Илъэс 13 ныIэп ыныбжьыгъэр советскэ лъэхъаным чIыгулэжьыным гъэхъагъэу щишIыгъэхэмкIэ зыцIэ зэлъашIэгъагъэу, Лениным иорденитIу къызыфагъэшъошэгъэ механизаторэу Джанхъот Юсыф Iоф ышIэнэу зырегъажьэм. Адыгэхэм «ылъэгуанджэ зэрытым ышъхьэ итыгъ» зыфаIорэ ныбжьыр ары.

Илъэс 50-м ехъу ащ мэкъумэщ хъызмэтым ритыгъ. Теуцожь районым ит къуаджэу Джэджэхьаблэ 1927-рэ илъэсым къыщыхъугъ ыкIи игъа- шIэм ащ дэсыгъ, шIукIэ игугъу языгъэшIыгъэ илIыхъужъхэм ащыщ. ГухэкIми, къытхэмытыжьэу тыкъытегущыIэн фаеу мэхъу, 2014-рэ илъэсым ар дунаим ехыжьыгъ. Мы тхыгъэр дгъэхьазырыным пае гущыIэгъу тызыфэхъу- гъэр ипшъашъэу Роз.

Юсыф классибл еджапIэр 1939-рэ илъэсым къыухыгъэу 1940-м шыкуа- оу колхозэу «Октябрэм» хэхьэгъагъ. Заор къызежьэм кIэлэ Iэтэхъуагъ ныIэп. Зыныбжь икъугъэу, кIуачIэ зиIэ хъугъэ хъу- лъфыгъэхэр зэуапIэм щыIагъэх, колхозхэр зыщыгугъынхэу къэнэгъагъэ- хэр зихэхъогъухэмрэ бзылъфыгъэхэмрэ.

А лъэхъаным кIэлэцIыкIоу е зихэхъогъоу къыхиубытэгъэ пстэумэ афэдэу Юсыф шIэхэу лIы хъугъагъэ. «Трудодень» тIэкIум нахьыбэкIэ узщымыгугъыщт IофшIэн къиныри, унагъом хъулъфыгъэ IофшIэнэу илъыри ыпшъэ рилъхьажьын фаеу хъугъагъэ.

— Сятэ тэ къэтымышIэжьырэ уахътэм ышъхьэ къырыкIуагъэр тызэцIыкIуми, зыкъызытэIэтыми къытфиIотагъэу къэсшIэжьырэп, — еIо Розэ. – Тянэ къытфиIуатэщтыгъэм- рэ гъэзетхэм тятэ фэгъэхьыгъэу къахаутыгъагъэхэмрэ игъэхъагъэхэр къызэрэтэнэсыжьы- гъэр. Пенсием кIуагъэу, пхъорэлъфхэр иIэ зэхъум, ицIыкIугъом къащышIыщтыгъэхэр, а лъэхъаным щыIэныгъэр зыфэдагъэр, чIыпIэ зыфэшъхьафэу зэрыфэщтыгъэхэр къафи- Iуатэу хъугъэ. Джащыгъум тэри тызщымыгъозагъэ горэхэр зэхэтхыгъагъэх.

Илъэс 17-м итэу тракторнэ бригадэм Юсыф агъэкIожьи, куандэр зэрыз хъугъэгъэ чIыгу гектарипшI пчъагъэхэм ягъэ- къэбзэни, ялэжьыни, пындж- лэжьыпIэхэм ягъэпсыни, зэоуж илъэс къинхэм мэкъумэщ хъызмэтым изэтегъэуцожьыни иIа- хьышхо ахилъхьагъ.

Iофэу зыфагъазэрэр теурыкIуагъэ хэмылъэу, хэзыгъэ имыIэу, зэрэщытын фаем дэмыхэу зыгъэ- цэкIэрэ цIыфэу щытыгъ, Юсыф къэзышIэжьырэ икъоджэгъухэми джы къыз- нэсыгъэм ар къаIо. Пчэдыжьым жьэу икIэу, кIасэ хъугъэу иунэ зэре- кIолIэжьыщтыгъэр хэгъэ- кIыри, хыныгъо уахътэм е лэжьыгъэ хэлъхьагъум къэмыкIожьыхэуи бэрэ къыхэкIыщтыгъ.

Джанхъот Юсыф чIыгулэжьыным иIахьэу хилъхьагъэр тыжьын ыкIи джэрз медальхэмкIэ илъэс зэфэшъхьафхэм мызэу, мытIоу къыхагъэщыгъ, Всесоюзнэ мэкъу-мэщ къэгъэлъэгъонэу 1958-рэ илъэсым Москва щыкIуагъэм тыжьын медаль къыщихьыгъагъ.

1966-рэ илъэсым лэжьыгъэ гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 75-рэ къызэрэрихыгъэм пае Лениным иорден апэрэу къыратыгъагъ, нэужым ятIонэрэри къыхьыгъ. «За доблестный труд» зыфиIорэ медаль иIагъ, тамыгъэ зэфэшъхьафхэр, щытхъу тхылъхэр, дипломхэр бэу къыфагъэшъошэгъагъэх.

Юсыф 1965 — 1967-рэ илъэсхэм народнэ депутатхэм я Адыгэ хэку Совет идепутатэу щытыгъ, 1969-м Краснодар край Советым идепутатэу хадзы- гъагъ, илъэсыбэрэ район Советым идепутатыгъ. Социалистическэ Iоф- шIэным и ЛIыхъужъэу, Джэджэхьаблэ игъунэгъу къуаджэу Тэуйхьаблэ щыщэу, колхозэу «Октябрэм» ичIыгулэжьэу а охътэ дэдэм зыцIэ чыжьэу Iугъэ- гъэ Янэкъо Исхьакърэ Джанхъот Юсыфрэ илъэсибл еджапIэм зычIэхьагъэхэм къыщыублагъэу зэныбджэгъугъэх. Исхьакъ бригадирыгъ, ащ ибригадэ хэхьэрэ звеноу натрыф лэжьыным фэгъэзагъэм Юсыф ипэщагъ.

Илъэс къэс лэжьыгъэр игъом хэлъхьэгъэнымкIи, IухыжьыгъэнымкIи, къырахырэмкIи пэрытныгъэр аубытыщтыгъ. ГущыIэм пае, 1966-м натрыф гектарым гурытымкIэ центнер 58 — 60-м ехъу, коц гектар 740-у Iуахыжьыгъэм изы гектар центнер 35-рэ, пындж гектари 150-м центнер 50-м ехъу, тыгъэгъазэм 32-рэ къарахыгъагъ.

Ахэр а уахътэм къэгъэ- лъэгъон анахь дэгъухэм ащыщыгъэх. Зэныбджэ- гъуитIур зыхэт бригадэм а лъэхъаным анахь щытхъуцIэ лъагэу алъытэщтыгъэ «Бригада высокой культуры земледелия» зыфиIорэр къыфагъэшъошэгъагъ ыкIи ар илъэс 15-м ыхьыгъ.

Янэкъо Исхьакърэ Джанхъот Юсыфрэ ацIэ тэ тыкъыдэхъугъ. ЕджапIэм тызычIэсым ахэм мэкъумэщ хъызмэтым гъэхъагъэу щашIыгъэр, зэо илъэсхэм кIэлэ зихэхъогъухэм къинэу алъэгъу- гъэр, ащ къыкIэлъыкIуагъэ- хэм къэралыгъом изэтегъэуцожьын яIахьэу халъхьагъэр къытфаIуатэщтыгъ.

Исхьакъ итхылъэу «От зари до зари» зыфиIорэм зэкIэри игъэкIотыгъэу къыщеIуатэ. Ащ Юсыф игукъэкIыжьхэри дэтых.

Заор заухыгъэм ыуж илъэс зытIу нахьыбэ темышIагъэу, ащыгъум ежьхэр джыри кIэлэ дэдагъэх, ау мэкъумэщ IофшIэнымкIэ опытышхо яIагъ, Джэ- джэхьаблэ рагъэкIыхи, Краснодар фэтагын къащэнэу зэрагъэкIогъагъэ- хэм ар фэгъэхьыгъ. Тракторым пхъэчайхэр зэрыт кухэр пашIэхи атIупщы- гъагъэх. Гъогу тэрэз щыIагъэп, тракторэу зэрысхэр жъыгъэ, лъэшэу гъэулэугъэу щытыгъ. Ащ фэшI ар мызэу, мытIоу гъогум щыкъутагъ. ПшIыжьыныри IэшIэхыгъэп, халъхьащт пкъыгъор щыIагъэп. Сыдми, чэщ-мэфийрэ гъогум тетыгъэх, ау фэтагыныр къамыщэу къэкIожьыгъэ- хэп. Джащ фэдэ чIыпIабэ нэужыми зэныбджэгъуитIум къызэдызэпачыгъ, кIочIабэрэ щэIагъэрэ зищыкIэгъэ гъогу къин къызэдакIугъ, ау щытхъубэ къалэжьыгъ. ЧIыпIэ къиныр ары ныбджэгъу дэ- гъур къызыщылъагъорэр аIо. Мызэу, мытIоу ахэм ар зэраушэтыгъэм уехъы- рэхъышэжьынэу щытэп.

— Сятэрэ Исхьакърэ ныбджэгъуныгъэ пытэ азыфагу илъыгъ, зэшхэм фэдэу сыдигъокIи зэфыщытыгъэх. Ахэм ацIэхэр зэгочыгъэхэу къепIон плъэкIыщтэп. ЯшэнкIэ зэфэдагъэхэп, ау сыд фэдэрэ лъэныкъокIи зы еплъыкIэ яIагъ, цIыфхэр къызэращэлIэнхэ, зылъа- щэнхэ алъэкIы- щтыгъ, зэкIэми жабзэ къадагъотыщтыгъ. Гъэхъэгъабэу яIэм ыпкъ къи- кIэу, хэкур хэгъэ- кIыри, краим ипащэхэр, партийнэ цIыф цIэрыIохэр къалъыкIощты- гъэх, ахахьэщты- гъэх, - еIо Розэ.

Сэ къэсшIэжьэу, сшIогъэшIэгъонэу сыгу къинагъэр Юсыф джащ фэдэ щытхъур къылэжьыгъэу, шIукIэ бэрэ игугъу ашIыми, цIыфхэм цыхьэ фашIызэ депутатэу пчъагъэрэ хадзы- гъэми, зыпарэкIи изекIуа- кIэкIэ къызэрахэмыщыщтыгъэр, къызэрыкIоу зэрэщытыгъэр ары. Тикъо- джэгъухэми къаIожьы зышIошIыжьэу, цIыф зэхэдз ышIэу, нэмыкIхэм затыриIэтыкIэу зэрамы- лъэгъугъэр. Ежь фэдэ лэжьакIохэри, пащэхэри изэфэдагъэх. ЦIыф шъа- бэу, Iэдэбэу, шъырытэу зэкIэми ар къашIэжьы.

Заом илъэхъан, ащ ыуж къинэу зыхэтыгъэхэр къы- Iотэныр, тхьаусыхэныр зэримыкIэсагъэр ипшъа- шъи къыушыхьатыгъ. Гъэ- хъагъэхэми Юсыф ягугъу ышIыщтыгъэп, шъхьэщы- тхъужьыгъэкIэ ащ фэдэхэр ылъытэщтыгъэх.

Юсыф ишъхьэгъусэу Нурыет Гъо- бэкъуае щыпхъугъ. 1951-рэ илъэсыр ары къызызэрэщэгъагъэхэр. Пшъэ- шъиплI зэдапIугъ, пхъорэлъфи 8-рэ ахэм къакIэхъу- хьажьыгъэ лъфыгъи 5-рэ яIэу тIури дунаим ехыжьыгъэх.

Исхьакърэ Юсыфрэ ныбджэгъуныгъэ пытэу азыфагу илъыгъэр ялъфыгъэхэм лъагъэкIотагъ. Непэ къызнэсыгъэм зэрэзэхахьэхэрэр, ятэхэм яшIэжь зэрамыгъэкIодырэр Юсыф ипшъашъэхэм къыхагъэщыгъ.

Мыхэм афэдэ цIыфхэм ацIэ нахьыбэрэ къетIон фаеу сэлъытэ. Къалэжьыгъ. Аныбжь икъугъэпти, заом ащэгъагъэхэп, ау ТекIоныгъэр къыдахыным, нэужым хэгъэгум мамыр щыIакIэ илъыным, хэхъоныгъэхэр ышIынхэм ахэм яIахьышхо зэрэхэлъым уехъырэхъышэжьынэу щытэп. Сэ сшъхьэкIэ сырэгушхо Янэкъо Исхьакърэ Джанхъот Юсыфрэ зыщылэжьэгъэхэ чIыгум сыкъызэрэщыхъугъэм, зыщыпсэугъэхэ къуаджэм сызэрэщапIугъэм.

ХЪУТ Нэфсэт.