ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операциеу Украинэм щыкIорэм къуаджэу Афыпсыпэ щыщ Кущтаныкъо Азэмат хэкIодагъ. Идзэ пшъэрылъ ыгъэцакIэзэ лIыхъужъныгъэу, псэемыблэжьныгъэу зэрихьагъэхэм афэшI УФ-м и Президентэу Владимир Путиным щымыIэжьым ЛIыхъужъныгъэм иорден къыфигъэшъошагъ.

ЛIыхъужъныгъэр зыхэт щыIэныгъ

Сурэттехыгъэхэр зыдэтхэ альбомыр, къэтэбэ плъыжьыр зытебзэгъэ къэмланым дэлъ орденыр ыкIи Азэмат а тын лъапIэр къызэрэфагъэшъошагъэр къэзыушыхьатырэ тхылъыр Iанэм телъых. Ахэм азыфагу къыдиубытэгъэ щыIэныгъэ кIэкIым хэтых апэрэ кIэлэцIыкIу шъобж­хэр ыкIи лIыхъужъныгъэ шъыпкъэр. АщкIэ Кущтаныкъо Азэмат ыцIэ ти­лъэхъан илIыхъужъхэм ясатырэ хэтхагъэ хъугъэ.

Азэмат зэшищмэ ана­хьыкIагъ ыкIи зэкIэмэ анахь псынкIагъ — зы чIыпIэ исын ымылъэкIэу, сыдигъуи зыгорэм чъэ зэпытыгъ, хъугъэ-шIэгъэ гъэшIэгъонхэм ахафэщтыгъ, IэпыIэгъу зищыкIагъэм псынкIэу ечъа­лIэщтыгъ. Хэти къыу­хъумэныр ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу ылъ хэлъыгъ.

Игупсэхэм агу къызэрэкIыжьырэмкIэ, Азэмат сыдигъуи ежь на­хьыжъ кIалэхэм зафищэищтыгъ. Апэрэ цэхэр зыIузыгъэ кIэлэцIыкIу чаным нахьыжъхэр къы­дэхьащхыщтыгъэх, цIэ тедзэу «Цако» фаусы­гъагъ. КIэлэцIыкIу на­хьыжъхэм къащигъакIэщтыгъэп, ары пакIошъ, джэгукIэ зэфэшъхьафхэм язэхэщакIощтыгъ ыкIи кIэлэцIыкIу шIыкIэягъэ зезыхьэхэрэм апэ итыгъ. ЦIэ тедзэр игъашIэм къытенагъ.

ЩыIэныгъэр игъорыгъозэ лъыкIуатэщтыгъ. «Цаком» къыщагъ, пшъэшъэ­жъыеу Евэ ыкIи кIалэу Умар къыфэхъугъэх. Азэмат ты шъыпкъагъ, гъунэ имыIэу исабыйхэр шIу дэдэ ылъэгъущтыгъэх, ахэр ыгъэгушIонхэм фэшI ымышIэн щыIагъэп.

«Сэрмырмэ, хэта?»

ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьэнэу зэрэрихъухьагъэр Азэмат игупсэхэм ариIуагъэп. ПсэолъэшIын IофшIэнхэм водителэу ахэлэжьэнэу командировкэ макIоу ары янэ риIуа­гъэр. ЕлъэIугъ: «Сиехэм алъыплъ…»

Ным ыгу къешIэ: «Сыд псэолъэшIына Украинэм щыIэр? А сикIал, джыри зэпэуцужьыр ащ щаухыгъэп…»

Адрэр щхыщтыгъ: «Сян, улIыба ори, Чэчэным ущыIагъ. Ащ дэжьми зэпэуцужьхэр кIощтыгъэх. Сэ сыдигъуи сыкъыорыгушхощтыгъ, джы сэ сичэзыу къэсыгъ».

Мэлайчэт 1995-рэ илъэсыр бэрэ ыгу къэкIыжьы. Аргун зэтырагъэпсыхьажьы зэхъум Iоф зыщишIэщтыгъэ псэолъэшI организацием хэтэу пщэрыхьакIоу кIогъагъэ. Щэхэр шъуйхэзэ блэбыбыкIхэу, цIыфхэри кIодыхэу къыхэкIыгъ.

Мамыр щыIакIэм джыри пэчыжьагъэх, щилъэгъугъэр макIэп, ахэр зыпэкIэкIыгъэ ныр лъэшэу икIалэ фэгумэкIыщтыгъ. Шъуашэр щыгъэу, Iашэр ыIыгъэу сурэт­хэр Азэмат къыгъэхьыхэ зэхъум ным къыгурыIуагъ — хьаулыеу чIыпIэ къызфимыгъотыжьэу щытыгъэп.

Нэпсым ыкIи упчIэ пстэуми зы джэ­уап къом къаритыжьыщтыгъэр: «Родинэр къэтыухъумэн фае. Хэти къыгурыIонэу щыт: сэрмырмэ, хэта?» Мысэмэркъэоу бэрэ хэтын ащ ылъэкIыщтыгъэп, щхызэ къыпигъэхъожьыщтыгъ: «Сян, угу умыгъэкIод. ТлъэкъуацIэ пстэуми зэлъязгъэ­шIэщт. Мары шъулъэгъун, орден схэлъэу сыкъышъуфэкIожьыщт».

«ЩыIэжьэп» къысэшъумыIу»

Ыкъо къызэрэтеощтым ежэзэ Мэлай­чэт псэугъэ. Азэмат мафэ къэс къытеощтыгъ, ящыIэкIэ-псэукIэ, иныбджэгъу дзэкIолIхэм якъэбархэр къафиIуатэщтыгъэх. Инасып къызэрихьыгъэмкIэ, джыри бэкIэ ежь нахьыжъхэм ахэфэнэу хъугъэ. Азэмат гъэшIубзэу иныбджэгъу­хэм «тэтэжъкIэ» яджэщтыгъ, ежьыр «якIалэу» щытыгъ.

Янэ къыриIощтыгъ: «Угу къысфэмыгъэгъу, зэкIэри дэгъоу къысфыщытых, «унэхэм шIур къакIэщы» аIо».

«Щэр — делэ, нэм кIаплъэрэп, цIыфышIури, дэири зэхидзырэп. Зыфэса­къыжь, сикIал», — джэуап ритыжьы­щтыгъ Мэлайчэт. Ным телевизорымкIэ ылъэгъухэрэр ыкъо фиIуатэщтыгъэх, дронхэм защиухъумэнэу, зыфэсакъыжьынэу, нахьыбэрэ къытеонэу елъэIущтыгъ.

Нэужым телефоныр къытемыожьы хъугъэ. Мэфэ заулэрэ Мэлайчэт чIыпIэ зыфимыгъотыжьэу хэтыгъ, чэщэу шIы, мафэу шIы зы такъикърэ телефоныр къызэринэкIыгъэп, фэмылъэкIыжьыхэ зыхъукIэ, ыкъорэлъф цIыкIу ыштэти, щагум дахьэщтыгъ. ЦIыфхэм амылъэ­гъоу илыуз ыгъаети, иIофшIэнхэм афежьэжьыщтыгъ.

Мафэ горэм Мэлайчэт нысэмрэ кIэлэцIыкIухэмрэ игъусэхэу тучаным кIуагъэх. Къызагъэзэжьым, якъэлэпчъэIу амышIэрэ автомобилитIу Iутэу къыIу­хьажьыгъэх. «Хэта? Сыда зыкIыIутхэр?» — гузэжъогъу гупшысэхэр къытеуагъэх… «Пцэжъыяшэхэр арын фае», — ыгъэIасэу нысэм къыIуагъ. Ау ным ыгу бгъэделэщтэп. Машинапчъэр къыIуиути, чъэзэ ахэлъэдагъ.

Зэхэтэу щытыгъэ хъулъфыгъэхэм ишъхьэгъусэ, икIэлэ нахьыжъ, къоджэ псэупIэм ипащэ, дзэ комиссарыр ахилъэ­гъуагъэх.

«Сыда зи къызкIэшъумыIорэр, зыгорэ къашъуIоба?! «ЩыIэжьэп» къэшъумыIуи ары… КъауIагъэми, сеуцолIэн, сыд фэдэрэ узи сщэчын. Мыпсэужьэу къэшъумыIу», — Мэлайчэт лъаIощтыгъ, ау ыгукIэ гухэкIышхор къызэрэсыгъэр зэхишIыкIыщтыгъ.

Ашъхьэ рауфэхыгъэу, къэмыгущыIэхэу хъулъфыгъэхэр щытыгъэх…

Тарихъым зыхитхагъ

Кущтаныкъо Азэматрэ «итэтэжъхэмрэ» Донецкэ лъэныкъом щызаощтыгъэх. Чъэпыогъум и 19-м зэпэуцужьэу яIагъэм лIыхъужъныгъэ хэлъэу апсэ щатыгъ. Ыпсэ хэтыфэ къыготхэр, тикъэ­кIощт уахътэ къыухъумэхэзэ Азэмат лIыхъужъ шъыпкъэу хэкIодагъ.

Дунаим тет чIыпIэ пстэуми анахь шIу ылъэгъущтыгъэ икъоджэ гупсэ Азэмат щагъэтIылъыжьыгъ. ЛIыхъужъыр иаужырэ гъогу агъэкIотэжьынэу иныбджэгъу дзэкIолIхэр, чылэмкIэ иныбджэгъугъэхэр, къыдеджагъэхэр, къоджэдэсхэр къекIо­лIагъэх.

«Зэрэрайонэу къыщызэрэугъоигъагъ къытшIошIэу Азэмат цIыф бэдэдэ къы­фэкIуагъ. Къоджэ псэупIэм ипащэу ШIуцIэ Казбеки, нэмыкIхэу гъэтIылъын Iофыр зэхэзыщагъэхэм «тхьауегъэпсэу» ятэIо. А мафэм гущыIэ дахэу, фабэу тикIалэ фаIуагъэр бэ дэд», — къыIуагъ Азэмат игупсэхэм ащыщэу Шъхьэлэхъо Мелэчхъан.

ЛIыхъужъныгъэм иорденэу Азэмат къыфагъэшъошагъэр Тэхъутэмыкъое район администрацием ипащэу Шъэо Аскэр ащ игупсэхэм мэзаем аритыжьыгъ.

— ЗикIалэ чIэзынэгъэ ны-тыхэм ягукIае адэдгощыным фэшI ятIощт гущы­Iэхэр къэгъотыгъуаех. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием и Хэгъэгу къыщиухъумэзэ, щытхъу хэлъэу Азэмат ипшъэрылъ ыгъэцэкIагъ. Унэшъо пытэу ышIыгъэм тетэу, ащымыгъупшэжьын лIыхъужъныгъэр хэлъэу тиродинэ цIыкIу ыкIи зэрэкъэ­ралыгъоу ятарихъ ащ ыцIэ хитхэн ылъэ­кIыгъ. Казбек ТIахьирэ ыкъомрэ Мэлай­чэт Къадырбэч ыпхъумрэ щысэтехыпIэу якIалэ зэрапIугъэмкIэ шъхьащэ афэтэшIы. Къуаджэу Афыпсыпэ щыпсэухэрэми, иныбджэгъухэми, ичIыпIэгъухэми Азэмат ишIэжь агъэлъэ­пIэщт, егъашIэм агу илъыщт, — къы­Iуагъ Шъэо Аскэр.

«Ар сыдигъуи тигъусэщт»

Азэмат икIэлэцIыкIухэр ятэ фэзэщых. Апэрэ уахътэм фытеощтыгъэх, макъэкIэ телефоным тыратхэгъэ къэбархэр фатIупщыщтыгъэх. Емызэгъхэу аIощтыгъ: «Тятэ джэуап къытитыжьырэп».

Шъыпкъэр зафаIуатэм, анахьыжъэу Евэ зэкIэ къы­гу­рыIуагъ, гъыгъэ лъэшэу. Янэ зэрэфэ­лъэкIэу ар ыгъэIэсагъ, риIуагъ: «Уятэ лIыхъужъ, урыгушхон фае».

ИлъэсиплI нахь зымыныбжь Умарэ ятэ зэрэщымыIэжьыр ышIошъ хъурэп. КIэлэцIыкIум еIо: «Танкыр сштэнышъ, татэрэ нанэрэ изгъэтIысхьанхэшъ, сятэ къэтщэжьынэу тыкIощт. Ар сыдигъуи тигъусэщт».

Белла Перекопская.