Къэралыгъо программэу «Тилъэпкъэгъухэу IэкIыб къэралхэм арысхэр ежьхэм яшIоигъоныгъэкIэ Адыгэ Республикэм къэкощыжьынхэмкIэ IэпыIэгъу ятыгъэныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн зэрэлъагъэкIуатэрэм фэгъэхьыгъэу гущы­Iэгъу тыфэхъугъ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамал­хэмкIэ и Комитет итхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр. — Аскэр, мы программэр сыдэущтэу Адыгеим щагъэцакIэра?

— Мы къэралыгъо программэм 2019-рэ илъэсым къыщыублагъэу Адыгеим Iоф щешIэ ыкIи 2026-рэ илъэсым нэс ар лъагъэкIотагъ. Программэм Iоф зишIэрэ илъэси 4-м къыкIоцI АР-м ти­лъэп­къэгъу нэбгырэ 218-рэ къэкощыжьыгъ, ахэр унэгъуи 139-рэ мэхъух: 2019-рэ илъэсым нэбгырэ 11, унэгъуи 5; 2020-м — нэбгы­рэ 35-рэ, унэгъо 23-рэ; 2021-м — 122-рэ, унэгъо 78-рэ; 2022-рэ илъэсым тилъэпкъэгъу нэбгырэ 50, унэгъо 33-рэ.

— Мыщ хэлажьэ зышIоигъохэм ятхылъхэр сыдэущтэу афэжъугъэ­псыхэра?

— Программэм хэлажьэхэрэм ялъэIу тхылъхэр УФ-м ыкIи АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ кощын IофхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ащагъэпсыгъэх. Зигугъу къэтшIырэ къэралыгъо программэу хэлажьэхэрэм якъы­­хэхынкIэ комитетым епхыгъэу комиссие зэхэтщагъ. 2022-рэ илъэсым ащ зэкIэмкIи зэхэ­сыгъо 18 иIагъ. Программэм хэлажьэ ашIоигъоу кощын Iоф­хэмкIэ ГъэIорышIапIэм лъэIу тхылъ 60 къыIэкIэхьагъ. Ахэм якъыхэхын комиссиер хэплъагъ ыкIи 26-м ар афигъэцэкIагъ. Шапхъэу щыIэхэм адимыштэу лъэIу тхылъ 34-рэ щигъэзыягъ. 2022-рэ илъэсым АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ тилъэпкъэгъу 50, унэгъо 33-рэ, учетым хигъэуцуагъ.

— Тилъэпкъэгъухэу Адыгеим къэзыгъэзэжьыгъэ­хэр тыда нахьыбэу зыщыпсэухэрэр?

— Ахэм нахьыбэрэмкIэ къы­хахых къалэу Мыекъуапэ, Тэхъу­тэмыкъое, Теуцожь, Мыекъопэ районхэр ыкIи Адыгэкъалэ.

— Программэм сыд фэдэ лъэныкъоха къыхиубытэхэрэр?

— ЗэкIэмкIи программэм IофтхьэбзиплI къыдыхэлъытагъ: «Программэм игъэцэкIэнкIэ правовой шапхъэхэр», «Программэм игъэцэкIэнкIэ къэбар­хэр аIэкIэгъэхьэгъэныр», «Къэ­ралыгъо программэм хэлажьэ­хэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм социальнэ ыкIи псэупIэ агъотынымкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэныр», «Программэм хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр».

Программэр зыщыIэм къыщыублагъэу ащ иIофшIэн зэрагъэцакIэрэм фэгъэхьыгъэу уполномоченнэ къулыкъухэм къэбарлъыгъэIэс IофшIэнхэр зэрахьэх. АР-м цIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ и Гупчэ тилъэпкъэгъухэу программэм хэлажьэ зышIоигъохэм апае узыгъэгъозэрэ тхьапэхэр къыдигъэкIыгъэх, къэгъэлъэгъони 2 агъэхьазырыгъ. Тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэухэрэ къэралыгъохэм (Тыркуем, Иорданием, Шам, Израиль) программэм ехьылIэгъэ видеотехыгъэхэр афагъэхьыгъэх.

Адыгеим щыпсэухэрэр ыкIи къэралыгъо программэм хэлажьэхэрэр щыгъэгъозэгъэнхэм апае тикомитет исайт едзыгъоу «Тилъэпкъэгъухэр» зыфиIорэм Iоф ешIэ. Программэм епхыгъэ къэбарыр ясайт къырагъэхьаным фэшI АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ренэу фэтэгъэхьы. IофшIэныр зэрэлъыкIуатэрэм фэгъэхьыгъэу респуб­ликэм икъэбарлъыгъэIэс амалхэм тхыгъэхэр къыхаутых, теле- ыкIи радиокъэтынхэр тыратхэх.

— Сыд фэдэ упчIэха тилъэпкъэгъухэм зыкъызэрэшъуфагъазэрэр?

— 2022-рэ илъэсым нэбгырэ 67-мэ зыкъытфагъэзагъ. Программэм хэлажьэхэрэм упчIэ­жьэгъу-зыгъэгъозэхэрэ фэIо-фашIэхэр афагъэцэкIагъэх. Мы мафэм ехъулIэу программэм игъэцэкIэн епхыгъэу Iофхэр зэрэзэшIуахыхэрэм тилъэпкъэгъухэр ащагъэгъуазэх.

«Къэралыгъо программэм хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм социальнэ ыкIи псэупIэ агъотынымкIэ IэпыIэгъу афэхъу­гъэныр» зыфиIорэм хахьэу Iоф­тхьабзэхэр афызэхащэх: АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ иунашъо диштэу, программэм хэлажьэхэу ыкIи ахэм яунагъо­хэу лъэIу тхылъ къэзытыгъэхэм гъэсэныгъэ, квалификацие зэ­ряIэр къаушыхьатыным, медицинэ уплъэкIунхэм апэIухьэрэ ахъщэм изы Iахь афызэкIэгъэ­кIожьыгъэным, джащ фэдэу псэупIэу зэрысхэр зэтырагъэ­псыхьанхэм афэшI зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр анахь шъхьаIэу къыщыгъэ­нэфагъэх.

2022-рэ илъэсым программэм хэлэжьэрэ нэбгырэ 11-мэ социальнэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыгъ. ПсэупIэу аубытыгъэхэм ыпкIэу алъатыгъэр нэбгыри 8-мэ, медицинэ уплъэкIунхэр зышIыгъэ нэбгыри 5-мэ ахъщэр араты­жьыгъ. Мыщ хэлэжьэрэ нэбгыри 2-мэ псэупIэ яI. Программэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, тилъэпкъэгъухэм ежь ямы­лъ­кукIэ псэупIэ зэрагъэгъо­тынэу щыт. ПсэупIэ зэрагъэгъотыным фэшI ежьхэм яахъщэ чIыфэ мылъкури дыхэтэу ар къыращэфыным, къэралыгъо программэм хэлажьэхэрэм ипотекэкIэ унэ ащэфыным апае Адыгеим ит банкхэм зафагъэзэн, ахэм ама­лэу къатыхэрэр къызфагъэфедэнхэ алъэкIыщт.

— ФэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэн укъытегущыIа­гъэмэ дэгъугъэ.

— АР-м къихьэгъэ тилъэпкъэ­гъухэу Урысыем ицIыф хъугъэ­хэу мыщ щыпсэухэрэм къэралыгъом фитыныгъэу къаритырэр зэкIэ къызфагъэфедэн алъэ­кIыщт. Ащ дакIоу япшъэрылъхэри агъэцэкIэнхэ фае. Программэм хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм зэкIэми гъэсэныгъэ ыкIи медицинэ фэIо-фашIэхэр икъу фэдизэу афагъэцакIэх.

Тилъэпкъэгъухэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэм иIофы­гъо­хэмкIэ АР-м игъэцэкIэкIо хэбзэ къулыкъухэмрэ граждан обществэм икъулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зэдашIэ. Общественнэ организациехэр ягъусэхэу къэзыгъэзэжьыгъэхэр общественнэ ыкIи культурнэ Iофтхьабзэхэм ахагъэлажьэх. АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ кощын IофхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ иучет хагъэуцуагъэхэм ащыщэу нэбгырэ 17-мэ апшъэрэ гъэсэныгъэ яI. Ахэм ащыщэу нэбгырэ 11-р ыкIи яунэгъуи 6-р ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэ программэм хэлажьэх. Гурыт сэнэхьат гъэсэныгъэ тилъэп­къэгъу 11-мэ яI.

— Iофтхьэбзэ шъхьаIэу щытыр программэм хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм арысхэм Iоф­шIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъо­тыгъэныр ары. Мы лъэныкъомкIэ Iоф­хэм язытет сыд фэда?

— АР-м цIыфхэм IофшIапIэ ягъэгъотыгъэнымкIэ икъэралыгъо къулыкъу тилъэпкъэгъухэм ишIуа­гъэ арегъэкIы. Программэм къыдыхэлъытагъ джырэ уахътэм щыIэ вакансиехэм къэзыгъэзэжьыгъэхэр ащыгъэгъозэгъэнхэр. Мыщ дэжьым анахь шъхьа­Iэу щытыр программэм хэлажьэ зышIоигъохэм шъолъырым непэ ищыкIэгъэ сэнэхьатыр аIэкIэлъы­ныр ары. Ащ пае къулыкъум зэфэхьысыжьхэр ешIых, IофшIэпIэ чIыпIэу щыIэхэр къегъэ­нафэх.

Хэбзэгъэуцугъэм диштэу программэм хэлажьэхэрэм ежь- ежьырэу IофшIапIэ къызфагъотын алъэкIыщт. Тилъэпкъэгъухэм непэ медицинэ, инженер сэнэхьатхэм япхыгъэу Iоф ашIэ, кIэлэегъаджэх, нэмыкIых.

ИщыкIагъэ хъумэ, къэзыгъэзэжьыгъэхэм гъэсэныгъэ тедзэ арагъэгъотын алъэкIыщт. Къэралыгъо программэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу комитетым Общественнэ совет щызэхащагъ. 2022-рэ илъэсым ащ зы зэхэсыгъо иIагъ. Комитетым епхыгъэ комиссиер къэралыгъо программэм хэлажьэ зышIоигъохэм якандидатурэхэм якъыхэхын дэлажьэ. Мы IофшIэныр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт.

КIАРЭ Фатим.