Дунаим щызэлъашIэрэ шIушIакIоу, тикъэралыгъо дышъэ къыщычIэзы­хы­рэ компание анахь инэу, «Урысыем ихъызмэтшIэпIэ анахь дэгъу» зы­фиIорэ цIэр къыдэзыхыгъэу, дунаим дышъэ къычIэхынымкIэ иком­пание анахь дэгъуищымэ ахэхьэгъэ «Полюсыр» зыгъэпсыгъэу, къэралы­гъо ыкIи политическэ IофышIэу, Адыгеим ипрезидентыгъэу Шъэумэн Хьазрэт къызыхъугъэ мафэр жъоныгъуакIэм и 1-м хигъэунэфыкIыщт.

[caption id="attachment_131769" align="aligncenter" width="800"] А. Гусев.[/caption]

ИщыIэныгъэ щыщ илъэс 35-м ехъу зыфигъэшъошэгъэ Красноярскэ краим щигъэпсыгъэ кIэлэцIыкIу Унэ-лицеим Шъэу­мэн Хьазрэт имузей къы­щызэIуахынэу джырэ уахътэм агъэ­хьазыры.

Шъэумэн Хьазрэт иIофшIа­гъэхэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат уасэ афешIы, ежь Хьазрэти ичIыгогъухэм ренэу ынаIэ атет.

ГупыкI ин зиIэ цIыфэу, бэ­дэдэмэ зишIуагъэ якIыгъэм имэфэкI ехъулIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ и ШIушIэ фонд ипащэу Шъэумэн Асиет.

Ащ къызэрэтфиIотагъэмкIэ, я 86-рэ илъэсым Хьазрэт Мэ­джыдэ ыкъор ыкIуачIэ изэу къекIолIагъ. Зипсауныгъэ лъып­лъэхэрэм, ащ игъэпытэн фэIоры­шIэрэ щыIакIэм тетэу псэу­хэ­рэм ар ащыщ — спортым пылъ, есыным, пкъышъолыр псыхьэгъэным мэхьанэшхо ареты.

— ЗэкIэмэ анахьэу зыгъэгушIохэрэм ащыщ адыгэ цIыфым дэгъоу, дахэу къыдэхъугъэр зэхихымэ. Ащ лъэшэу кIэгушIу. Къысфытео къэс зэкIэми къа­кIэупчIэ — чылэм дэсхэм ацIэ къыреIо, якъэбар зэрегъашIэ. Псаоу щымыIэжь къахэкIымэ, лъэш дэдэу ыгу къео. ЗэкIэми якъэбар егъапэ. ГушIуагъо горэ Адыгеим къихъухьагъэмэ, си­гуапэу сыфытеошъ, къы­фэсэIуатэ ежьми гуапэ щыз­гъэхъу сшIоигъоу. Аужырэ уахътэм зэхъокIыныгъэшIухэу тиреспубликэ къыщыхъухэрэм арэгушхо, КъумпIыл Мурат Iофэу зэшIуихырэмкIэ лъэшэу фэразэу ищытхъу еIо, — къытфиIотагъ Шъэумэн Асиет. —Джащ фэдэу дунаим къыщы­хъурэми лъэшэу егъэгумэкIы. ТиныбжьыкIэхэм тэрэзыджэ къахафэмэ е къадэмыхъурэ щыIэмэ, ыгу къео. ЕджапIэм чIэсхэмкIэ дэгъу дэдэу еджэ­хэрэр зыфэдизыр къыфэсIуа­тэмэ, ащэгушIукIы, адеIэ апшъэ­рэ еджапIэхэм ачIэхьанхэ зы­хъукIи.

Шъэумэн Хьазрэт къызыхъугъэ мафэр IофшIэным имэфэкI тефэ. Ар ау къодыеу зэтемы­фэгъэ гупшысэ умышIын плъэ­кIырэп ищыIэныгъэ гъогу пшIэ зыхъукIэ. НыбжьыкIэ дэдэу IофшIэныр ригъэжьагъ — илъэс 14 нахь ыныбжьыгъэп колхозым зэрэхэтымкIэ тхылъыр къы­зыратым.

Джы пстэури зэкIэлъыкIоу.

[caption id="attachment_131770" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Иунэ зыщигъаси…

Унэгъо Iужъу зэгурыIожьым къихъу­хьэгъэ кIалэм янэ-ятэхэу Гощэфыжьрэ Мэджыдэрэ щырагъэлъэгъугъэ шэн-зекIуа­кIэхэр щыгъупшагъэхэп, яхьалэлыгъи ежьым къыхэфэжьыгъ. Шъэумэнхэм яунагъо сабый нэбгырий къихъухьагъэу щапIущтыгъэми, къоджэ советым районым къикIэу къакIохэрэр ренэу яунэ щахьакIэщтыгъэх. Янэ ипщэрыхьакIэ щысэтехыпIэу зэрэщытыгъэр ежь Шъэумэн Хьазрэти тхылъэу «Шъэумэн Хьазрэт. ЧIыгум игъогухэмкIэ» зыфиIорэм къыщиIотагъ. Ны-тыхэм яIофшIэкIагъэри ащ къыщы­тыгъ — чэщ кIасэ нэс колхозым къэтыгъэх, баеу щыIагъэхэп. Зэш-зэшыпхъухэр ахэм адеIэщтыгъэх, кIэгъэкъонэу яIагъэх.

Хэгъэгу зэошхом илъэхъани Афыпсыпэу Шъэумэн Хьазрэт къызщыхъугъэр къызадзыхьэм, мэзиблэу техакIохэр чылэм зыдэсыгъэхэм сабыйхэр ащаухъу­мэнхэ алъэкIыгъ чэтэщхэм, къакъырхэм ащагъэбылъыхэзэ. Нэужым, нахьыжъ къызэхъум, къуаджэр шъхьафит зышIы­жьыгъэхэм ыкIи Афыпсыпэ щыщхэу къэзымыгъэзэжьыгъэ нэбгыри 176-мэ саугъэт афигъэуцугъ.

ИхъопсапIэ фэкIо, ау зызфигъазэрэр нэмыкI

ЕджапIэм Хьазрэт егугъузэ щеджэщтыгъ, спортым пылъыгъ, зыкIэхъопсыщтыгъэр киномеханик хъуныр ары. Кино къэзыгъэлъагъощтыгъэ агъэкощырэ псэуалъэм игъэIорышIэнкIэ курсхэр ащ къыухыгъэх, электромеханик сэнэхьатми деджэщтыгъ. Нэужым кином икъэгъэ­лъэ­гъон псэупIэ заулэмэ ащыдэлэжьагъ иныбджэгъухэр игъусэхэу. Помидор къэ­гъэкIынымкIи IофышIэ шъхьаIэхэу Шъэумэнхэм яIэхэм Хьазрэт ащыщыгъ — гектар фэдиз хъурэ хатэм помидор тоннитIум нахьыбэ къыщахьыжьыщтыгъ зы IофшIэгъу уахътэм.

[caption id="attachment_131771" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Шъэумэн Хьазрэт дзэ къулыкъур Къы­рым щихьыгъ, ащ къызекIыжьы уж Сыбыр кIон унашъо ышIыгъ — а лъэхъаным Охотскэ хыIушъом Хьазрэт ышэу Кущыку щыпсэущтыгъ. Магадан хэкум исы­гъэх къулыкъур дэзыхьыгъэ иныбджэгъухэри дышъэ къычIэзыхыхэрэм ахэтхэу. Апэ кино къэгъэлъэгъоным зыреты, чыла­гъоу Аян, ыш зыдэсым, дэтIысхьэ. Хабаровскэ и Аяно-Майскэ район кино къэгъэлъэгъо­ным ылъэныкъокIэ щылажьэу регъажьэ. Ау ащ къыщыуцунэу кIэлакIэм зигъэхьазырыщтыгъэп...

[caption id="attachment_131772" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

1960-рэ илъэсхэм Охотскэ хыIушъом, Магадан хэкум Хьазрэт щыI, сыд фэдэ Iоф ыпэ къифагъэми, егъэцакIэ, ныб­жьыкI, зыфежьэрэр псынкIэу зэшIуехы. Водительхэм яныбжьыкIэ комсомольскэ бригадэ ипащ, зэкIэми анахьыбэрэ хьылъэхэр зэрещэх, километрэ мини 3 хъурэ рейсхэр чъыIэшхом щешIых. Музей экспонат хъугъэ тхылъым мырэущтэу итхагъ: «Магадан автобазэм иапэрэ гараж 1963-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ и 13-м шоферэу аштагъ».

1965-рэ илъэсым Шъэумэн Хьазрэт ищыIэныгъэ зэблэзыхъугъэ унашъо ышIыгъ — дышъэм икъычIэхын зыфигъэзагъ.

[caption id="attachment_131773" align="alignleft" width="184"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption] [caption id="attachment_131774" align="alignleft" width="233"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Къиным зыкъыригъэуфагъэп

ЗэкIэми апэ зыхэхьагъэр артелэу «Экспедиционная» зыфиIорэр ары. Бэ къинэу пэкIэкIыгъэр — IофшIэн хьылъэу ом изытеткIи къиныгъо къыдэзыхьыщтыгъэр, ыпэкIэ зэримыхьылIэщтыгъэ цIыф бзаджэхэр. Мы зэпстэуми десэ ахихыгъ, зыдеIэшъущтым ишIуагъэ ригъэкIыгъ, лIыгъэ чъэпхъыгъэм ишапхъэхэри къыздиштагъэх. Нэужым Чукоткэм агъэкIуагъ артель ыIэ къыралъхьи, ащ фиусыгъэр «Восход». Мы лъэхъаныр ары Шъэумэным дышъэм икъычIэхын изэхэщэкIо бэлахьэу зыкъызигъэлъэгъуагъэр. IофшIэным куоу хэхьагъэу, зыгъэпсэфыгъо имыIэу лажьэщтыгъ.

1969-рэ илъэсым дышъэ къычIэхынымкIэ хъызмэтшIэпIэ инэу «Союзыр» ыгъэ­псыгъ, мы сэнэхьатымкIэ IофшIэгъэ анахь дэгъухэр ыгъэфедэщтыгъэх, цIыфыр зытемыуцогъэ чIыналъэхэр къызэIуихыщтыгъэх. ИцIыфыгъэ бэмэ агъэшIагъощтыгъэ, IофышIэ ыштэнхэм кIэхъопсыщтыгъэх, 1970-рэ илъэсхэм «Союзыр» къэралыгъом дышъэкъычIэхынымкIэ иартель анахь пэрытыгъ. Анахь мэхьэнэ ин зиIэхэм ащыщ Iофэу агъэцакIэрэм зы нэбгыри шъобж химыхыгъэу илъэсипшI пчъагъэхэм зэрэщытыр.

ЫкIуачIэкIэ къылэжьыгъэу

Шъэумэн Хьазрэт ищыIэныгъэкIэ бэ тын лъапIэу къыфагъэшъошагъэр, ау, Красноярск ижурналистхэм ащыщ къызэрэфиIотагъэу, анахьэу къахигъэщыхэрэр щыIэх — «Правительствэм итынэу «Псэемыблэжь IофшIэным пае» (1970-рэ илъ.), орденэу «Щытхъум и Тамыгъ» (1974-рэ илъ.) — мыхэр синыбжьыкIэгъум ипкIэнтIэпсырэ ылъырэ зыхэслъхьагъэх».

[caption id="attachment_131775" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Хэта фырикъущтыр?

1979-рэ илъэсым шъэф шIыкIэкIэ СССР-м ипащэхэм унашъо ашIы Арктикэм ишъолъырхэм ащыщэу узэрыхьанкIэ анахь къинхэр къызэIухыгъэнхэ фаеу. Геологхэм зэралъытагъэмкIэ, архипелагэу Темыр ЧIыгур дышъэм икъычIэхынкIэ гугъапIэхэр къэзытэу щытыгъ. Дунаим ащ фэдэ джыри зыми щишIагъэп. Ар чыжьэ дэд. Къин дэд ыкIи зэшIопхынкIэ. Хэта ар зыпшъэ ифэщтыр? — Уахътэм гъожьы ышIыгъэ тхьапэу «Министрэм дэжь щашIыгъэ зэхэсыгъор». 1980-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ и 23-рэ. КIэтхэжьыгъэр СССР-м металлургие зэмышъогъумкIэ иминистрэу П.Ф. Ломако. А лъэхъанымкIэ мэхьанэшхо зиIэ ыкIи шъэфышхо зыпылъ Iофыгъоу хыгъэхъунэу Большеви­кым Iофэу щызэшIуахыхэрэр гъэлъэшыгъэнхэ зэрэфаемкIэ аухэсыгъэр. Зэхэсыгъом хэлэжьагъэр нэбгыри 9. Ащы­гъум Шъэумэн Хьазрэт ыныбжьыгъэр илъэс 40-м тIэкIу нахьыб. Къэралыгъом Iофым хэшIыкI фызиIэ пчъагъэ щыпсэущтыгъэми, къыхахыгъэр Шъэумэныр ары. Мэфэ заулэ тешIагъэу Большевикым вертолеткIэ нэсыгъ. ЦIыфыр егъашIи зытемыхьэгъэ чIыналъэр чъыIэ-чъыIэу къызыппэгъокIкIэ, щынэ угу къихьан ылъэкIыщт вертолетыр зытебыбыкIыжьыкIэ укъытенэн зэрэфаемкIэ. Апэ зэрэкIуагъэм фэгъэхьыгъэу ыгу къызыкIыжьыкIэ, Шъэумэн Хьазрэт мэщхыпцIы: «Сыд сызыгъэгумэкIыщтыр? ПсэупIэр гъэнэфэгъэн, зыщыдэбыбыещтхэ гъогур шIыгъэн, техникэмрэ хьылъэхэмрэ къещэлIэгъэнхэ фае… Iофыр бэдэдагъ. Бэдэдагъ…Санниковым и ЧIыгу». Я 20-рэ лIэшIэгъум, ежь, зэрэхъурэмкIэ, зи зытемыхьэгъэ чIыгур къызэIуехы. Красноярскэ краим зегъэзэжьы, артелэу «Полюсыр» арегъэтхы. Мыщ зэрэдунаеу аригъэлъэгъугъ шъолъыр лъагэхэм Iоф зэращыпшIэшъущтыр. Дышъэр арктическэ хыгъэхъу­нэхэм къачIэхыгъэным иамалхэр апэ къызэIузыхыгъэхэр Шъэумэн Хьазрэт.

[caption id="attachment_131776" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Зиушъомбгъугъ

1980-рэ илъэсхэм артелым Красноярскэ краим ирайонищмэ IофшIэн шъхьа­Iэхэр ащызэшIуихыхэу ригъэжьагъ, дышъэ тонни 8,5-рэ фэдиз къачIихыгъ, краим изэтегъэпсыхьани иIахьышIу хилъхьагъ. Гъогухэр, къыдэгъэкIыжьыным епхыгъэ хъызмэтшIапIэхэр, еджапIэхэр, унэхэр аригъэшIыгъэх. Олимпиадинскэ къычIэщыпIэм изэтегъэуцон пшъэрылъхэри зэрифэшъуашэу артелым ыгъэцэкIагъ. Ар Урысыем икъычIэщыпIэ анахь инэу ыкIи къинэу щытыгъ. Лъэхъэнэ къинхэри къызэпичыгъэх, Iахьзэхэлъ обществэ «Полюсыр» хъужьыгъэ, зиушъомбгъугъ, дышъэм икъычIэщын къэралыгъом фэдищыкIэ щыхэгъэхъогъэным ишIыкIэхэри къызIэкIигъэхьагъэх. Шъэумэн Хьазрэт шIэныгъэлэжь IофшIэнми зыритыгъ ыкIи шэпхъэ лъагэхэм адиштэрэ къыдэгъэ­кIыжьыным ипащэ хъугъэ.

[caption id="attachment_131777" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Ушэтынхэм яшIуагъэкIэ щыIэныгъэм IофшIэгъэкIэ 40-м ехъу щыпхырыщыгъэ хъугъэ, Шъэумэн Хьазрэт ишIэныгъэ статьяхэу 7 къыхаутыгъ, гъогогъуиплIырэ дышъэм икъы­чIэщынкIэ шIыкIэ-амалэу щы­Iэхэм якъэугупшысын пае патентхэр къыратыгъэх. Ащ дакIоу общественнэ-политическэ щы­IакIэми хэлэжьагъ —Красноярскэ краим инароднэ депутатхэм я Совет хэтыгъ, Темыр-Енисейскэ район Советми ихэбзэгъэ­уцухэм ащыщыгъ.

Дышъэм икъычIэщынкIэ къэ­ралыгъом апэрэ чIыпIэ щызыIыгъыхэм 1999-рэ илъэсым къыщыублагъэу «Полюсыр» ахэт хъугъэ, ащ къыкIэлъыкIорэ илъэсым дунаим мы лъэныкъом­кIэ анахь дэгъоу щалъытэхэрэм ахэхьагъ. Мыщ фэдиз гъэхъагъэр къэралыгъом ипащэхэм нэплъэгъунчъэу къагъэнагъэп. Владимир Путиным ежь ышъхьэ­кIэ рэзэныгъэ гущыIэхэр Шъэ­умэн Хьазрэт къыфигъэзагъэх Урысыем ибюджет хахъо зэрэфишIырэм фэшI.

ИчIыгу гупсэ къызегъэзэжьым

2002-рэ илъэсым ищылэ мазэ Шъэумэн Хьазрэт Адыгэ Респуб­ликэм и Президентэу хадзыгъ ыкIи цIыфхэм цыхьэу къыфашIыгъэр къыгъэшъыпкъэжьыным ишъыпкъэу дэлэжьагъ. Мы илъэс дэдэм ушэтыпIэ иным пэщакIэр хэфагъ — псыкъиуныр Адыгеим ипсэупIэ 32-мэ къащыхъугъ, нэбгырэ мини 8-м нахьыбэмэ иягъэ аригъэкIыгъ, елбэтэу IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэн фае хъугъэ. Мы Iофыгъо мыпсынкIэри Шъэумэным зэшIуихыныр фызэшIокIыгъ. Пстэуми IэпыIэгъу аригъэгъотыгъ, мэзиплIыкIэ гумэкIыгъор дагъэзыжьыгъ. Иунэе мылъкукIэ псэолъакIэхэр аригъэшIыгъэх, техникэр, Iэмэ-псымэхэр къаригъэщэ­фыгъ, нэжъ-Iужъхэу къиным хэфагъэхэм фэтэрхэр къафищэфыгъэх. Мы лъэхъаныр ары Шъэумэн Хьазрэт и ШIушIэ фонд щыIэ зыхъугъэри.

[caption id="attachment_131778" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

ИгупыкI ины

Шъэумэн Хьазрэт и ШIушIэ фонд джыри мэлажьэ, иIоф хэмыхъорэмэ, хэкIырэп. Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэ­хэм апае илъэс къэс нэбгырэ пэпчъ сомэ мин 50 къафетIупщы, кIэлэцIыкIу къэшъокIо купхэм апае шъуашэхэу адыхэрэр, япсауныгъэ изэтегъэуцожьын фэгъэхьыгъэ гумэкIыгъохэр зиIэхэу зыкъафэзыгъазэхэрэм апае IэпыIэгъур, нэмыкIыбэр фондым зэшIуихыгъэхэм ащыщых. ЗэлъашIэрэ тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ ироман техыгъэ фильмэу «Графиня Айссе» зыфиIорэр агъэуцуным тефэщт мылъкури, чIыгусысынэу Тыркуем къыщыхъугъэм зэрар зэрихыгъэхэм апае IэпыIэгъоу сомэ миллиони 100 Шъэумэным къытIупщыгъэх. Псауныгъэр къэухъумэгъэным ылъэныкъокIэ респуб­ликэм сомэ миллион 200-м кIахьэу къы­фитIупщыгъ.

— Шъэумэн ХьазрэткIэ мэхьанэшхо иI сыд фэдэрэ Iофи республикэмрэ ащ щыпсэухэрэмрэ яфедэ фэгъэлэжьэгъэным. Аужырэ гупыкIэу къышIыгъэхэм ащыщми ар къеушыхьаты — пандемием илъэхъан Шъэумэн Хьазрэт иунэе мылъкукIэ коронавирусыр къызэузыгъэхэм зыщяIазэхэрэ госпитальхэр лъэхъаным диштэрэ медицинэ Iэмэ-псымэхэмкIэ зэтыригъэпсыхьагъэх, — къыщыхигъэщыгъагъ игущыIэ КъумпIыл Мурат зэIукIэгъоу медицинэм иIофышIэхэм адыряIагъэм.

[caption id="attachment_131779" align="aligncenter" width="800"] ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.[/caption]

Шъэумэн Хьазрэт джащ фэдэу илъэс­ныкъо къэс республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэр» экземпляр 500 хъоу къафыретхыкIы фэгъэкIотэн зиIэхэу Адыгеим ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыпсэухэрэм. Гъэзетым еджэ зышIоигъохэу, ау къыратхыкIынымкIэ мылъку икъу зимыIэхэмкIэ ар IэпыIэгъушху.

— Илъэс къэс ежь къызыщыхъугъэ мафэр мэфэкI шъыпкъэ афешIы Афыпсыпэ чIыпIэ коим щыпсэухэрэм, — къытфеIуатэ Фондым ипащэу Шъэумэн Асиет. — ЧылэгъуиплIэу ащ хахьэхэрэм иеджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, культурэм иунэхэу, сымэджэщхэу, IэзапIэхэу адэтхэм ащылажьэрэ пэпчъ ахъщэ шIухьафтынхэр афетIупщых, сабыйхэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр афызэхещэх — хъаренэхэр афегъэуцух, къэгъэлъэгъон­хэр, концертхэр щэIэх, зэлъашIэрэ артистхэм тыкъяджэ. Районым имызакъоу, Мыекъуапи къикIыхэзэ тиIофтхьабзэхэм къахэлажьэхэу къыхэкIы. Нахьыжъэу чылэм дэсхэри, деджагъэхэу щыпсэухэ­рэри къызэхахьэх, къуаджэм пае концертэу щыIэм еплъых, нэужым джэгукIэ пстэури аухыжьы. Лъэхъаным диштэу зэтырагъэпсыхьэгъэгъэ сымэджэщэу Афыпсыпэ дэтри джы агъэкIэжьы, сабый 280-мэ ателъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэм ишIын фежьэнхэу щыт. Сыд фэдэ IофыгъокIэ зыфэбгъэзагъэми, апэрэ упчIэу Шъэумэн Хьазрэт иIэр мыщ фэд: «Силъэпкъы ишIуагъэ екIынэу щыта?» Ары зыхъукIэ, ыпкIэ зэрэпсаоу къытыным фэхьазыр.

Шъэумэн Хазрэт игупыкI, ащ IофшIагъэу иIэм якъиIотыкIынкIэ гъэзет нэкIубгъохэр мэкIэ дэдэх. Непэ зигугъу тшIыгъэхэр кIэкI дэдэу къэтыгъэх. Ащ гушхоу иIэр Адыгей цIыкIум щыпсэухэрэм ямызакъоу, къэралыгъоми, дунаими ахэгощагъ. Мылъкоу ытырэм кIуачIэкIи къыфигъэзэжьэу, джыри илъэсыбэрэ лъэкI иIэу, псауныгъэм щымыкIэу щыIэнэу фэтэIо!

Къэбарыр хэутыным фэзыгъэхьазырыгъэр МэщлIэкъо Саид.

Сурэтхэр: ШIушIэ фондым ихъарзы­нэщ.