Илъэс 62-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, цIыфлъэпкъым итарихъ хъугъэ-шIэгъэшхо къыхэхъухьагъ — апэрэ космонавтыр космосым быбыгъэ.

Юрий Гагариныр такъикъи 108-рэ космосым зэритыгъэмкIэ дунэе цивилизацием ичэзыукIэ егъэжьагъэ хъугъэ, тихэгъэгу инаукэрэ итехникэрэ гъэхъэгъэ­шхо зэрашIыгъэр къэнэфагъ.

ЦIыфым амалэу IэкIэлъым гъунапкъэ зэримыIэр мы хъугъэ-шIагъэм къеушыхьаты. Тиреспубликэ щыпсэухэрэр рэ­гушхох тичIыпIэгъу цIэрыIоу, СССР-м илетчик-космонавтэу, Советскэ Союзым и ЛIыхъу­жъэу Анатолий Березовоим. Космонавтикэм хэхъоныгъэ ышIыным ащ иIахьышIу хэлъ. КъыткIэ­хъухьэрэ лIэужхэм ащ ишIэжь агъэкIодырэп, Инэм дэт гурыт еджапIэу N 2-м непэ ащ ыцIэ ехьы. Джащ фэдэу Мыекъуапэ къыщыхъугъэ Арутюн Кивирян космонавтхэр зыщагъэхьазы­рырэ Гупчэу Ю. А. Гагариным ыцIэ зыхьырэм икосмонавт­ушэтэкIо отряд хэхьагъ.

Космонавтхэм я Мафэ рес­публикэм щыхагъэунэфыкIырэ мэфэкIхэм ащыщ. Мы мафэм гурыт еджапIэхэм ямызакъоу, гъэсэныгъэ тедзэ зыщарагъэ­гъотырэ гупчэхэм Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр ащызэхащэх. «Полярис-Адыгея» зыфиIорэм шIэныгъэ зэфэшъхьафхэмкIэ ушэтын IофшIэнхэр щызэхащэх, мастер-классхэр щэкIох. АщкIэ ящыкIэгъэщт Iэмэ-псымэхэр яIэх, къыткIэхъухьэрэ лIэужхэмкIэ ащ шIуагъэ къеты. Наукэм зищыIэныгъэ гъогу езыпхыхэри мымакIэу къахэкIых.

АстрофизикэмкIэ ыкIи космическэ системэмкIэ лабораторие шъхьаф гупчэм хэт. Бэмы­шIэу пэублэ классхэм аще­джэхэрэм астрономиемкIэ ма­с­тер-классэу «Тиун» зыфи­Iорэр афызэхащэгъагъ. КIэлэцIыкIухэм тидунай фэгъэхьы-гъэу гъэшIэгъоныбэ зэхахыгъ, спутникхэм, тыгъэ системэм ыкIи нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэ шIэныгъэ агъотыгъ, анахьэу агу рихьыгъэр виртуальнэ шIыкIэм тетэу тыгъэ системэм къы­зэрэщакIухьагъэр ары.

Астрономием ылъэныкъокIэ республикэ естественнэ-хьисап еджапIэм гъэсэныгъэ программищ зэхещэ. Астрономием­кIэ олимпиадэм кIэлэеджакIохэр фагъэхьазырых, тIур «По­лярис-Адыгея» зыфиIорэм щэкIо. ИлъэситIум къыкIоцI кIэ­лэеджакIохэр рагъаджэх, апэрэ илъэсым мыщ фэгъэхьыгъэ шIэныгъэхэр игъэкIотыгъэу зэрагъэгъоты, ятIонэрэ илъэсым практическэ IофшIэнхэр, кружокхэр афызэхащэх. Джащ фэ­­дэу гъэрекIо астрономическэ фестиваль зэхащагъ. Урысыем ишIэныгъэлэжьэу Олег Верходановым ыцIэкIэ фестивалым еджагъэх. ШIэныгъэлэжьыр жъуагъохэм афэгъэ­хьыгъэ Iофтхьабзэу Адыгеим щызэхащэхэрэм яапэрэ кIэща­кIомэ ахэтыгъ ыкIи астрономием, физикэм, хьисапым язэ­гъэшIэн лъэшэу хэхъоныгъэхэр фишIыгъэх. АстрономиемкIэ шIэны­гъэхэр цIыфхэм аIэкIа­гъэхьаныр, кIэлэеджакIохэмрэ кIэлэ­егъаджэхэмрэ ошъогум фэгъэхьыгъэ хабзэхэр арагъэшIэнхэр ары мыщ фэдэ фестивальхэм мэхьанэу яIэр.

«Полярис-Адыгея» зыфиIорэм къекIуалIэхэрэм астрономи­ем, галактикэм, планетэм ыкIи жъуагъохэм афэгъэхьыгъэ лекцие гъэшIэгъонхэр афызэхащэх. Космонавтхэр арагъашIэх. ТехнологиякIэхэр къызфагъэфедэхэзэ къэбар гъэшIэгъонхэр ныбжьыкIэхэм къафаIуатэх ыкIи къарагъэлъэгъух. Тыгъэм исис­темэ планетэ пчъагъэу хахьэрэр, ахэм ащыщэу Юпитерыр анахь зэрэиныр, Плутоныр зэращымыщыр ыкIи нэмыкIхэр кIэлэеджакIохэм дэгъоу ашIэ. Астрономиер нахь игъэкIоты­гъэу зэзыгъашIэ зышIоигъоу апшъэрэ еджапIэхэм ачIа­хьэ­хэ­рэри къа­хэкIых.

Евгений Поляковым ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу астрономиер шIогъэшIэгъон. Непэ ар Мыекъопэ къэралыгъо гуманитар-техническэ колледжым ия 3-рэ курс щеджэ, ишIэныгъэхэм «Полярис-Адыгея» зыфиIорэм ащыхегъахъо. Урысые зэнэ­къокъоу «Дежурный по планете» зыцIэм щэгъогогъо хэлэжьагъ ыкIи гъэхъэгъэшIухэр ышIыгъэх. Непэ астрономиер, космонавтикэр зэбгъэшIэнкIэ амалышIу­хэр гъэсэныгъэм исистемэ зэриIэм ар зэригъэгушхорэр ыкIи тапэкIи ишIэныгъэхэм ахигъэхъоным ыуж зэритыщтыр къытиIуагъ.

ДЕЛЭКЪО Анет. Сурэтхэр: Iэшъынэ Аслъан.