ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ федеральнэ къулыкъур имэфэкI мафэ гъэхъэгъэ гъэнэфагъэхэр иIэхэу къекIолIагъ.

1991-рэ илъэсым мэлылъфэгъум «ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэныр» зыфиIорэ унашъоу тикъэралыгъо щаштагъэм кIуачIэ иIэ зыхъугъэ мафэр мэлылъфэ­гъум и 19-м тефагъ. ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къэралыгъо политикэр яIэпыIэгъоу правовой, экономикэ ыкIи зэхэщэкIо документыр гъэпсыгъэ хъугъэ. А уахътэм къыщегъэ­жьагъэу IофшIэнымкIэ ыкIи IофшIэн зимыIэхэр социальнэу къэухъумэгъэнхэмкIэ цIыфхэм яконституционнэ фитыныгъэхэр гъэцэкIагъэхэ хъунымкIэ къэ­ралыгъом гарантие къаритыгъ. Джащ фэдэу IофшIэнымкIэ ясэнаущыгъэ къыз­фагъэфедэн алъэкIынэу цIыфхэм фитыныгъэ яIэ хъугъэ. Мы унашъом ишIуа­гъэкIэ цIыф пэпчъ ежь-ежьырэу ыкIи ишIоигъоныгъэкIэ сэнэхьатыр, IофшIэнэу ыгъэцэкIэщтыр, Iоф зэришIэщт шIыкIэр къыхихын елъэкIы.

ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъум зэхъокIыныгъакIэу фэхъугъэ­хэм къапкъырыкIыхэзэ цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэным иIофыгъохэм ягъэцэкIэн, IофшIэн зимыIэхэр охътэ къинэу зыхэтхэм къыхэщыгъэнхэм, мылъкукIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным къэралыгъо политикэр фэIорышIэ. Джащ фэдэу мы унашъом къыхеубытэ IофшIапIэхэм ябэдзэршIыпIэ анализ шIыгъэныр ыкIи ар зэтегъэуцожьыгъэныр, цIыфыбэ Iоф­шIапIэ ямыIэу къэмынэнхэм яIофыгъохэр гъэцэкIагъэ хъунхэр.

Программэу зэхагъэуцуагъэм къыпкъырыкIызэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ къэралыгъо фэIо-фашIэхэр мы къулыкъум афегъэцакIэх. Ащ ишIуагъэкIэ обществэм социальнэ гумэкIыгъоу илъыр нахь макIэ ашIын алъэкIы, социальнэ экономикэм ылъэныкъокIэ Iофыгъоу щыIэхэр дэгъэзыжьыгъэхэ мэхъу, предпринимательствэм зыкъегъэIэтыгъэ­нымкIэ къэгъэлъэгъонышIухэм афэкIо.

ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъукIэу зэхащагъэм иIофшIэн нахь къызщыбгурыIощтыр тарихъым зызщыбгъэгъуазэкIэ ары. Советскэ лъэхъаным IофшIапIэ уIухьаным фэшI бюро гъэпсыкIэ системэ пылъыгъ ыкIи ар тыди щыIагъэп. Ар зыфэгъэзэгъагъэр предприятиехэр зыщыкIэхэрэ кадрэхэр гъэу­нэфыгъэнхэр, нэужым ащ цIыфхэр щыгъэгъозэгъэнхэр ары. Бюром Iоф­шIэнэу ыгъэцакIэщтыгъэр анахьэу зыфэгъэхьыгъагъэр цIыфхэм къэбар алъы­гъэ­Iэсыгъэныр ары. Нэужым IофшIэнымкIэ амалэу щыIэхэр нахьыбэ шIыгъэнымкIэ фитыныгъэхэм ыкIи пшъэрылъхэм ягъэзекIон мыщ къыхэхъуагъ. Нэужым тIэкIу шIагъэу цIыфхэр сэнэхьат тедзэхэм афырагъэджэнхэмкIэ ыкIи ясэнэхьаткIэ шIэныгъэу аIэкIэлъхэм ахагъэхъонымкIэ амалышIухэр щыIэхэ хъугъэ. ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ ыкIи къэбар аIэкIэгъэхьэгъэнымкIэ, предприятиехэм якадрэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэмкIэ, Iоф зышIэн зылъэкIыщт цIыфхэр учетым хэгъэуцогъэнхэмкIэ къэралыгъо бюро агъэпсыгъ. Арэу щытми, IофшIэным ылъэныкъокIэ щыIэ гумэкIыгъохэр нахь псынкIэу дэгъэзыжьыгъэнхэм, мы бэдзэ­рым изытет зэхэфыгъэным, IофшIапIэ зимыIэхэм япчъагъэ шъыпкъагъэ хэ­лъэу уасэ фэшIыгъэным ыкIи ащ социальнэ-политикэ зэфэхьысыжьэу фэхъун ылъэкIыщтыр гъэунэфыгъэным афэшI шIогъэшхо къэзытыщт структуракIэ гъэ­псыгъэн фэягъэ. Ащ фэдэ организациеу хъугъэ цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъур.

Ащыгъум, 1990-рэ илъэсым, Урысые къэралыгъуакIэм иапэрэ институтэу агъэпсыгъэр цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъур ары. Ащ иIоф­шIэн илъэсхэр социальнэ мэхьанэшхо иIэу гъэпсыгъэ, къэралыгъо учреждениехэм ясетьхэм шIуагъэ къытэу Iоф ашIэ хъугъэ.

Къэралыгъо системэм икъулыкъу хахьэу Адыгэ Республикэм цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъур 1991-рэ илъэсым мэкъуогъум агъэ­псыгъ. ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ Адыгэ хэку гупчэр зызэхащагъэм къыщыублагъэу шъолъырым икъалэхэм ыкIи ирайонхэм зэкIэми къутамэхэр къащызэIуахыгъэх. 2020-рэ илъэсым АР-м икъэралыгъо казеннэ учреждениеу «Центр занятости населения города Майкопа» зыфиIорэм районхэм ащыIэ гупчэхэр рапхыгъэх. Адыгэкъалэ ыкIи муниципальнэ районхэм ащыIэ къутэми 8-р ащ хахьэ. 2011-рэ илъэсым гъэтхапэм и 3-м къыщыублагъэу Гупчэм пэщэныгъэ дызэрехьэ Галина Цыганковам.

Пащэм къызэриIуагъэмкIэ, Гупчэр хэушъхьафыкIыгъэ транспортымкIэ зэте­гъэпсыхьагъ, пэIудзыгъэ псэупIэхэм анэсынхэмкIэ, цIыфхэм фэIо-фашIэхэр афагъэцэкIэнхэмкIэ амалышIухэр IэкIэлъых. Къулыкъум ипащэу Г. Цыганковар анахьэу зэрыгушхорэр зисэнэхьат хэшIыкIышхо фызиIэ коллектив зэриIэр ары. IофышIэхэр цIыфхэм IэпыIэгъу афэхъунхэм ренэу фэхьазырых. Къулыкъум изэтегъэуцонкIэ гъогу къин къыкIугъэми, зэхъокIыныгъабэ фэхъугъэми щытхъу хэлъэу иIофшIэн егъэцакIэ. Iоф­шIапIэхэм ябэдзэршIыпIэ изытет зыфэдэм цIыфхэр щегъэгъуазэх, къулыкъум иIоф­шIэн зэрэзэхищэрэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр гъэзетхэм къыхаутых, Интернетым къырагъахьэх. Мыщ фэдэ шIыкIэм ишIуа­гъэкIэ социальнэ мэхьанэ зиIэ къэбарыр цIыфхэм икъоу алъагъэIэсы.

Непэрэ мафэр пштэмэ, цIыфхэм Iоф­шIэпIэ чIыпIэ ягъэгъотыгъэнымкIэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм иучет нэбгырэ 1428-рэ хэт. Рес­публикэм щыпсэухэу Iоф зышIэхэрэм япчъагъэ нахьыбэ мэхъу. Мы илъэсым нэбгырэ 487-мэ IофшIэпIэ чIыпIэ арагъэгъотыгъ. Республикэм къэкIожьыгъэхэ (ахэм ахэтых ЛНР-м, ДНР-м къарыкIыжьыгъэ­хэр) нэбгырэ 206-мэ непэрэ мафэм ехъулIэу IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъо­тыгъэх. ЗэхъокIыныгъэу мы илъэсым къыздихьыгъэхэм ащыщ шIоигъоныгъэ зиIэхэм ЗыкI цифрэ платформэм зыщатхын амал яIэ зэрэхъугъэр.

ДЕЛЭКЪО Анет.