Хэгъэгу зэошхор зыщыIэгъэ лъэхъаныр лъыкIуатэ къэс нахь лъэшэу зэхэтэшIэ ТекIоныгъэшхор къыдахыным фэшI тицIыфхэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр. Яхэгъэгу къаухъумэным пае нэбгырэ миллион пчъагъэхэм апсэ атыгъ. Псаоу къэзыгъэзэжьыгъэхэм нафэ къытфашIы тидзэкIолI лIыбланэхэм егъэшIэрэ щытхъур къызэралэжьыгъэр.

Ахэм зэу ащыщ Бурдун Николай Борис ыкъор. 1926-рэ илъэсым мэзаем и 14-м Киев хэкум ит селоу Демьянцы Переяславль-Хмельницкэм къыщыхъугъ. КIэлэцIыкIур лъэкI зиIэ мэкъумэщ унагъом къихъухьагъ. 1930-рэ илъэсым ошIэ-дэмышIэу яунагъокIэ тхьамыкIагъо къафыкъокIыгъ — ятэ кулак аIуи, хьапсым агъэтIысыгъ, Николай янэ игъусэу район гупчэм псэу­пIэкIэ загъэзэнэу хъугъэ. Бзылъфыгъэм зыпари ышIэщтыгъэп, ащ къыхэкIэу къин ылъэгъугъ, икIэрыкIэу щыIэныгъэм хэгъозэ­жьынэу хъугъэ. Мыщ Хэгъэгу зэошхор къащылъыIэсыгъ, а лъэхъаным янэрэ икIэлэ Iэтахъо­рэ къинышхо алъэгъугъ, гъаблэмрэ чъыIэмрэ апэкIэкIыгъ.

1943-рэ илъэсым Украинэр шъхьафит зашIыжь лъэхъаным, Дзэ Плъыжьым исатыр хэхьанхэу кIэлакIэхэр аугъоищтыгъэх. Ащыгъум Николай Бурдун ­ыныбжь илъэс 17 хъугъэ къодыеу чIыпIэ военкоматыр къе­джагъ. НыбжьыкIэхэм ягъусэу дзэкIолI ныбжьыкIэ курсым ще­джэнэу Харьков агъэкIуагъ. Илъэсныкъом къыкIоцI илэгъу­хэм ягъусэу Iашэм ыкIи нэ­мыкI шхонч хьылъэхэм арыонхэу агъэсагъэх. Еджэныр къызеухым Сандомирскэ плацдармэм щыIэ фронтым агъэкIуагъ, Апэрэ Украинэ фронтым ия 969-рэ шхончэо полк ия 273-рэ шхончэо девизие къулыкъур щихьыгъ.

Львов-Сандомир операциер щыкIозэ Советскэ Союзым имаршалэу Иван Коневыр япащэу къалэу Сандомир исэмэгу нэпкъэу Вислы дэжь плацдармэр аубыты. Ар яIэубытыпIэу 1945-рэ илъэсым щылэ мазэм тидзэхэр пыим пэуцужьхэзэ Польшэр шъхьафит ашIыжьы ыкIи Германием ехьэх. Тисовет­скэ лIыхъужъхэм ягъусэу Николай Одер дахьэ ыкIи гитлеровцэхэр зэхагъэтакъох.

Николай Борис ыкъом игукъэкIыжьхэмкIэ, ежь зыхэт дзэм псыхъоу Одер зызэпечым, нэмыц къуаджэу зэхагъэтэкъуагъэм дэфагъэх. Ащ окопхэм адэсхэу пыим пэуцужьыщты­гъэх. Разведчикхэр ягъусэу шхончэо полкым мафэм километри 100 къыкIущтыгъ. Зэрэпшъыхэрэм къыхэкIэу кIохэзэ хэчъыещтыгъэх, арэу щытми ыпэкIэ лъыкIо­тагъэх, текIоныгъэм фэбэна­гъэх.

Сыдэу щытми, тидзэхэр Бреслау къекIолIагъэх. Полкым ипэрытхэм ащыщхэр Берлин кIуагъэх, Николай зыхэтыгъэм пшъэрылъ къыфашIыгъ пыйхэр зэрыс къалэм дэт унэхэр лъэ­псэкIодэу агъэкIодынхэу. Мыщ дэжьым Николай ищыIэныгъэкIэ щынагъоу щыт хъугъэ-шIагъэм хэфагъ. Мурадэу яIагъэр зызыгъэбылъхэу чIыунэхэм арыс нэмыцхэр къэдзыхьыгъэнхэр ары. ЧIыгум хэубгъуагъэхэу нэмыцхэм къатIупщырэ топыщэм зыщаухъумэзэ пыир зы­чIэс чIыунэм нэсыгъэхэу, замполитым щэр къытефагъ, ежь Николай щыгъыгъэ щырыкъум илъэдакъэ кIиутыгъ. Анахь хъу­гъэ-шIэгъэ иныр зыщыхъугъэр фашистхэр бэу зычIэсыгъэхэ псэупIэ анахь иным хэтыгъэ чIыунэр ары. Полкым идзэкIолI куп хэтхэр чIыунэм идэпкъ пэгъунэгъоу къекIолIагъэх, пыир къогъум къуагъэзыхьагъэу щытыгъ нахь мышIэми, тидзэ­кIолIхэм къяощтыгъэх, зыкъатынэу къеуцуалIэщтыгъэхэп. Зы иныбджэгъу дзэкIолI горэ тегушхуи, пыир зыдэс тIуакIэм зыдэплъэм, къеохи къаукIыгъ. Ащыгъум Николай гранатыр ыIыгъэу гъунэгъоу щытыгъэти, бэрэ емыгупшысэу фашистхэм ахидзагъ. Ащ лIыблэнагъэ зэрэзэрихьагъэм ишIуагъэкIэ чIыунэр къагъэуагъ ыкIи нэмыцхэр зэхагъэтэкъуагъэх. Ау гукъау нахь мышIэми, тидзэкIолIыбэхэм апсэ атыгъ, Николай иныбджэгъуи хэкIодагъ, ежьым ыкIи нэ­мыкIхэми шъобжхэр атещагъэ хъугъагъэ.

ЛIыблэнагъэ зэрэзэрихьагъэм фэшI Николай Борис ыкъом медалэу «За боевые заслуги» зыфиIорэр къыфагъэшъошагъ. Ащ ыуж тIэкIу тешIагъэу Хэгъэгу зэошхом иорденэу я 2-рэ шъуашэ зиIэр, медалэу «Зы победу над Германией» зыфиIорэр, нэмыкI тын лъапIэхэри къыратыгъэх.

КъеIазэхи ылъакъо къызытеуцожьыгъэр мэзитIу хъугъэу Николай Иваново-Франковск, нэужым Львов агъакIуи, къалэм икомендатурэ къулыкъур щи­хьыгъ. Пшъэрылъэу къыфагъэуцугъэр зегъэцакIэм дзэ къулыкъушIэ ныбжьыкIэр авиацием зигъэзэнэу ыкIи летчик хъунэу тырагъэгушхуагъ. Гуфит нэбгыри 6-мэ ахэтэу Николай я 14-рэ ошъогудзэм агъэкIуагъэх. Апэ авиамеханикэу рагъэджагъ. Киев дэтыгъэ еджапIэр къызеухым, Гурыт Азием къулыкъур щихьынэу агъэкIуагъ. ЧIыпIэу къулыкъур зыщихьын ылъэкIыщтым зыхагъадэм узбек къалэу Андижан къыхихыгъ, Николай янэ зыщыпсэущтыгъэм ар кило­метри 100 ныIэп зэрэпэчыжьагъэр.

Фергана курсхэр къызыщеу­хым къухьэлъатэхэм ягъэцэ­кIэжьынкIэ техникэу къулы­къур ыхьыгъ. Ишъхьэгъусэу Мария Решетниковам мыщ нэIуасэ щыфэхъугъ. Полтава щыIэгъэ летчикхэр зыщырагъэджэрэ частым агъэкIонэу Николай къызыраIом, бзылъфыгъэм езэгъи къызэрэщагъэх ыкIи зэгъу­сэхэу кIуагъэх. Ау чIыпIэ ямы­Iэжьэу тефи, частым икомандир иунашъокIэ Николай къулыкъур ыхьынэу нэмыкI чIыпIэ агъакIо. Джаущтэу унэгъо ныбжьыкIэр 1959-рэ илъэсым Мыекъуапэ къагъакIуи, къалэм дэтыгъэ еджэпIэ авиаполкым къулыкъур щихьыгъ. Пенсием окIофэ IэпэIэсэныгъэшхо зыIэкIэлъ дзэ специалистэу Николай Бурдун Родниковым щыIэ аэродромым Iоф щишIагъ.

Николайрэ Мариерэ кIалэрэ пшъашъэрэ зэдапIугъ, зэдалэ­жьыгъ. ИкIалэ ятэ илъагъо къы­хихыжьыгъ, Балашовскэ авиационнэ училищыр къызеухым, Камчаткэ аэростатым идзэ часть пэщэныгъэ дызэри­хьагъ, подполковник цIэр иIэу отставкэм кIуагъэ. Ипшъашъэ апшъэрэ гъэсэныгъэ зэригъэ­гъотыгъ, музыкэмкIэ кIэлэегъа­джэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм Iоф щешIэ. Ветераным пхъорэлъф­хэр иIэх, ахэм къалъфыжьы­гъэхэм ащэгушIукIы ыкIи илъагъо лъагъэкIотэнэу мэгугъэ.

Зыгъэхьазырыгъэр КIарэ Фатим.