ИцIыкIугъом къыздиштэгъэ шIоигъоныгъ

Непэ тикъэралыгъо имамыр щыIакIэ нацистхэм ащыухъумэгъэным, ащ щыпсэурэ цIыфхэм ярэ­хьат­ныгъэ къэухъумэгъэным афэбэнэрэ дзэкIолIхэм щытхъур адэжь. Ахэм гражданскэ пшъэдэ­кIы­жьэу яIэр къагурыIозэ, лIы­хъужъныгъэу зэрахьэрэр та­рихъым къыхэнэщт, ­къыткIэхъухьэхэрэмкIэ щысэтехыпIэщт.

Украинэм щыкIорэ хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциер заублэгъэ апэрэ мафэм къы­ще­гъэжьагъэу хэлажьэхэрэм ащыщ тичIыпIэгъоу Дмитрий Ком­натнэр. Ащ илъэс 23-рэ нахь ыныбжьэп, ау разведкэм ивзвод­хэм ащыщ икомандир. Дзэ пшъэрылъыр ыгъэцакIэзэ лIыхъужъныгъэу, лIыгъэу ыкIи псэемыблэжьныгъэу зэрихьа­гъэхэм афэшI ЛIыхъужъныгъэм иорден, медалэу Жуковым ыцIэ зыхьырэр къыфагъэшъошагъэх. ЛIыхъужъым янэу Марина Комнатнаям «Адыгэ макъэм» ижурналист зэIукIэгъу дыриIагъ.

Лъым хэлъэу къэхъу

ЦIыфыр зыфэдэщтыр, ишэнхэр, къыхихыщт сэнэхьатыр «лъым хэлъэу къэхъу» зэраIорэр шъыпкъэ. Дмитрий дзэм зэрэхэтыщтыр ицIыкIугъом къы­щегъэжьагъэу янэ-ятэхэм ашIэщтыгъ.

— ЛIыжъ ЩтыргъукIым письмэ зэшищым зыфатхыкIэ, Димэ дзэ Iофым еп­хы­гъэ джэгуалъэхэр къыфихьынхэу кIэ­лъэ­Iущтыгъ, — къеIуатэ Марина Комнатнаям. — Ары пакIошъ, апэрэ классым чIэхьэгъэ къодыеу «ины шъузыхъукIэ сыд фэдэ сэнэхьат къыхэшъу­хыщта?» зыфиIорэ гъэцэкIэн къазы­ратым, автомат ыIыгъэу ежь сурэт зишIы­жьыгъагъ. Теубытэгъэ пытэ хэ­лъэу дзэ къулы­къушIэу зэрэкIощтыр къыIо зэ­пытыгъ.

КIэлэцIыкIум щысэ зытырихын икъун ялIакъо къыхэкIыгъ. Маринэ ятэжъэу (янэ ылъэныкъокIэ) Толок Владимир Хэгъэгу зэошхор зэпичыгъ. Ащ апшъэрэ дзэ-десант училищыр къыухыгъ, летчи­кыгъ, полкым икомандирыгъ. Ыныбжь екъуфэ Iоф ышIагъ ыкIи полковникэу пенсием кIогъагъэ.

Маринэ ятэу Артем Хачикян летчи­кыгъ. Полковникым нэсыфэ къулыкъур ыхьыгъ.

Дмитрий ятэу Сергей ищыIэныгъэ дзэ къулыкъум епхыгъ. Зэо-зэпэуцужь зэфэшъхьафхэу Абхъазым, Чэчэным, Ингушетием, Сирием, Къыблэ Осетием ащыIагъэхэм зэкIэми ахэтыгъ. 2022-рэ илъэсым чъэпыогъум и 1-м къыщегъэ­жьагъэу ыныбжьыкIэ пенсием кIуи, дзэм къыхэкIыжьыгъ. Мы уахътэм дзэ комиссариатым Iоф щешIэ.

Дмитрий ышнахьыжъэу Артем шъэф частьхэм ащыщ къулы­къур щехьы.

Джащ фэдэ унагъом къихъу­хьэгъэ кIалэм дзэ къулыкъушIэныр къызэрэхихыщтым ехъырэхъыша­гъэп. Ышна­хьыкIэ Никитэу я 6-рэ классым щеджэрэм а лъагъом рыкIонэу еIо, летчик хъу шIоигъу.

Дмитрий Комнатнэм непэ къызнэсыгъэм икIэ­лэегъэджа­гъэхэр шIукIэ ыгу къэкIыжьых, анахьэу къахигъэщырэр икласс ипэ­щагъэу Къудаикъо Асыет Айтэч ыпхъур ары. Мыщ ще­джэзэ боксым зыфигъа­сэщтыгъ (тренерыр Вла­димир Овчин­ников) ыкIи боксымкIэ спортым имастерынымкIэ кандидат хъу­нымкIэ шапхъэхэр ригъэ­къугъ. Клубэу «Полет» зы­фиIорэм кIо­щтыгъ, парапланхэмкIэ къыбыбыхьэщтыгъ. ЗекIоным лъэшэу пылъыгъ, разряд зэфэ­шъхьафхэр иIэх.

2016-рэ илъэсым Дальне­восточнэ апшъэрэ дзэ зэхэт училищэу Благовещенскэ дэтым чIахьи, дэгъоу ще­джагъ. 2021-рэ илъэсым ар къызеухым чIыпIэ гъэнэфагъэхэмкIэ агощыгъэх. 2022-рэ илъэ­сым мэзаем и 24-м къыщегъэжьагъэу Украинэм щыкIорэ хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием щыI.

Пшъэрылъыр, гъэхъагъэхэр

«ЩыI ащ фэдэ сэнэхьат — Родинэр къэухъумэгъэныр» зэраIорэм шъыпкъагъэ хэлъ. Дзэ Iофыр тIоу зэхэт — сэнэхьат ыкIи IофшIэн, ау пшъэрылъыр зэу къэнэжьы — Хэгъэгум уфэлэжьэныр, къулыкъу фэпхьыныр.

ЯIофшIэнкIэ анахь шъхьаIэу Дмитрий ылъытэрэр зэпымыоу уишIэныгъэхэм, уиIэпэIэсэныгъэ ахэбгъэхъоныр ыкIи дзэ Iофым уишъыпкъэу уфеджэныр ары.

КIэлэ ныбжьыкIэр зикомандир взводым хэтхэм янахьыбэр ежь илэгъух, зэдеджагъэх. Илъэсым къыкIоцI шIуагъэ къэзыхьырэ операциябэ зэшIуахыгъ. БэмышIэу Дмитрий зыхэт подразделением пыим игаубицэ зыдэщыт чIыпIэр къыхигъэщи, артиллерием раIуи, зэхагъэтэкъуагъ.

Дэгъу зэпытэу щыIэныгъэр рекIокIырэп, етIани зыщымырэхьат чIыпIэм къыщыуажэрэр къэшIэгъуай. ИкIыгъэ илъэсым мэлылъфэгъум ипчэдыжь пасэ горэм ошIэ-дэмышIэу Дмитрий иныб­джэгъу дзэкIолIхэр кIыгъухэу топ щэрыоным хэфэх.

— Мыщ дэжьым Димэ лъэшэу къау­Iагъ, — къеIуатэ Марина Комнатнаям. — ЗэкIэ дзэкIолIхэр чыжьэу Iуидзыхэзэ ритэкъухьагъэх, бэ къыщауIагъэри. Си­кIалэ кIуачIэу иIэр рихьылIи, нэбгыриплI къыхихын ылъэкIыгъ. «СыкъызэрауIа­гъэр къызысшIагъэр лъыр слъакъо къечъэхы зэхъур ары ыкIи синыбджэгъухэм ащыщ­хэр гуIэхэзэ лъыр зэрэскIэкIырэр къы­саIуагъ» къыIотэжьыгъ ащ. ЕтIанэ ылъа­къо зэпипхыкIи, хэзыгъэжъукIырэ уко-лыр зыхилъхьи, IэпыIэгъу зищыкIагъэхэм аригъэгъотыгъ.

Апэрэ IэпыIэгъур Дмитрий рагъэгъотыгъ, нэужым Санкт-Петербург агъэкощыгъ. ЛIыхъужъыр ащ операцие щашIыгъ, ау щэ къутафэхэм ащыщэу зыр ылъакъо къыхэнагъ, къыгъэшIэщтым ар хэлъынэу врачхэм къы­раIуагъ. Госпиталым чIэлъызэ, Дмитрий Комнатнэм лIыгъэ зекIуакIэу зэрихьагъэм фэшI

ЛIыхъужъныгъэм иорден къыфагъэшъошагъ.

ДзэкIолIыр зыпкъ зэриуцожьыгъэм тетэу бэдзэогъу мазэм къулыкъур зыщихьыщтыгъэм ыгъэзэжьыгъ. Ащ дэжьым Жуковым ыцIэ зыхьырэ медалыр къыратыгъ. Охътэ гъэнэфагъэ тешIагъэу кIалэм контузие иIагъ, уIагъэу тещагъэм джыри ыгъэгумэкIэу къыригъажьи, зэIэзэжьыным пае къызэкIагъэкIуагъ. Гос­питалым Дмитрий щеIэзагъэх, зэрэхъу­жьыгъэм тетэу мы илъэсым ищылэ мазэ и 20-м къулыкъур ыхьынэу ихьагъ.

«Сыдэущтэу  сыкъэнэщта? Сэрмырмэ, хэта?»

— Ыгу хэтIысхьэу иIофшIэн шIу ­елъэгъу, — къеIуатэ Дмитрий янэ. — Джащ фэдиз къиныгъохэм зэрапхырыкIыгъэзэ, къыхихыгъэ сэнэхьатым зы такъикъи рыкIэгъожьырэп. Ипсауныгъэ изытеткIэ ымыгъэзэжьын ылъэкIыщтыгъ, тэри бэрэ телъэIугъ тэрэзэу егупшысэнэу, ау хэти шIокIыгъэп. «Синыбджэгъу кIалэхэр мокIэ щыIэхэу сэ сыдэущтэу сыкъэнэщта? Сахэмытэу хъущтэп. Сэр­мырмэ, хэта?» ыIуи къыпиупкIыгъ. А Iофыр къыфэтымыIэтынэу къытэлъэIугъ.

Ным игумэкI

Дмитрий ятIуанэрэу ыкIи ящэнэрэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием зэригъэзэжьыщтымкIэ упчIэ къэуцугъэп. Ар теубытагъэ хэлъэу рихъухьэгъэ уна­шъоу щыт. Къулыкъур ыхьыныр лIы­хъужъым шIокъинэп, ау иныбджэгъу гупсэхэр чIинэхэ зыхъукIэ, лъэш дэдэу къехьылъэкIы.

— Апэ дэдэ къыдеджэгъэ кIалэхэм ащыщ зыхэкIуадэм, ежьми, тэ тиунагъо­кIи ар дэгъоу тшIэщтыгъэти, лъэшэу тыгу хэкIыгъ, джы къызнэсыгъэм тщыгъуп­шэрэп. ГухэкI дэдэр — ЛIыхъужъныгъэм иорден къыфагъэшъошэгъэ къодыеу ыужырэ мафэм а кIалэр хэкIодагъ. А мэфэ дэдэм къыфытеохи шъэожъые цIыкIу къызэрэфэхъугъэр къыраIогъагъ. Телефоныр арыгъэн фае къызэрэха­гъэщыгъэхэри, ошIэ-дэмышIэ щэрыоныр къарашIылIи, гухэкIышхор къыздихьыгъ, — къыIуагъ Маринэ. — ТищыIэныгъэ игъорыгъозэ макIо, ау сэ уахътэр сфэгъакIорэп.

КъызгурэIо пшъэрылъэу си­кIалэ ыгъэ­цакIэрэм мэхьанэшхо зэриIэр, ащкIэ зысэгъэIэсэжьы. Зы телефон къытео­гъум ыуж къыкIэлъыкIощтым зэ­рэунагъоу те­жэзэ тыщыI. Псаоу ымакъэ зэхэсхымэ сигушIуагъу.

Iэшъынэ Сусан.

Сурэтхэр: Комнатнэхэм яунэгъо хъар­зынэщ.