КъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм я Къэралыгъо музей и Темыр ­Кавказ къутамэ адыгэ шъошэ хьалэмэт къыщагъэлъэгъуагъ. Зэман зэблэкIыгъохэм къахэхыгъэ тарихъ хъугъэ-шIагъэхэм афэгъэшъошэгъэ адыгэ саер зиIэшIагъэр зэлъашIэрэ IэпэIасэу СтIашъу Юр.

Зэрэмодельер цIэрыIом имызакъоу Юрэ мамырныгъэм, зэгурыIоныгъэм, тарихъ ухъумэным иIэшIагъэхэмкIэ афэ­IорышIэ ыкIи цIыфхэм къяджэ. Хьатхэм ятарихъ къыщегъэжьагъэу шъорэкI узым дунаир зыщызэлъиубытыгъэ уахътэм нэсыжьэу адыгэ бзылъфыгъэ шъуашэр тамыгъэ афишIыгъ.

СтIашъу Юр: «Францием къикIыгъэ зекIоу Швецием ия ХII-рэ пачъыхьэ дэлажьэщтыгъэр адыгэхэм къазыхахьэм, анапэхэр къабзэхэу, дахэхэу къылъэ­гъугъ. Ар шIогъэшIэгъон хъугъэ. Европэм, Америкэм ащыпсэурэ нэбгырэ миллион пчъагъэхэр ащыгъум узым ыхьыщтыгъэх, къэнэжьыгъэхэм анэгухэр шъорэкI напэ хъугъагъэх, Iухъохэр анэгухэм афашIыщтыгъэх. А охътэ дэдэм адыгэ бзылъфыгъэм ыгъэунэфыгъэ прививкэм ишIуагъэкIэ лъэпкъым щыщэу сымэджагъэхэр ыгъэхъужьыгъэх ыкIи шъорэкIыр зэтеIэжэгъэнымкIэ амал къыгъотыгъ. А уахътэм къыхэкIыгъэу «шъорэкI нап» зыфиIорэ гущыIэзэгъусэр адыгэмэ якъэ­IуакIэ къыхэнэнэу хъугъэ, лъэпкъыр зыпхырыкIыгъэ ушэтыпIэм ишыхьатэу. Адыгэ бзылъфыгъэу шъорэкIым фырикъу­гъэм мы адыгэ саер фэзгъэшъошагъ».

Тарихъ тхыгъэхэм къахэнагъ француз зекIоу Абри де ла Монтре къытхыжьыщтыгъэхэр, адыгэ бзылъфыгъэм ихьатыркIэ адыгэхэм анап зэрэдахэу, шъо­рэкIым ымыгъэкIодыгъэу къызэрэзэтенагъэхэр.

ШэкI зэфэшъхьафхэр, хъурышъор саем щигъэфедагъэх, хьатхэм ятамыгъэхэр хэдыкIыгъэх. Тиэрэ къыпэу щыIэгъэ хьатхэмрэ Мысыр фараонхэмрэ заокIэ зэпэуцухи, нэужым ар щагъэти, мамыр зэзэгъыныгъэм зэрэкIэтхэжьыгъагъэхэм ишыхьатхэри дунэе хъарзынэщхэм ахэлъ. А хъугъэ-шIэгъэ хьалэмэтхэр иIэу­бытыпIэу адыгэ шъуашэу СтIашъу Юрэ мызэгъэгум ышIыгъэм хьат тамыгъэхэр щыхидыкIыгъэх.

СтIашъу Юр: «Къэбэртэе-Бэлъкъар шIэныгъэлэжьхэм хьатхэм ятамыгъэхэр адыгэ-абхъаз лъэпкъхэм зэрапэблагъэхэр аушэтыгъэх, ащ фэгъэхьыгъэу тхылъ къыдагъэкIыгъ тамыгъэ 40 дэтэу. Сэ саем тамыгъи 150-рэ хэсыдыкIыгъ, зэфэдэхэри хэтхэу, джанэм ыкIи ыгупи атезгъэуцуагъ. Тхылъым еджэхэрэм ар агъэтIылъыжьыщт, шъуа­шэу сшIыгъэр музеим чIэлъыщт, къы­чIахьэхэрэм алъэгъущт, акъылым икъэ­кIуапIэу Iоф ышIэщт».

IэпэIасэм игулъытэ зынэсырэр умыгъэшIэгъон плъэкIырэп. Зэманхэм къа­хэхыгъэ тарихъ хъугъэ-шIагъэхэр ищы­сэтехыпIэу непэ лъэпкъыр зэрыгъозэщт искусствэ лъагэм иIэшIагъэхэр ыIэ къычIэкIых.

Тэу Замир.