Мэлылъфэгъур

Илъэсым иуахътэхэр зэплъэкIыгъо урамыгъафэу, зыр зым псынкIэу къыкIэлъэ­кIох. КIымафэр Iэсэ-лъасэу икIошъыгъ, гъатхэр чIыгум къытеуцуагъ. Зэ жьыб­гъэр кIэпсынкIэ шъхьапэлъатэу, зыритэкъухьажьэу, зэ огур чэфынчъэу къэушIун­кIэу, кIыкIыкIэу къещхэу, зэ а зэкIэ щымыIэгъахэу кIодыжьэу, тыгъэр чэфылэ гупсэфэу чIыгум къытеплъэуи къыхэкIы. Къэфэбагъ. Нэрэ-Iэрэм уцым зыкъипхъотагъ, гъогунапцэхэм, лъэслъагъохэм шхъонтIэрымэр атырехы, уцымэ IэшIур къелъэсы. Чъыгхэри гъэтхэ мэфэ фабэхэм дахьыхыгъэх, зэу къэгъэгъэ мэIум зэлъиштагъэх. Мыгъэрэ мэлылъфэгъур ыпэрэ илъэсхэм афэмыдэу нахь фаб ыкIи шъаб. Пчэдыжьыпэхэр нэку-нэпсых, макIэу, мыгумэкIыхэу къещхы, агурэ гъэтхэ мазэу мэлылъфэгъур зэпетхьакIыхьэ, Бзыу чэчэ мэкъэ чэфым гум зырегъэIэты. Чъыг къутэмэ тIэмыгъэхэм, къэгъэгъэ куашэхэм ахэр ащыбысымых. Зибэ щыIэр тхьаркъо Iэлхэр арых, ахэр илъэс реным шхынитэкъупIэхэм ащэупхъуашIэх. ЦIыфхэми шхынэу ратэкъухьэрэр бэдэд, ашIэжьын амышIэрэм фэдэх, зыми фэсакъыхэрэп, ашъхьи зыми рагъэгъэузырэп. Ауми къытэшIэкIыгъэ дунэе дахэр тымыушIоимэ нахьышIу, къэбзэныгъэр тхъагъоба?!

Усэхэр езбырэу зэтэгъашIэх

Н. Къуекъу Гъатхэр Гъатхэр, гъатхэр, сыдэу чIыгур бгъэ­дэхагъ, ШхъуантIэу-шхъуантIэу мэзы кIырыр къэпфэпагъ. Псыхъо нашхъоу къэущыгъэр нэфы­набз, Ошъогу къашхъоу жъыутэхрэм фэдэ­къабз. Адыгабзэр Адыгабзэр Огу нэфынэу къабзэ. Насып нэгоу дахэ, Осы гъогоу махэ, КIэлэ джэгоу, чэфы, Пщэсы лъэгоу, шъэфы. Сабый ибэу, хые, Щылыч Iашэу, пкъые. Уиныбджэгъумэ, щашIэ. Гъэбэжъу мафэу къерэщх, Шыблэ макъэу, орэщх – Сэ сиощх, сищхы макъ, Сэ сигъашI, сыбзэ закъу. СыщыгъаI, сыгъэпсалъ, УщэIэфэ сипIалъ.

КIэлэцIыкIухэм якIэсэ усэкIошху

ЗэлъашIэрэ урыс тхэкIошхоу Сергей Михалковыр 1913-рэ илъэсым гъэтхапэм и 13-м Москва къыщыхъугъ. Сергей Михалковым тихэгъэгу икIэлэцIыкIу литературэ ихэхъоныгъэ иIахьышIу хэлъ, сабыигъор гъунэнчъэу илъэпIагъ ыкIи ар итворческэ гупшысэкIэ ыгъэкIэрэкIагъ. Ащ кIэлэцIыкIухэм апае бэдэд ытхыгъэр. Ау пстэумэ къахэщэу тхакIом ыцIэ лъагэу зыIэтыгъэр, еджэкIо цIыкIухэм языгъэшIагъэр ыкIи лъэшэу шIу языгъэлъэгъугъэр ипоэмэу «Дядя Степа» зыфиIорэр ары. Ар 1935-рэ илъэсым журналэу «Пионер» зыфиIорэм къыхиутыгъагъ. Ащ къыщыублагъэу «Дядя Степэ» тамэ къыгуакIи, тихэгъэгушхощтыгъэр къыбыбыхьагъ. ЕджэкIо цIыкIухэм лъэшэу агу рихьыгъ. СССР-м илъэхъан мыщ емыджагъэу е езбырэу ар къымыIуагъэу зы нэбгырэ гори къэ­гъотыгъоягъ. Джарэу тихэгъэгу ис кIэлэцIыкIухэм художественнэ тхылъхэр лъэшэу якIэсагъ, яджэщтыгъэх, геройхэр агу раубытэщтыгъэх, щысэшIум ыпIущтыгъэх. Ащ нэмыкIэу Сергей Михалковым кIэлэцIыкIухэм апае ытхыгъэхэм ащыщых «Праздник непослушанья», «Любимые страницы», «Зайка-зазнайка», «Сон с продолжением», «Хрустальная ваза», «Мы едем, едем, едем», нэмыкIхэри.  

Адыгэ тхакIохэу мэлылъфэгъум къэхъугъэхэр

Къуикъо Шыхьамбый Мэлылъфэгъум и 3-м усакIор къы­зыхъугъэр илъэс 60 хъугъэ. Шыхьамбый усэкIо чъэпхъыгъ, еджагъ ыкIи еп­щагъ. Тхылъ зыбгъупшI къыдигъэ­кIыгъ, пчъагъэр арэп зэлъытыгъэр – дэгъугъэр ары нахь. Шыхьамбый усэным фэшъыпкъ, ымакъи зыми хэкIуакIэрэп, псаумэ, джыри итворчествэ хигъэхъон имурад. Гъыщ Рахьмэт ТхакIоу Р. Гъыщыр Москва щэпсэу, кIэлэцIыкIу рассказ­хэр етхых «Пшэсэн щынагъу» («Злая крапива») зыфиIорэр 1991-рэ илъэсым къыхиутыгъагъ. Ащ ыуж повестыр ыкIи кIэлэцIыкIу рассказ­хэр зыдэтэу «Букет сирени» зыфиIорэр урысыбзэкIэ Мыекъопэ тхылъ тедзапIэм къыщыдагъэкIыгъ. Мэлылъфэгъум и 6-м къызыхъугъэр илъэс 60 хъугъэ. Емыж МулиIэт ЗэлъашIэрэ адыгэ бзылъфыгъэ усакIоу, драматургэу, зэдзэ­кIакIоу Емыж МулиIэт мэлылъфэгъум и 4-м, 1951-рэ илъэ­сым Аскъэлае къыщыхъугъ. Ытхыхэрэр 1967-рэ илъэсым щегъэжьагъэу къыхеутых. Иусэхэр зыдэт тхылъыбэ къыдигъэкIыгъ. «Къэзгъэзэжьыгъэ орэдхэр», «Тамыгъэ шъэф», «Нэфынэ лъаг», «Къэгъэгъэ шIуцI», «ТхьэлъэIу» зыфиIохэрэр, джащ фэдэу 1984-рэ илъэсым «Горное озеро» зыцIэ тхылъыр урысыбзэкIэ Москва къыщыхиутыгъ. Емыж МулиIэт УФ-м итхакIохэм я Союз 1990-рэ илъэсым щегъэжьагъэу хэт, псауныгъэкIэ тыфэлъаIо. Лъэустэн Юсыф къызыхъугъэр илъэси 100 мэхъу Мэлылъфэгъум и 25-м, 1913-рэ илъэсым Теуцожь районым итыгъэ къуа­джэу Шыхьанчэрыехьаблэ Лъэустэн Юсыф Ибрахьимэ ыкъор къыщыхъугъ. 1935-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу ытхыхэрэр къыхиутыщтыгъэх. Рассказхэр, повестьхэр, романхэр зыдэт тхылъхэр къыдигъэкIыгъэх: «Аминэт», «Гъогур Iухыгъ», «Къушъхьэр къэнэфы», «Ожъубанэкъохэр», «Пшъашъэ­мэ янэфылъ», «Все началось весной», «Счастье пришло», «В ауле Ходзь», «Повесть о Чамокове», нэмыкIхэри. Адыгэ пшысэхэм якъыдэгъэкIын Лъэустэн Юсыф хэлэжьагъ, адыгэ гущыIэжъхэр зыдэт тхылъитIу къыдигъэкIыгъ. 1939-рэ илъэсым къыщыублагъэу СССР-м итхакIохэм я Союз хэтыгъ, Адыгэ Республикэм инароднэ тхакIу.