрадзэ­кIы «Бысым зимыIэ унэхэр» аIошъ, егъашIэм бзэм ыгъэфедэрэр «унэу абгынэжьыгъэхэр». МашIор къызхырагъэхыхэрэр гущыIэжъхэр ары. Урыс гущыIэжъхэр аштэхэшъ, адыгабзэкIэ зэрадзэкIых, ахэм атефэу тэ нахь мыдахэхэмэ, нахь мыдэихэу, губзыгъэу, Iушыгъэ ахэлъэу къэIуагъэу тиIэр гъу­нэнчъ. Адэ тыдэ щыIа ахэр зыщыугъоигъэ тхылъыр? Сыдэмышъхьахэу урыс гущыIэжъхэр зыщыугъоигъэ тхылъэу томищ хъурэр зэпырызгъэзэжьыгъ. Зэтефэрэ мэхьанэ зиIэ гущыIэжъхэу адыгабзэми урысыбзэми ахэтыр бэдэдэ мэхъу, ахэр зэфэсхьысыгъэх. Сэ сышIэныгъэлэжьэп, даушыгъэ хэзгъотэнэуи сищыкIагъэп, лъэпкъым, сыбзэ сишIуагъэ язгъэкIынэу сыфай. А материалыри, нэмыкIхэри шIэныгъэлэжь зытIущмэ ястыпэнэу сялъэIугъ, ау езгъэгушIунхэ слъэкIыгъэп. Сэ сцIэ кIэтхэгъэнэу, къы­щаIонэу сищыкIагъэп, къашъхьапэ къодыеми ары ныIэп. Узхэплъэн тхылъ горэхэр яIэ хъумэ, адыгабзэм рылажьэхэрэми къашъхьэпэнба?!

ГъэшIэгъон дэдэ сщыхъугъ тишIэныгъэлэжьэу адыгабзэм дэлажьэхэрэм ащыщ ыIуагъэр: «Сэ сымышIэрэ гущыIэр адыгабзэм хэрэмыт». Бжъэдыгъу, кIэмгуй, къэбэртай аIошъ зэнэкъокъух нахь, зым хэмыт къэIуакIэр адрэм хэтмэ ар зэкIэми агъэфедэн алъэкIынэу литературабзэм сыда зыкIыхэмыхьащтыр?! ЗэкIэ къин къэзышIырэр гущыIэ­лъэ тэрэзхэр зэрэтимыIэхэр ары. ТигущыIалъэхэр ежь зэхэзыгъэуцуагъэм иеплъыкIэкIэ гъэпсыгъэх. Адэ сыд пае зыщыдгъэгъупшагъ бзэ пэпчъ академическэ гущыIалъэ зэриIэр? Ар хэбзэгъэ­уцугъэу щытын фае. Тэ «мы авторым мырэущтэу ытхыгъ, мыдрэ авторхэм нэмыкIэу а гущыIэр атхыгъ» тэIо. ЗэкIэмэ зэдаштагъэу щытынхэ фае академическэ гущыIалъэм дэхьащт гущыIэхэр – макъэу, тамыгъэу хэтхэри, ударениер зытефэрэри, къэIуакIэу иIэри. Мыщ фэдэ Iофыгъохэр мыгъэцэкIагъэхэ хъумэ, зэнэкъокъухэм тахэкIыщтэп.

Хьаудэкъо Сар. къ. Мыекъуапэ.