Крючков Юрий Федор ыкъом гъэзетэу «Советскэ Адыгеим» ире­дак­циеу илъэс 25-рэ Iоф зыщишIагъэр зычIэт унэм мы­жъобгъу къы­щыфызэIуахыгъ.

Ащ фэгъэхьыгъэ митингым хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм иветеранхэм я Совет итхьаматэу Къоджэ Аслъан, нахьыжъхэм я Советэу Адыгеим и ЛIышъхьэ дэжь щыIэм ипащэу ГъукIэлI Нурбый, генералэу Александр Дорофеевыр, къэлэ админист­рацием, общественнэ организациехэм, еджапIэхэм ялIыкIохэр, иунагъо, иIа­хьылхэр.

Хэта Юрий Крючковыр? ЦIыф­хэм яшIэжь къыхэзыгъэ­нэ­жьы­нэу ащ игъашIэ сыда къыхэхъу­хьагъэр? УпчIэхэм яджэуапхэр зэхахьэм къыщыгущыIагъэхэм япсалъэхэм къа­хэщыгъэх.

ТхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ Юрий Крючковым усэхэр зэритхыщтыгъэхэр къыIуагъ. Ахэр зэкъошныгъэм, мамырныгъэм, хэгъэгур шIу зэрыплъэгъун фаем афэгъэхьыгъагъэх. УрысыбзэкIэ тхыгъэ усэхэр Исхьакъ адыгабзэм рилъхьажьыщтыгъэх. УсэкIо IэпэIасэр ары Адыгеим игимн урысыбзэкIэ зэзыдзэ­кIыжьыгъэр.

Хэгъэгу зэошхом лIыбланэу зэрэхэтыгъэм фэдэу, къызегъэ­зэжьыми икъарыу елъыфэ Iоф ышIагъ, гъэзетэу «Советскэ Адыгеим» илъэсыбэрэ щылэ­жьагъ. Ар къытхэтыжьэп, ау лъэгъо дахэу гъашIэм щыпхырищыгъэр шIэжьэу къыгъэнагъ.

Адыгэ Республикэм ина­хьыжъхэм я Совет итхьаматэу ГъукIэлI Нурбый республикэм ипащэхэм, къалэу Мыекъуапэ иадминистрацие, Адыгеим культурэмкIэ и Министерствэ, гъэзе­тэу «Советскэ Адыгеим» иIо­фышIэхэм зафигъазэзэ, ветеранхэм я Совет къырихьыжьэгъэ Iофтхьабзэм къызэрэды­рагъэштагъэмкIэ ыкIи мыжъо­бгъум икъызэIухын къызэрэхэлэжьагъэхэмкIэ зэрафэразэр къыхигъэщыгъ.

— Хабзэ зэрэхъугъэу, журналист ныбжьыкIэхэм гъэзетым Iоф щызышIагъэхэр ащыгъупшэ­хэрэп, ягугъу шIукIэ ашIыжьы, ядахэ аIо. Ахэм Юрий Крючковыр ахэт, — къыIуагъ ащ. Къыблэ дзэ округым изэхэубытэгъэ стратегическэ командование куп иинспекторэу, генерал-майорэу Александр Дорофеевым Ю. Крючковыр кIэлэ дэдэу заом зэрэдэкIыгъэр, полкым иеджапIэ къызэриухыгъэр, псынкIэу зекIорэ къухьэу «Красный Крым» зыфиIорэм зэрисыгъэр къыIотагъ. Крейсерым ти я 9-рэ къушъхьэ-шхончэо дивизие Батуми къырищи ТIуапсэ къыщэгъагъ. 1944-рэ илъэсым ибжыхьэ хы флотым къалэу Севастополь къызегъэзэжьым, «Красный Крымыр» ары къухьэхэм апэ итыгъэр. Ащыгъум Ю. Крючковым апэрэ салютыр къытынэу къыфагъэшъошэгъагъ.

Къоджэ Аслъан Ю. Крючковыр хы лъэсыдзэм зэрэхэфагъэр, заор окIофэкIэ «Лъэсы­дзэ къызэрыкIор зыпхырымыкIырэм хы лъэсыдзэр пхырыкIыщт» зы­фиIорэ лозунгыр зэрялъэгъо­хэщыгъэр къыIотагъ.

— А. Къуаджэм ар ышIэ­щтыгъ, шъхьэкIэфагъэ фишIыщтыгъ. «Юрий Крючковыр хэгъэгур шIу зылъэгъущтыгъэ, къэ­зыгъэ­гъу­нэгъэ цIыфэу щытыгъ, ащ фэдэ зэолI­хэр ары щытхъур зифэ­шъуа­шэр», — къыкIигъэт­хъыгъ А. Къуаджэм.

Ю. Крючковым медалэу «За победу над Германией», Хэ­гъэгу зэошхом иорденэу я 2-рэ шъуа­шэ зиIэр къыфагъэшъошагъэх. Зэо ужым Шэуджэн ыкIи Кощ­хьэблэ районхэм ясобкорэу гъэзетэу «Адыгейская правда» зыфиIорэм Iоф щишIагъ. 1966-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу илъэ­сыбэрэ печатым къэралыгъо ыкIи дзэ шъэфхэм якъэухъумэн­кIэ и ГъэIорышIапIэ ицензор-­редакторыгъ. Опсэуфэ тхэныр зэпигъэу­гъэп. Иусэхэр къыздэхьэгъэ тхылъитIу, «КъежьапIэхэр» ыкIи «Сигупсэу Адыгеир» зыфиIо­хэрэр, къыдигъэкIыгъэх.

Джащ фэдэу кIэлэеджакIохэм аIукIэныр зэпигъэущтыгъэп. Патриотическэ пIуныгъэм мэхьанэ ин ритыщтыгъ. Ишъхьэгъу­сэу Вера Васильевнар зы­Iутыгъэ ящэнэрэ къэлэ еджапIэм музей къыщызэIуахынымкIэ ишIогъэшхо къыгъэкIуагъ. ЕджапIэм бэрэ къа­кIощтыгъ, кIэлэегъа­джэ­хэми кIэлэеджа­кIохэми яныбджэгъу­шIугъ. Джыри ар ащы­гъупшэрэп. Мы­жъобгъум икъызэIу­хын фэгъэхьыгъэ зэ­хахьэм Мыекъопэ гурыт еджапIэу N 3-м къикIыгъэхэри хэлэ­жьагъэх. КIэлэцIыкIухэр Ю. Крючковым Адыгеим фитхыгъэ усэхэм къяджагъэх.

Митингым Ю. Крючковым иуна­гъо ыкIи иIахьыл-благъэхэр зэкIэ хэлэжьагъэх. Ыкъоу Юрэ ятэ игъогу лъегъэкIуатэ. Ар журналист, Адыгеим и Къэралыгъо телерадиокомпание Iоф щешIэ. Ышыпхъоу Антонинэ Юрэ ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу унагъом IэпыIэгъоу зэриIагъэр, гукIэгъу ин зэрэхэлъыгъэр гу­зэжъогъу-гумэкIыгъо ифэрэм ишIуагъэ зэрэригъэкIыщтыгъэр къыIотагъ. «Зэо лъэхъаным губ­гъом къыщагъэкIыгъэ лэжьыгъэр нэмыцхэм агъэстыгъагъ. Тянэ сабый бынэу къылъэхэнагъэм тигъэшхыщтыр ыгъотыщтыгъэп. Юрэ еджэныр къызиухыкIэ шъофым кIощтыгъ, Iэ пцIа­нэкIэ осыр ытхъузэ коцышъхьэ стафэхэр къыугъойхэти, унэм къыхьыщтыгъэх. Ахэм тянэ ахи­шIыкIырэ хьарыпIымкIэ тыхищыжьыщтыгъ», — ыгу къэкIы­жьы Антонинэ. Заор къежьэгъакIэу Юрэ машинэ къутагъэу псыIушъом Iулъым пэмычыжьэу тидзэкIолI уIагъэ къыщигъотыгъагъ. ЗыкIэрэхьэм, чэтэн Iэлъ­мэкъым илъэу зыхэтыгъэ час­тым ибыракъ къыфищэйи, ыухъумэнэу къелъэIугъагъ. УIэгъэ зэолIым псы къыфехьыфэкIэ ыпсэ хэкIыгъагъ. Ар зыщыщыгъэри, ыцIи зэримышIагъэр ыгу къеоу бэрэ къыIожьыщтыгъ. Ау гущыIэу ритыгъэр ыгъэцэкIэ­гъагъ, ячIыунэ быракъыр щигъэ­былъи, мэзихэ щиIыгъыгъ. Фа­шистхэр зызэкIэкIожьхэм, ар янэ ыгыкIыжьи, еджапIэм идиректор игъусэу штабым ахьыжьи, аратыжьыгъагъ. Штабым ипащэ ащ лIыхъужъныгъэ шъып­къэ зэрэзэрихьагъэр къыриIогъагъ.

ИцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу Ю. Крючковым мыхъун гори ымышIагъэу, цIыфыгъэрэ зэфагъэрэ хэлъыгъэу, хэгъэгум ыгурэ ышъхьэрэкIэ зышъхьа­мысыжьэу фэлэжьагъэу тынэгу къыкIэуцуагъ. Ащ ыкъоу ежь ыцIэ зыфаусыгъэ Юрэ гущыIэр зыратым, зэкIэм апэу ятэ зы­шIэщтыгъэхэу зыщымыгъупшэгъэ цIыфэу къызэхэхьагъэхэм зэрафэразэр къыIуагъ. «СшIошъ мэхъу сятэ псаугъэемэ, непэ къызэхэхьагъэхэр зэкIэ пат­риотэу зэрилъытэщтгъагъэхэр, зэрарыгушхощтгъагъэр. Крючков лIакъом ыцIэкIэ «тхьашъуе­гъэпсэу» шъосэIо. ШIэжьыр зыгу илъхэр ары Урысыери, Адыгеири щызыгъаIэхэрэр. Тятэхэр, тятэжъхэр ыкIи ахэм лIыхъужъныгъэу зэрахьагъэр зэрэтщымыгъупшэхэрэр ары тикъэралыгъо лъэшы зышIырэр, тихэгъэгу къытекIон зэрэщымыIэр къэзыушыхьатырэр», — къыIуагъ Ю. Крючков на­хьыкIэм.

Мыжъобгъу зыфагъэуцугъэ Ю. Крючковым ишъхьэгъуси зэхахьэм хэлэжьагъ. Ащ илъэс 93-рэ къыгъэшIагъ. ГумэкIми гушIуагъоми ынэгу зыщызэ­бла­хъущтыгъ. Бэщэу ыIыгъым игъа­шIэ тыригъэкIагъэм фэдэу, зы гущыIи химыгъэзэу, къаIорэ пстэум ядэIугъ. Къызэхэхьагъэ­хэм зэкIэми ар зэрафэмытIысырэр алъэгъугъ ыкIи агъэшIэгъуагъ. Сэри ахэм сащыщыгъ. Вера Васильевнам зы упчIэ естыгъ:

— Сыхьат псаум утIысыгъэп, къарыу лые зыхэлъым фэдэу ущытыгъ…

— Непэ фэдэ мафэм сыщысын слъэкIыщтгъагъэп, сыщытынэу къарыуи зыхэзгъоты­жьыгъ. Непэрэ мафэр зыпэсшIын щыIэп, ащ инэу сырэгушхо. Юрэ Iоф зыдишIэгъэ исэнэхьатэгъухэм къахэхьажьыгъэу къысшIошIыгъ. Иусэхэр, иорэдхэр зэхэсхыгъэх. Ахэр зэкIэ IофшIэным, хэгъэгум, зидэхагъэ удэзыхьыхырэ Адыгеим афэ­гъэхьыгъагъэх. Непэ сынасыпышIу, — ыгу ихъыкIырэ шъып­къэр ащ къыIуагъ.

— Сятэ зэрэцIыф шъыпкъагъэм, ар щысэтехыпIэу непэ къызнэсыгъэм зэрэсиIэм илыя­гъэу сагъэгушхуагъ. Ащ зебгъэ­пшэныр IэшIэхэп, ау сыфэдэ сшIоигъу. ГъэшIэ лъэгапIэу зы­тетыгъэр сэркIэ сыдигъуи щысэтехыпIэщт. Иусэхэм, икIэсэгъэ тхылъхэм сэри сяджэжьы. Непэрэ мафэр згъэлъапIэу си­гъашIэ хэтыщт. Сятэ ишIэжь пхъэмбгъу къызэIузыхыгъэхэм сэри, тиунагъокIи лъэшэу тафэраз, — къариIуагъ цIыфхэм Юрий Крючков нахьыкIэм.

Шъаукъо Аслъангуащ. Сурэтхэр: А. Лаутеншлегер.