Лъытыным мэхьанэу иIэм уегупшысэу, цIыфэу чIыпIэ зэжъу ифагъэм уилъы гъуаткIокIэ удэгощэныр цIыфыгъэм ыпшъ ыкIи мытхыгъэ унэшъо-хабз. Ощ фэдэ цIыф пэпчъкIэ лыуз-гууз уимыIэу, мыщ фэдэ шэн шIагъом — хьатыршIэным — укъыфэкIон плъэкIыщтэп.

Лъытыным и Мафэ ехъулIэу донор гъэшIуагъэу, АР-м и Лъэпкъ тхылъ­еджапIэ иIофышIэу Кучмэз Аминэт тиредакцие къедгъэблэгъагъ, упчIэ заулэкIэ зыфэдгъэзагъ.

— Лъытыным о пшъхьэкIэ сыдэущтэу укъыфэкIуагъа, сыда ащ ушъхьагъу фэхъугъэр?

— Пстэуми апэу кIэзгъэтхъымэ сшIоигъор псауныгъэмкIэ лъытыным мэхьанэшхо зэриIэр ары. ЦIыфыр бадзэм фэд, кIо пэтзэ къызэхэфэ, гууз-шъхьэ­узыр, нэмыкI Iаехэр жъугъэ хъугъэх. ГухэкIми, ахэмкIэ ини цIыкIуи, жъи кIи мэсымаджэх. Ар хэткIи шъэфэп. Уинасыпмэ, Тхьэр къыпфэупсэн. Хэтрэ сымаджи сыдигъуи анахь зыфэныкъо хъу­рэр лъы къэбзэ тэрэзэу ищыкIагъэр игъом ыгъотыныр ары. Сымэджэныгъэм имызакъоу, машинэ зэутэкIхэм апкъ къикIэу фыкъори бэдэд, ахэм псым фэдэу ящыкIагъ лъэу акIэкIыгъэр игъэ­къужьыгъэныр. Арышъ, сыд фэдэрэ лъэхъани лъым мэхьанэшхо иIагъ ыкIи иI цIыфым ипсауныгъэкIэ.

— Аминэт, о сыдэущтэу лъытыныр ебгъэжьагъа, ущына­гъэба?

— Мыщ дэжьым анахь къыхэзгъэщымэ сшIоигъор хэти ипIуныгъэ-гъэсэныгъэ бэ зэрелъытыгъэр ары. Сэ къуаджэу Еджэркъуае сыкъыщыхъугъ, сыщапIугъ, еджапIэр къыщысыухыгъ. Тятэ-тянэхэу (щы­Iэжьхэп, Тхьэм джэнэт къарет) Кучмэз Руслъанрэ сянэу Сарэрэ (Иналымэ япхъу) нэбгыритфэу — сэры ыкIи шынахьыкIиплI — тапIугъ. Мыщ фэдэ бын дахэр пIугъошIоп, тяти тяни Iоф­шIэкIошхуагъэх, уцуи тIыси яIагъэп, унэгъо кIоцIым имызакъоу, Iахьыл-лыщыщхэмкIи, гъунэгъухэмкIи, тикъоджэгъухэмкIи гумэкIи гупыкIи яIагъ. ЦIыфэу къыппэблагъэм е ащ фэныкъом уфэгумэкIын ыкIи пфэлъэкIырэмкIэ удеIэн зэрэфаер тянэрэ тятэрэ язекIокIэ-шIыкIэхэмкIэ тэри къытхалъхьагъ. «ЦIыфым цIыфыр ищхэпс» пкIэнчъэу аIуагъэп ныIа, мы гущыIэжъыр къагъэшъып­къэжьэу бэ цIыфэу псэурэр.

— Сыдигъуа апэрэу лъыр зыптыгъагъэр ыкIи сыда ар зэпхыгъагъэр?

— ЧылэмкIэ сипшъэшъэгъу дэдэ ышыпхъу сымэджэ хьылъэу, лъы хагъэ­хъон фаеу хъугъагъэ. Ар къызысеIом, бэрэ семыгупшысэу апэрэу лъы грамм 450-рэ, зэрэхабзэу, фэстыгъагъ. Сыщына­гъэп, ар зэрэстын слъэкIыщтым, зищыкIагъэм IэпыIэгъу зэригъотыщтым кIочIэ инрэ гушIуагъорэ къысхилъхьэгъагъ.

— БэшIагъа лъыр зыптырэр, о уилъ сыд купа зыхахьэрэр?

— Лъытыныр сэ пасэу езгъэжьагъэп, илъэс 13 – 14-кIэ узэкIэIэбэжьмэ ары, ащ къыщегъэжьагъэу илъэс пэпчъ 3 – 4 сымытэу къыхэкIыгъэп, сипсауныгъи зыкIи зэрар фэхъоу е сыгу макIэу, е сшъхьэ къэуназэу къыхэкIыгъэп, ары къэс силъ сэри къэкIэжьызэ, сипсауныгъэкIэ ишIуагъэ къызэрэсэкIырэр сшIэщтыгъ. А I-рэ купым силъ щыщ, ар адрэ купищми зэфэдэу ахагъахъо ыкIи анахь гъотыгъуай, сыдигъуи ящыкIагъ.

— Мыщ фэдиз уахътэм лъыр тхьапшырэ птыгъа?

— Гъогогъу 48-рэ, нахь мыбэмэ, стыгъэ, мары донор гъэшIуа­гъэ сызэрэ­хъугъэмкIэ тхылъри, бгъэхалъхьэу ащ игъусэри.

— Мы илъэсхэм къакIоцI гузэжъогъу хэт сымаджэхэм апае зыкъыпфагъазэу хъугъа?

— Илъэси 10 – 14-м къыкIоцI ащ фэдэ чIыпIитIу сэ сызэрихьылIагъэр: ыпшъэкIэ къызэрэхэзгъэщыгъэу, сипшъэ­шъэгъу ышыпхъу дэи зэхъум ыкIи ащ ыуж, онкологие узыр къэзыштэгъэ кIэлэцIыкIум паекIэ лъаIохэу заулэрэ къыс­тефагъэх, ащи лъы фэстыгъ. Амал зимыIэ цIыфэу гуIэрэм удеIэныр ары лъытыным мэхьанэу иIэр. Арышъ, лъыр зытырэ пэпчъ шIу ешIэ. Шъыпкъэ, осэпкIэ тIэкIу гори ащ пылъ, ау цIыфылъым илъэпIагъэ ар зыкIи пэщачэрэп. Тинасыпышъ, лыуз-гукIэгъур цIыфхэм джыри къагот ыкIи зэхашIэ.

— Лъытыным епхыгъэу нахь къыхэбгъэщэу, цIыфхэм ашIэн фаеу плъытэрэр сыда?

— АпэрэмкIэ, зыныбжь икъугъэ пэпчъ, шIоигъоныгъэ иIэу, ипсауныгъэ дэгъумэ, лъыр ытын ылъэкIыщт. Ар илъэсым 4 грамм 450-рэ зырызэу е мазэм зэ. ЦIыф щыIэп непэ уз имыIэу е къин горэ ыпэ къимыкIэу. «ГуIэрэр къурэм етхъо» ары зыкIаIорэр, джащыгъум Iэзэгъур зищыкIагъэм зэрэIукIэрэр ары анахь осэшхо лъытыным фэозыгъэшIырэр. УгукIэ пшIоигъоу ощ фэдэ цIыфым IэпыIэгъу уфэхъун плъэкIыныр сэркIэ зымыуасэ щыIэп, лъытыным изакъоп, хэти зыгорэущтэу бгъэгушIомэ, о пшъхьэ­кIи къыотэжьы. Арыба «Гум пыкIырэр пэкIэжьы» адыгэхэм зыкIа­Iуагъэр.

— УиIофшIэнкIи уиунагъокIи уцуи тIыси уиIэп, Аминэт, непэ анахь кIуачIэ къыозы­тырэр?

— Ныкъылъфыгъэхэм зэфэдэу тызэфэгумэкIыжьы, тызэдеIэжьы, сикIали лIы хъуи къыщагъ, уни тшIыгъэ, шъэо­ж­ъые цIыкIуи тиI. ЗэгурыIоныгъэ-зэфэсакъыжьыныр ары шIум ылъапсэр, зэрэтлъэкIэу ар къэтэгъэгъунэ сыди­гъуи. Iофым уигъэпшъырэп, къыпхегъахъо, зыкъыуегъэгъоты, сэ сишIошIкIэ, армэугъэ-зыфэгъэкIотэжь мыухыжьыр ары цIыфыр зыкIэмыIэжь зышIырэр.

Арышъ, шIур уапэ итэу, гумэкI-гупыкI уиIэу ущыIэныр о пшъхьэкIи къыпхэзыгъахъоу, узыузэнкIэу сэлъытэ.

— Опсэу, Аминэт, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.

ДэгущыIагъэр Мамырыкъо Нуриет.