ЛъэпэпцIыеу мэзекIо

КIымафэр икIыгъэми, гъатхэр гу фытемышIыхьэу, лъэпэпцIыеу мэзекIо. Пстэуми атекIорэр жьыбгъэ псынкIэр ары. Гъэтхэпэ мазэр пхъыхьэгъэ-тIэкIыгъ: чъыг­хэр IэпцIэнэ-лъэпцIанэх, жьы­къилъ шэнычъэм зыщыфаем еутыхьэх, чэфынчъэх. Тыгъэр, чIыгум щыхъурэ-щышIэрэм ымыгъэпахэрэм фэдэу, нэщх-гущх. Нэфынэр тхъагъоба?! Нэрэ-Iэрэм уашъом ынэжгъ къызэхэхьагъ, ощхыцэ жъгъэйхэр гузажъоу, ушъэгъэ дэдэу къыхедзых.

Уцуи тIыси зимыIэр цIыф цIыкIур ары — щыIэн фаеба?! Щэтырэ зыIыгъхэри, зымыIыгъхэри нахьыбэжьэу, ощхым пачъэхэрэм фэдэу къэлэ урамхэм атеолъагъох. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къыращыжьырэ сабыйхэр гушIубзыух.

Илъэсым иапэрэ гъэтхэ мазэр анахьэу мэфэкIхэмкIэ баи: бзы­лъфыгъэхэм я Дунэе маф, адыгэ лъэпкъ гъэзетэу «Адыгэ макъэр» къызыдэкIырэр илъэси 100 хъу­гъэ, нэмыкIхэри.

Гъатхэр — дунаир зыдэкIэжьырэ уахът. Тимурад инхэр зэшIо­хыгъэ хъунхэу, тиогу мамырынэу, цIыфхэм псауныгъэ пытэ тиIэнэу тэлъаIо!

Адыгэ тхакIохэу гъэтхэпэ мазэм къэхъугъэхэр

Жэнэ Къырымыз (1919 — 1983)

ТхакIор Тэхъутэмыкъое райо­ным ит къуаджэу Афыпсыпэ гъэтхапэм и 7-м 1919-рэ илъэ­сым къыщыхъугъ. 1938-рэ илъэ­сым Адыгэ педтехникумыр, 1942-м илъэситIу кIэлэегъэджэ институтыр, 1957-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къыухыгъэх. 1957 — 1959-рэ илъэсхэм М. Горькэм ыцIэ зыхьырэ Литературнэ институтым и Апшъэрэ литературнэ курсхэм ащеджагъ.

Жэнэ Къырымызэ Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъ, лIыхъужъныгъэу зэуапIэм щызэрихьагъэ­хэм апае орденхэр, медальхэр къыфагъэшъошагъэх. Ытхы­хэрэр 1935-рэ илъэсым къы­щегъэжьагъэу хиутыщтыгъэх; иусэхэр, поэмэхэр, рассказхэр, повестьхэр зыдэт тхылъхэр къыдигъэкIы­гъэх. Итхылъхэр урысыбзэкIи Мыекъуапэ ыкIи Москва къащы­дэкIыгъэх. Къырымызэ УФ-м итхакIохэм я Союз 1956-рэ илъэ­сым къыщегъэжьагъэу хэтыгъ.

Натхъо Долэтхъан (1913 — 1953)

Ар апэрэ адыгэ бзылъфыгъэ тхакIоу хъугъэ. Гъэтхапэм и 15-м 1913-рэ илъэсым къуаджэу Хьатрамтыку («Суворовэ-Черкесскэм») къыщыхъугъ, ыужым, 1925-рэ илъэ- сым, Адыгэ хэкум ар къызыхагъэхьажьым, чылэм цIэу Натыхъуай фаусыгъ.

Долэтхъан Краснодар кIэлэегъэджэ институ­тыр къыухыгъагъ, филологыгъ. Тхэн сэнаущы­гъэр хэлъыгъ. Пьесэу «ЦIыфыкIэхэр» зыфи­Iорэр ытхыгъ (1929) ыкIи мы илъэс дэдэм Краснодар культурэм и Унэу дэтым щагъэуцугъ. Долэтхъан ипьесэу «ЩыIэкIакIэм игушIуа­гъохэр» зыфиIорэр тхылъ шъхьафэу къыдэкIыгъ.

Натхъо Долэтхъан Адыгэ кIэлэегъэджэ техникумым адыгабзэмрэ литературэмрэкIэ икIэлэегъэджагъ, ащ ыужым Адыгэ театрэ техникумым Iоф щишIагъ. Бзылъфыгъэр искусствэхэмкIэ театрэу Москва дэтым и Къэ­ралыгъо институт ирежиссер факультет щеджэнэу чIэхьэгъагъ, ау зэошхом ыпкъ къикIэу, иеджэн лъигъэкIотагъэп. Зэо ужым, Кощхьэблэ гурыт еджапIэм адыгабзэмрэ адыгэ литературэмрэкIэ щыригъэджагъэх. Ахэм адакIоуи литературнэ-критикэ статьяхэр ыкIи пьесэу зы акт хъухэрэр ытхыщтыгъэх. А лъэхъаным ытхыгъэх пьесэхэу «Чэщ гумэкIыгъу», «Фыжь», «Асиет игукъау», рассказэу «Къурамбый» зыфиIохэрэр.

Къэбарыжъ

Машэ зытIырэр машэм ефэжьы

ЗэшъэогъуитIу горэ пачъыхьэм иблэгъагъэх. Зым ишъэогъурэ пачъыхьэмрэ зэфигъэгубжынхэу, ежь изакъоу пачъы­хьэм къыкIэрынэнэу рихъухьагъ.

Мафэ горэм пачъыхьэм дэжь кIонхэу щытэу, сыд къыIу-ыIожьыми ишъэогъу бжьыныф ригъэшхыгъ. Адрэм пачъыхьэр къызеджэм, бжьыныфымэр IуигъэонкIэ шIоемыкIоу, зыкъыIуищэимэ, ынэгу ригъэзэкIызэ дэгущыIагъ. Пачъыхьэм ар ыгъэшIэгъуагъ. КIалэр къызыIокIыжьым, ишъэогъу пачъыхьэм дэжь Iухьи риIуагъ:

— Мы сишъэогъум типачъыхьэ ыжэ мэ Iае къыдехы, укIэрыхьан плъэкIырэп еIо.

— Ара, а хьэм къылъфыгъэр къыздэгущыIэ зэхъум зызкIыIуищэищтыгъэр? — ыIуагъ пачъыхьэм губжыгъаеу.

КIалэр къаригъащи, тхылъ горэ рити, ядэжь ыIофтэжьыгъ. Тхылъыр ыхьэу кIозэ шъэогъур ыпэ къифагъ.

— Тыдэ укIора? — къеупчIыгъ.

— Пачъыхьэм ядэжь тхылъ горэ сегъэхьы, — ыIуагъ.

Мыдрэм ежь нахь чанэу зыкъаригъэлъэгъу шIоигъоу: «Сэ къысэти сэгъэхьы а тхылъыр» ыIуи къелъэIугъ.

КIалэм тхылъыр ишъэогъу ритыгъ. Адрэм тхылъыр ыхьыгъ, пачъыхьэм иозырхэм аритыгъ. Тхылъыр къызэтырахи зеджэхэм, «къэзыхьыгъэр ащ лъы­пытэу аукIын фае» ыIоу къикIыгъ. Ащ тетэу аубыти, тхылъыр къэзыхьыгъэ кIа­лэр аукIыгъ.

Хъугъэр зэкIэ нэужым агъэунэфыгъ. Зэхэзыхыгъэ цIыфхэм «ифэшъуашэр къыщышIыгъ — машэ зытIырэр машэм ефэжьы» аIуагъ.

Усэхэр езбырэу зэтэгъашIэх

Жэнэ Къырымыз

Айщэт пщынау Пшъэшъэжъыеу Айщэты Пщынэ цIыкIур фащэфыгъ. Пщынэр кIэпсышъ, зэпэшIэты, Чэщи мафи ар ыIыгъ. ПщынэуакIэ зэрегъашIэ, Пщынаохэр ащ икIас. Пщынэм дахэу къырегъаIо, Айщэт хьаблэр къегъэдаIо. Iэхъуамбэхэр егъэпсынкIэ, Пщынэ Iапэм щегъэджэгу. Пщынэм мышIэр къыIошIыкIы, ГъэшIэгъонэу зэрегъэкIу.

КIэлэ ыкIи пшъэшъэ цIыкIухэр! Шъо сыда дэгъоу, дахэу шъушIэрэр, сыда анахьэу шъуикIасэу зызфэжъугъасэрэр? Шъукъыфатх «Тыгъэнэбзыим».

СишIуагъэ къэсэгъакIо

Сянэ шIэхэу къэкIожьыщтэп, IофшIэнэу иIэр макIэп. Сэ сишIуагъэ къэзгъэкIощт, КъэкIожьмэ, ныр гушIощт.

Гъэстыныпхъэр къэсэкъутэ, ТхьакIэпсыри исэкIуты. Столыр къабзэу къэсэлъэкIы, Унэ кIоцIыр къэсэпхъэнкIы. Чэтмэ Iусыр афэсэхьы Щалъэм изэу псыр къэсэхьы. Сянэ ахэр игопэщт, «Дэгъоу пшIагъэ» — къысиIощт. Сишкол кIогъуи джы къэсыгъ, Мары нани къэсыжьыгъ.

КIэлэцIыкIухэр! Сыдэущтэу шъо зы­жъугъэхъупхъэра, шъуянэхэм шъуядэIуа, шъуадэIэпыIа, шъогъэгушIоха, е….?

НэкIубгъор зыгъэхьазырыгъэр Мамырыкъо Нуриет.