Адыгэ Республикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Министерствэ 2022-рэ илъэсым Iофэу ышIагъэм зэфэхьысыжьхэр зыщыфишIыгъэхэ зэхэсыгъо джырэблагъэ щыIагъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Урысыем и Социальнэ фонд икъутамэу АР-м щыIэм ипащэу МэщлIэкъо Хьамид, ведомствэм епхыгъэу Iоф зышIэрэ къулыкъухэм япащэхэр.

Зэхэсыгъом игъэкIотыгъэ доклад къыщишIыгъ Адыгэ Рес­публикэм IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч. Ащ пэублэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, республикэм щыпсэухэрэм социальнэ зыпкъитыныгъэ яIэныр, ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр, лъэпкъым ихэхъоныгъэхэм зарагъэушъомбгъунымкIэ УФ-м и Президент ыкIи Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къафагъэуцугъэ пшъэрылъхэм язэшIохын яIофшIэнкIэ анахь шъхьаIэхэм ащыщых.

Министрэм зэфэхьысыжьхэр къышIызэ къызэриIуагъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым УФ-м и Президент ыкIи Адыгеим и ЛIышъхьэ яунашъохэм ягъэцэкIэнкIэ къулыкъум къэгъэлъэгъон дэ­гъухэр иIэх. Зыфэгъэзэгъэгъэ лъэныкъо шъхьаIэхэм зэу ащыщыгъ зыныбжь хэкIотагъэхэмрэ сэкъатныгъэ зиIэхэмрэ ясоциальнэ фэIо-фашIэхэр нахьышIоу гъэцэкIэгъэнхэр. 2022-рэ илъэсым бюджетым къытIупщыгъэ ахъщэу сомэ миллиарди 5,5-м ехъу министерствэм ыгъэфе­дагъ. БлэкIыгъэ илъэсым АР-м икъэралыгъо программэхэу «ЦIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ятыгъэныр», «Iэрыфэгъу щы­Iа­кIэр», «Сэкъатныгъэ зиIэхэр, джащ фэдэу кIэлэцIыкIу сэкъат­хэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэр» зыфиIохэрэр агъэцэ­кIагъэх. Ахэм зэкIэмкIи бюджет ахъщэу сомэ миллиарди 5,2-рэ апэIуагъэхьагъ.

— Лъэпкъ проектхэм мэхьа­нэу яIэр тикъэралыгъо иэкономикэ ыкIи исоциальнэ лъэныкъохэр, джащ фэдэу цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIы­гъэнхэр ары. 2022-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу цIыфхэм нахьыбэ къагъэшIэным, зидунай зыхъожьыхэрэм къащыгъэкIэ­гъэным ыкIи сабый зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным фытегъэпсыхьэгъэ лъэпкъ проектэу «Демографием» Урысыем Iоф щешIэ. «Сабый къызыфэхъу­гъэкIэ унагъом ахъщэ IэпыIэгъу етыгъэныр» ыкIи «Демогра­фиер» зыфиIорэ проектхэм ягъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу унэгъо 5100-мэ сомэ мин 12 зырыз ара­тыгъ. Мыхэм апэIуа­гъэхьэгъэ сомэ миллион 508,5-р республикэ бюджетым къы­фитIуп­щыгъ, — къыIуагъ Мырзэ Джанбэч.

СтатистикэмкIэ Федеральнэ къулыкъум Краснодар краимкIэ ыкIи Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, 2022-рэ илъэсым сабый 4392-рэ къэхъугъ, 2021-рэ илъэ­сым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр 161-кIэ нахь макI. БлэкIыгъэ илъэсым зидунай зыхъожьы­гъэр нэбгырэ 2797-рэ, гъэрекIопагъэ егъэпшагъэмэ, нэбгырэ 994-кIэ мы пчъагъэр нахь макI.

Адыгэ Республикэм икъэралыгъо программэу «ЦIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр» зыфиIорэр 2022-рэ илъэсым процент 98,6-кIэ гъэцэкIагъэ хъугъэ. 2021-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, блэкIыгъэ илъэсым мыщ пэIуагъэхьэгъэ мылъкур нахьыб, сомэ миллио­ни 5205,2-рэ мэхъу.

Хэгъэгу зэошхом, зэо зэпэуцужьхэм яветеранхэу, сэкъатны­гъэ зиIэхэу зипсэукIэ амалхэр нахьышIу зыфашIынэу зытефэрэ нэбгыри 9-мэ унэ ращэфыным пае сомэ миллион 13-м ехъу ахъщэ

IэпыIэгъоу аратыгъ.

ЦIыфхэр социальнэу зыухъу­мэрэ къулыкъухэмрэ учреждениехэмрэ сыдигъуи янэплъэгъу итых ныхэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ якъэухъумэн, сабыйхэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэным япхыгъэ Iофыгъохэр. 2021-рэ илъэсым республикэ бюджетым щыщэу сабый зиIэхэм ахъщэ IэпыIэгъоу аратыгъэр сомэ миллиони 3889,2-рэ мэхъу.

Адыгеим ишIухьафтынэу «Материнская слава» зыфиIорэр къэзылэжьыгъэ сабыибэ зиIэ нэбгыри 10-мэ сомэ мини 100 зырыз 2022-рэ илъэсым ара­тыгъ. Адыгэ Республикэм Iоф­шIэнымрэ социальнэ хэхъо­ныгъэмрэкIэ и Министерствэ ико­миссие мазэ къэс щытхъуцIэу «IофшIэным иветеран» зыфиIорэр афэгъэшъошэгъэным епхыгъэ Iофыгъохэм ахэплъэ. 2022-рэ илъэсым нэбгырэ 234-мэ ащ фэдэ щытхъуцIэр афагъэшъошагъ, нэбгырэ 706-р Iоф­шIэным иветеранхэм ара­гъэпшагъ ыкIи ахэм атефэрэ социальнэ IэпыIэгъум фэдэ аратынэу агъэнэфагъ.

Къэралыгъо IэпыIэгъум къыдыхэлъытагъэу «УнапкIэмрэ коммунальнэ фэIо-фашIэхэмрэ апае цIыф куп заулэмэ суб­сидиехэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм ехьылIагъ» зыфиIорэм диштэу 2022-рэ илъэсым нэбгырэ 9808-мэ сомэ миллиони 132-м ехъу субсидиеу аIэкIэхьагъ.

ЩыIэныгъэм чIыпIэ къин ри­гъэуцогъэ унэгъо 7057-мэ къэралыгъо социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэнымкIэ республикэ комиссием ышIыгъэ унашъохэм атетэу сомэ миллион 24,1-м ехъу аратыгъ.

КIэлэцIыкIухэм языгъэпсэ­фыгъо уахътэ шIуагъэ къытэу афызэхэщэгъэныр министерст­вэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэм ахэхьэ. 2022-рэ илъэсым псау­ныгъэр зыщагъэпытэрэ учреждение 94-мэ Iоф ашIагъ. ПстэумкIи кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфынрэ япсауныгъэ игъэпытэнрэ блэкIыгъэ илъэсым сомэ мини 95387,7-рэ апэIуагъэхьагъ. Къы­хэгъэщыгъэн фае, блэкIыгъэ илъэсым Херсон хэкум и Геническэ район щыпсэухэрэ кIэ­лэцIыкIу 396-мэ нахьыжъхэр ягъу­сэхэу Адыгеим ит лагерьхэм защарагъэгъэпсэфыгъ.

ЩыIэныгъэм чIыпIэ къин ри­гъэуцогъэ кIэлэцIыкIухэм языгъэпсэфынрэ япсауныгъэ игъэпытэнрэ лъэшэу анаIэ атырагъэтыгъ. ЗэкIэмкIи зипсауны­гъэкIэ щыкIагъэ зиIэ кIэлэцIыкIу 79-мэ реабилитационнэ фэIо-фашIэхэр арагъэгъотыгъэх.

Мырзэ Джанбэч къызэри­Iуа­гъэмк­Iэ, АР-м и ЛIышъхьэ уна­­шъо зэришIыгъэм тетэу хэу­шъ­хьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм республикэ бюджетым социальнэ IэпыIэгъу араты. Хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьэнэу кIуагъэхэм зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъоу сомэ мини 100 зырыз араты (зэкIэмкIи мыщ фэдэ тынхэр нэбгырэ 1309-мэ аIэкIагъэхьагъ). ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьэгъэ къулыкъушIэ­хэу ыпэ­кIэ контузие, шъобж ыкIи уIагъэ зытещагъэ хъугъэ­хэм зэтыгъоу сомэ мин 500 зырыз ятыгъэныр (нэбгырэ 12-мэ аратыгъах) къы­дыхэлъытагъ. ХэкIодэгъэ къулыкъушIэхэм яунагъохэм зэ­тыгъоу сомэ миллион араты (унэ­гъо 72-мэ афатIупщыгъэх). ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэ­жьэрэ къулыкъушIэхэм ясабый­хэм зэтыгъоу сомэ мин 20 зы­рыз ятыгъэныри къыды­хэ­лъытагъ.

АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ыцIэкIэ зэхэсыгъом хэлажьэхэрэм шIуфэс гущыIэмкIэ закъыфигъэзагъ АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм.

— Адыгэ Республикэм щы­псэу­хэрэмкIэ, обществэмкIэ мэ­­хьанэшхо зиIэ IофшIэнышхо шъогъэцакIэ. Ведомствэ анахь шъхьаIэу тиреспубликэ щыла­жьэхэрэм шъуащыщ. Сыда пIомэ Урысые Федерацием непэ ана­хьэу ынаIэ зытыригъэтырэр со­­циальнэ Iофыгъохэм язэшIо­хын ары. Мызэу, мытIоу АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къыкIигъэтхъыгъ республикэм щыпсэухэрэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр пшъэрылъ шъхьаIэу тиIэхэм зэращыщыр. Медицинэм иIофышIэхэм афэдэу шъори IофшIэн къин жъугъэца­кIэрэр. ЦIыфэу къышъоуалIэ­хэ­рэм яфэIо-фашIэхэр зэрифэ­шъуашэу зэшIошъохых, тапэкIи шIуагъэ къытэу шъуиIофшIэн зэ­рэзэхэшъущэщтым сицыхьэ телъ, — къыIуагъ В. Нарожнэм.

2023-рэ илъэсым Адыгэ Рес­публикэм IофшIэнымрэ социаль­нэ хэхъоныгъэмрэкIэ и Минис­терствэ анахьэу ыкIуачIэ зэри­хьылIэщтыр социальнэ зыпкъитыныгъэр къэгъэгъунэгъэным, цIыфхэр социальнэу нахьышIоу ухъумэгъэнхэм атегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэм язехьан ары.

Зэхэсыгъом икIэухым ведомствэм епхыгъэ учреждениехэу анахь дэгъоу Iоф зышIагъэхэр, джащ фэдэу социальнэ зэзэгъы­ныгъэм къыхиубытэу къэралыгъо социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъо­тыгъэным ылъэныкъокIэ программэм чанэу дэлэжьагъэхэр рэзэныгъэ тхылъхэмкIэ къыхагъэщыгъэх.

КIАРЭ Фатим.