Гъэтхапэм и 23-м АР-м инахьыжъхэм я Совет зичэзыу зэхэсыгъоу иIагъэр ащ и Тхьаматэу ГъукIэлI Нурбый зэрищагъ.

Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм и Тхьаматэ игуадзэу Цэй Эдуард, мэкъу-мэщымкIэ ми­нистрэу Къуанэ Анзаур, лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащы­псэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр, Советым хэтхэр.

Зэхэсыгъом Iофыгъо шъхьаIэу къыщаIэтыгъэр тишъолъыр бы­лым­хъуным зыщегъэушъомбгъу­гъэныр ары. Адыгеим имэкъу­-мэщ хэхъоныгъэ ышIыным бы­лымхъуныр ылъапсэу Советым хэтхэм алъытэ. Ащ фэгъэхьы­гъэу ГъукIэлI Нурбый къышIыгъэ пса­лъэм къызэрэщыхигъэщыгъэмкIэ, республикэм ипащэхэм алъэкI къамыгъанэу мэкъумэщ Iофы­гъохэм анаIэ атет. Адыгеир къэ­ралыгъо программэу «Къоджэ псэупIэхэм яхэхъоныгъ» зыфи­Iорэм ипхырыщын хэлажьэ. Рес­публикэр мэкъумэщ шъо­лъырэу зэрэщытыр къызыдыхэплъытэкIэ, нахьыбэу хэхъоныгъэ зышIырэр чIыгулэжьыныр ары. Джы ащ былымхъуныр кIэгъэ­хьажьыгъэн, анахьэу щэр къэзы­тырэ былымышъхьэхэм япчъа­гъэ зыкъегъэIэтыгъэн фаеу къы­Iуагъ. Лым, щэм якъыдэгъэ­кIы­жьынкIэ щы­кIагъэхэр зэрэщыIэр, унэе хъызмэтшIапIэхэр зиIэхэм былым­хъупIэхэр ыкIи мэкъур зыщагъэ­хьазырын алъэкIыщт чIыпIэхэр икъоу зэрамыгъотыхэрэр ащ ипсалъэ къыщыхигъэщыгъэх.

Джащ фэдэу ГъукIэлI Нурбый зигугъу къышIыгъэхэм ащыщ чIыгум шIуагъэу хэлъхэр амыгъэкIодхэу, пхъэным пылъ шапхъэхэр амыукъохэу алэжьыным анаIэ нахь тырагъэтынэу зэрэщытыр, ащ мэхьанэ зэриIэр. Былымхъуным иIофыгъохэр на­хьышIу шIыгъэнхэм ар къытегущыIэзэ, Iусхэм ягъэхьазырынкIэ, селекционнэ-племенной Iоф­шIэныр нахьышIу шIыгъэнымкIэ зэхэубытэгъэ амалхэр агъэфе­дэнхэ фаеу ылъытагъ.

— ШкIэ цIыкIухэм псынкIэу ахэхъоныр ыкIи шIуагъэ къатыныр процент 50 — 60 фэдизкIэ зэлъытыгъэр арагъэшхырэ Iусыр, процент 20 — 25-кIэ — селекционнэ IофшIэныр, процент 20 — 25-кIэ — зэраIыгъхэ ыкIи зэращыхэрэ шIыкIэхэр ары. Специалистхэм къызэралъытагъэмкIэ, щэ литрэм ыуасэр сомэ 25 — 27-рэ. Ащ щатэу техъорэр ыкIи къэралыгъо IэпыIэгъур къы­зыдыхэплъытэхэкIэ, сомэ 36 — 38-рэ непэ кIэпхын плъэ­кIыщт. Ахъщэу апыкIуадэрэр а мылъкум къыгъэшъыпкъэжьыщт ыкIи аIыгъ былымышъхьэм хагъэхъон алъэкIыщт, — хигъэунэ­фы­кIыгъ ГъукIэлI Нурбый.

Ащ къызэриIуагъэмкIэ, на­хьыжъхэм я Совет мы Iофыгъом ыпэкIи тегущыIагъэу щытыгъ, ар зыгъэгумэкIырэ лъэныкъохэм мэкъу-мэщымкIэ Министерствэр ахэплъагъ ыкIи игъо алъэгъугъэхэм ялъытыгъэу 2030-рэ илъэсым нэс телъытэгъэ Iофтхьабзэхэм зэхъокIыныгъэхэр афишIыгъэх. Министерствэм гъогоу къыхихыгъэр непэрэ шапхъэхэм адештэ.

— Ау былымышъхьэм, анахьэу щэ къэзытырэ чэмхэм, ахэгъэ­хъогъэным епхыгъэ IофшIэныр зэхэщагъэ зэрэхъурэм уигъэрэзэпэнэу щытэп. Хъызмэт зэхэтэкъуагъэхэр ыкIи къутыр чIэ­дзыжьыгъэхэр зэтезыгъэуцожьын ыкIи ахэм яIофшIэн лъызыгъэ­кIотэн зылъэкIыщт хъызмэтшIапIэ республикэм джыри къитэ­джагъэп, — къыкIигъэтхъыгъ ГъукIэлI Нурбый. Мы гухэлъхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэм фэшI Краснодар краим ихъызмэтшIапIэхэм IофшIэкIэшIоу аIэкIэлъыр респуб­ликэм къызфигъэфедэн фае.

Нахьыжъхэм я Совет зэрилъы­тэрэмкIэ, щэу къыдагъэкIыжьыгъэм ыкIи былымышъхьэм хэзыгъэхъорэ чэмхэм якъэщэфын апэIуагъэхьэгъэ ахъщэм изы Iахь афызэкIэгъэкIожьыгъэным дакIоу щэ къэзытырэ чэмхэм япчъа­гъэ зыкъегъэIэтыгъэным кIэгъэгушIугъэнхэми мэхьанэшхо иI. Джащ фэдэу унэе хъыз­мэтшIапIэ къызэIузыхыгъэхэми IэпыIэгъу афэхъугъэн фае.

Мэкъу-мэщымкIэ министрэу Къуанэ Анзаур нахьыжъхэм я Совет хэтхэм къаIэтыгъэ Iофыгъохэм афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ. Республикэм иагропромышленнэ комплекс иIофхэм язытет ыгъэгумэкIыхэу анаIэ зэрэтырадзагъэмкIэ зэрафэра­зэр ащ къыхигъэщыгъ.

— Адыгеир аграрнэ респуб­ликэу зэрэщытыр зэкIэми тэшIэ, чIыгулэжьыным процент 66,7-р, былымхъуным процент 33,3-р аубыты, — къеIуатэ министрэм. — Ахэр зызэбгъа­пшэ­хэкIэ, аужырэ илъэсищым бы­лымхъуным хахъоу ригъэжьагъ. Мэкъумэщ организациехэм, фермер хъызмэтшIапIэхэм ыкIи унэе предпринимательхэм аIыгъ былымышъхьэ пчъагъэм 2022-рэ илъэсым хэхъуагъ ыкIи мин 12,8-м нэсыгъ, ар 2020-рэ илъэ­сым ебгъапшэмэ, процент 2,4-кIэ нахьыб. Джащ фэдэу икIыгъэ илъэсым чэмышъхьэ пчъагъэми хэхъуагъ — мини 6,2-м нэсыгъ, 2020-рэ илъэсым ебгъапшэмэ, процент 14,8-кIэ нахьыб. Мэлхэм ыкIи пчэнхэм япчъагъи зыкъырагъэIэтыгъ — шъхьэ мин 24,8-рэ хъугъэ (проценти 8,3-кIэ нахьыб). Илъэсищым къыкIоцI щэу къахьыжьырэми процент 36-рэ хэхъуагъ ыкIи 2022-рэ илъэсым ар тонн мин 26,5-м кIэ­хьагъ (зыфэдизыгъэр тонн мин 19,5-рэ). Хэхъоныгъэу щы­Iэхэр къыхэщынхэу зымыгъэхъу­рэм иушъхьагъур унэе хъызмэт­шIапIэхэм былымхъуным ылъэныкъокIэ къэгъэлъэгъон зэря­мыIэр ары.

Къуанэ Анзаур къызтегущыIагъэхэм ащыщ бы­лымхъуным тишъолъыр зы­щиу­шъомбгъу­ным­кIэ къэралыгъо IэпыIэгъоу, программэу пхыращыхэрэр. Мэкъумэщ хъызмэтым зегъэу­шъомбгъугъэным ыкIи мыщ ипродукцие ибэдзэршIыпIэ тэрэзэу гъэзекIогъэным афытегъэ­псыхьэгъэ республикэ программэм къыдыхэлъытагъэу былым­хъуным IэпыIэгъу фэхъугъэным фэшI 2022-рэ илъэсым сомэ миллион 203,9-рэ къы­фыхагъэ­кIыгъ, ыпэрэ илъэсым ебгъапшэ­мэ, ар процент 42,3-кIэ нахьыб.

Джащ фэдэу министрэм къы­зэриIуагъэмкIэ, къоджэ псэу­пIэ­хэм адэс ныбжьыкIэхэм бы­лымхъуным зыфагъэзэнэу шIоигъоныгъэ яIэп, ащ нахь фэгъэ­загъэхэр ныбжь зиIэхэр ары. Мыбэми, ежь ихъызмэтшIапIэ былымхъунымкIэ зезыгъэушъом­бгъу зышIоигъо ныбжьыкIэхэр къахэкIых. Ахэм ягукъэкI амал зэриIэкIэ министерствэм ды­регъаштэ.

— Непэрэ мафэм гумэкIыгъо шъхьаIэу щытхэм ащыщ рес­публикэм къыщахьыжьырэ щэ тонн пчъагъэр предприятиехэм зэрафимыкъурэр, — къеIуатэ Къуанэ Анзаур. — Мы Iофыгъор апэу зэшIотхын фаехэм ащыщ. Ащ фэгъэхьыгъэу Адыге­им и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пшъэрылъ къытфишIыгъ чIыгу­лэжьыным пылъ хъызмэтшIапIэхэу чIыгу Iахьыбэ зиIэхэр щэр къэзытырэ чэмхэм яхъун фежьэнхэм кIэдгъэгушIунхэу.

Министрэм къызэриIуагъэмкIэ, мы уахътэм ехъулIэу зэрагъэу­нэфыгъэмкIэ, республикэм чIыгу гектар миным ехъу бэджэндэу щызыIыгъ хъызмэтшIэпIэ 24-мэ щэр къэзытырэ былымхэр аIыгъхэп. Ахэм зэдэгущыIэ­гъу­хэр адашIыгъэх, ау мыщ фэдэ былымышъхьэ къащэфыным кIэгушIугъэхэп. Сыда пIомэ ащ IофшIэныбэ къыпэкIы ыкIи федэ къыхьынэу ригъэжьэным илъэс пчъагъэ пэIохьэ. Арэу щытми, мы IофшIэныр тапэкIэ лъагъэ­кIотэщт.

Былымхъуным ылъэныкъокIэ Iофыгъоу къэуцоу министрэм зигугъу къышIыгъэхэм ащыщ специалистхэр тишъолъыр зэ­римыIэхэр. ХэушъхьафыкIыгъэ гъэсэныгъэ организациеу мыщ фэдэ специалистхэр къэзыгъэ­хьазырхэрэр республикэм итых. Ау 2022-рэ илъэсым ахэм нэ­бгыри 105-у къачIэкIыгъэхэм ащыщэу 50-р Адыгеим щэпсэух, 55-р нэмыкI чIыпIэхэм къарыкIыгъэх. Нэбгыри 105-м щыщэу зисэнэхьаткIэ Iоф зышIэрэр нэбгырэ 47-р ары.

Мэкъу-мэщымкIэ министрэм ипсалъэ икIэух къыщиIуагъ на­хьыжъхэм я Совет игъо ылъэгъу­гъэ лъэныкъохэр яIофшIэн тапэкIэ къызэрэщыдалъытэщтхэр.

ГущыIэр АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм аграрнэ политикэмкIэ икомитет ипащэу Цэй Эдуард лъигъэкIуатэзэ, былым­хъуныр анахь Iоф къинхэм зэра­щыщыр, ащ хэхъо­ныгъэ ышIынымкIэ къэралыгъо IэпыIэгъоу щыIэр зэрэбэр ыкIи ахэр къыз­фагъэфедэхэмэ шIуагъэ къызэрихьыщтыр хигъэунэфыкIыгъ.

— Къэралыгъо Советыр — Хасэр республикэм игъэцэкIэкIо хабзэ кIыгъоу зэхэсыгъом къыщаIэтыгъэ гумэкIыгъохэм ядэгъэзыжьын чанэу дэлэжьэщт, — къыIуагъ Цэй Эдуард.

Iэшъынэ Сусан.

Сурэтхэр Iэшъынэ Аслъан ты­рихыгъэх.