Херсон хэкум зышъхьэ къизыхыжьыхи, Адыгеим къэкIогъэ нэбгырэ 500 фэдизмэ Татьяна Никоновар ащыщ. Тиреспубликэ щыпсэунэу къинагъэхэм, ар гупсэфыпIэ зыфэхъугъэхэм, псэупIэ сертификатхэр апэ къызэратыгъэхэм ахэт. Мыщ ыдэжь бэмышIэу хьакIапIэ тыщыIагъ, гущыIэгъу тыфэхъугъ.

Аужырэ къошъо цIыкIум къитIысхьажьыгъ

Татьянэ къэкIожьынэу зэрэхъугъэмкIэ тизэдэгущыIэгъу тыублагъ. Дахэу, зэгъэ­фагъэу, гукъэкIыжьхэм зэрахэтыр къыхэщэу къэбарыр къыригъэжьагъ. А лъэхъа­ным ыгу дэхъыкIыгъэр куоу тэри зэхэтшIагъ.

Ащ къызэриIотэжьырэмкIэ, джыри хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер рамыгъажьэзэ, къалэу Херсон щыпсэущтыгъэ урысхэр зыпкъитыныгъэ щыIэкIэ-псэукIэ яIэ хъужьыным щыгугъыжьыщтыгъэхэп. ЯщыIэныгъэ тещыныхьэхэзэ мафэхэр кIощтыгъэх. Ежь Татьянэ лъэшэу динлэжьыным фэщагъэу щытти, зэпымыоу Тхьэм елъэIущтыгъ, чыристан чылысым кIощтыгъ. Ау IофшIэн шъхьаIэу иIагъэр — кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм истаршэ медсестра.

— СищыIэныгъэ щыщ илъэс 40-м ехъу сисэнэхьаткIэ Iоф сшIагъэ, — къеIуатэ Татьяна Никоновам. — А охътэ хьы­лъэу щыIэныгъэр мырэхьат зэхъум, сишIэныгъэхэр згъэфедэн фаеу хъугъэ. Партиеу «Единэ Россием» сыхэтэу гуфакIохэм IэпыIэгъу сафэхъущтыгъ, къалэм ыкIи хэкум такъыщекIокIызэ Iэзэгъу уцхэр зищыкIагъэхэм афатщэщтыгъ. Донецкэ ыкIи Луганскэ народнэ республикэхэр, Запорожскэ ыкIи Херсон хэкухэр Урысыем зэрэхэхьажьыхэрэмкIэ щыIэгъэ референдумым гугъэ къытитыгъ. ХэдзэкIо комиссием сыхэтэу, Iофым изытет цIыф­хэм агурызыгъаIощтыгъ. Сыдэу щытми, къикIыжьын гухэлъ сиIагъэп, рэхьаты­гъом сежэщтыгъ.

Ауж дэдэ къикIыжьыгъэхэм Татьянэ ахэфагъ. Зыхэдэн чIыпIэ итыжьыгъэп, ищыIэныгъэ фэбэнэн фаеу хъугъэ. ГъэшIэгъоныр, псыхъоу Днепр тетыгъэ къухьэ анахь инри щыIэжьыгъэп, ау нэбгыриплI нахь зэрымыфэрэ къошъо цIыкIум унагъо горэ итIысхьагъэу ащыщ горэ къэджагъ: «Зы нэбгырэ нахь къытхэфэщтэп». Татьянэ изакъоти, ахэм къахэтIысхьи къы­IукIыжьыгъ.

Мыекъуапэ къызэрэнэсыгъэр

Татьянэ Джанкой къызэсым, ищыгъын­хэмрэ идокументхэмрэ зэрылъыгъэ Iалъмэкъ закъор ары ыIыгъыгъэр. Гузэ­жъо­гъум хэтэу ащ нахьыбэ къыштэнэу хъугъэп. Бзылъфыгъэр мэшIокум къызыращалIэм, арыфэщт цIыфыр арыубагъэу щытыгъ. ГуфэкIо ныбжьыкIэхэр къыпэгъо­чъыхи я 9-рэ вагоным рагъэтIысхьагъ.

— Лъэшэу сыгу къытеощтыгъ, тыздащэрэр тшIэщтыгъэп, ау зэпымыоу Тхьэм селъэIущтыгъ, — ыгу къэкIыжьы Татьяна Никоновам. — Ау щынагъо сищыIэныгъэ зэрэшъхьащымытыжьымкIэ зызгъэIэсэжьыщтыгъ. МэшIоку къэуцупIэ пэпчъ цIыфхэр ащ икIыщтыгъэх. Сэ сызэрысыр къэуцуи, чэщым къэнэфырэ пчэгум тыкъыращагъ. ХьарыфышхохэмкIэ «Мыекъуап» тетхагъэу къызысэлъэ­гъум, гушIом сыхэтэу сыкъэгъыгъ. Ащ Тхьэ Iоф хэлъэу щытыгъ! Мы къалэм илъэсрэ ныкъорэ нахь сымыныбжьэу сянэ-сятэхэм сыкъащэжьи сыщапIугъ, я 10-рэ гурыт еджапIэм сыщеджагъ, мыщ дэт медицинэ училищыр къэсыухыгъ. Къиныгъохэр зэпысчыхэзэ сыкъэкIо­жьыгъ нахь мышIэми, сиунэ сыкъи­фэжьыгъэу сэлъытэ.

Мы бзылъфыгъэм янэ-ятэхэм якъэ Мыекъуапэ дэт, ышнахьыкIэрэ ишъхьэгъусэрэ мыщ щэпсэух. Арышъ, щыIэныгъэм хэгъозэныр къин къыфэхъугъэп.

Адыгеир зэрапэгъокIыгъэр

Татьяна Никоновар апэ зыгъэпсэфыпIэ базэу «Турист» зыфиIорэм къыщыуцугъэхэм ахэфагъ.

— МэшIокум тыкъызэриуцукIыгъэм лъыпытэу Iахьыл гупсэм фэдэу Мые­къуапэ къыщытпэгъокIыгъэх. Жабзэм къыхьырэп Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ынаIэ къызэрэттетыгъэр, къытиIуагъэр зэкIэ къызэрэт­фигъэ­цэ­кIагъэр. Ар лъэшэу дгъэлъэпIэрэ цIыф­хэм ащыщ.

Джащ фэд тызщыпсэущтыгъэ зыгъэпсэфыпIэм Iутхэм афэлъэкIыщтыр къытфашIагъ: IэшIоу тагъэ­шхагъ, къабзэу таIыгъыгъ, тигукъао зэрэттырагъэущтым пылъыгъэх, тафэпагъ. Сэ сшъхьэкIэ щыгъын сиIагъэп, зэкIэ кIэу къытфащагъэх. ШIушIэ IэпыIэгъу къытэзыты­гъэ цIыфхэми лъэшэу сафэраз. Республикэм щыпсэухэу быслъымэн диныр зы­лэжьыхэмрэ чыристанхэмрэ зэгурыIоныгъэ азыфагу зэрилъыр сигуапэ.

Щыгупсэфыгъ

ТигущыIэгъу Херсон хэкум къимыкIызэ урысые паспорт къыдихынэу игъо ифагъ. Тишъо­лъыр къызэрэкIоу адрэ тхылъэу фагъэпсын фаехэм Iофыгъо къапыкIыжьыгъэп.

— Апэ дэдэ псэупIэ сертификатхэр къызэратыгъэхэм сахэфагъ, — къеIуатэ Татьянэ. — Сшэу Владимиррэ иунагъорэ псэупIэ къэзгъотынымкIэ IэпыIэгъу къысфэ­хъу­гъэх. Фэтэрыбэ зэхэт унэхэм ащыщ къэсщэфынэу синасып къыхьыгъ, ИлъэсыкIэр къэмысызэ ащ сычIэхьажьынэу игъо сифагъ. Къэралыгъом иIэпыIэгъу­кIэ унэр зэтезгъэпсыхьагъ.

Апэрэ мафэхэм бзылъфыгъэр гумэкIыгъо хэтыгъ. КъыздикIыгъэм аужырэ шапхъэхэм адиштэу зэтегъэпсы­хьэгъэ псэупIэ щыриIагъ. Ащ итыгъэхэр мыдкIэ щимыгъотыжьынхэм, щыIэкIэ-псэукIэ имыIэным тещыныхьэщтыгъ. Ау джы зэкIэри зэригъотылIэжьыгъэу мэгушIо.

— Илъэс 70-рэ сыныбжь, згъотыжьыгъэм нахьыбэ сыд есшIэн, — еIо щхызэ Татьянэ, — дунаим зыпари зыдытепхыжьыщтэп. СыгукIэ сыIэсагъ, гупсэф згъотыгъэ. Ары пакIошъ, сызфэщэгъэ диным сыфэлэжьэн амал сиIэ хъугъэ. ЛэжьапкIи, тхьамафэ къэс гъомылэпхъэ Iалъмэкъи къысаты.

Ыгу зыфэгъурэр ыкIи ищыIэныгъэ къыфэзгъэнэфырэр

Татьяна Никоновам Херсон ыгъэзэжьынэу зигъэхьазырырэп. Бзылъфыгъэм икIалэу Юрэ ныбжьыкIэу адэбз узым илIыкIыгъ, ащ икъэунэ къызэригъэнагъэм лъэшэу егъэгумэкIы. Ишъхьэгъуси иIэжьэп ари ащ щагъэтIы­лъыгъ. Ыкъо закъо къыхэкIыгъэ пшъэшъэжъыеу Дарье имафэхэр къыфегъэчэфых, ары щыIэныгъэм ыгукIэ фыкIэзгъэблырэр.

— Дарье янэ ятIонэрэу дэкIожьыгъ нахь мышIэми, дэгъоу тызэфыщыт, — къеIуатэ тигущыIэгъу. — Ахэри къэкощыгъэхэм ащыщых, ау Краснодар краим псэупIэ щащэфыгъэу дэсых. Дарье илъэс 13 ыныбжь, садэжь унакIэм къэкIогъагъ. Джыри гъэмэфэ зыгъэпсэфыгъом къэкIонэу сежэ. СикIэлэ закъо инэбзыеу ар къысфэнэфы.

ЦIыфым ищыIэныгъэ илъэсхэм янахьыбэр зыщихьыгъэ чIыпIэр къыбгынэныр къин дэд. Ащ дакIоу егъашIэм аугъоигъэ мылъкур бэмэ чIанагъ. Татьянэ фэдэу зинасып къыхьи, зыщапIугъэу, иныбжьыкIэгъу зыщыкIогъэ чIыпIэм къифэжьыгъэр бэп. Бзылъфыгъэр мыщ щыгупсэфынымкIэ зишIуагъэ къекIыгъэхэм ар зэу ащыщ.

Iэшъынэ Сусан.