МэфэкIым ипэгъокIэу гущыIэгъу тыфэхъугъ Урысыем иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу, хэгъэгу кIоцI къулыкъум иполковникэу Виталий Пер­хорович.

— Виталий, республикэм иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ сыд фэдэ учреждениеха хахьэхэрэр?

— Урысыем иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм пхъэшагъэ хэлъэу зыщагъэпщынэхэрэ хьапситIу ыкIи хьапс поселениеу 2 хэхьэ. Тэхъутэмыкъое районым ит къутырэу «Новый сад» зыфиIорэм дэт хьапсым чIэсых ымышIахэу бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэр ыкIи апэрэу хьапс зытыралъхьагъэхэр. Мые­къуапэ дэтым ыпэкIэ хьапсым чIэсыгъэхэр ыкIи пхъашэу зыщагъэпщынэрэ хьапсым къыращыжьыгъэхэр ащаIыгъых. Джащ фэдэу чIыпIэ 219-м атегъэ­псы­хьэгъэ следственнэ изолятор тиI, бзэджэшIагъэ зезыхьагъэу зэгуцафэхэрэр ащ чIэсых. Ащ нэмыкIэу илъэситфыкIэ узэкIэ­Iэбэжьмэ, хьапс зытелъхэр гъогу тэрэз тегъэуцожьыгъэнхэм ыкIи щыIэныгъэм хэгъэ­гъозэжьыгъэнхэм фэIорышIэрэ Гупчэ Мыекъуапэ къыщызэIуа­хыгъ, агъэмысагъэхэу шIокI зимыIэ егъэзыгъэ IофшIэн зытыралъхьагъэхэр, следственнэ комитетым ыгъэмысагъэхэр мыщ чIэсых.

— Къулыкъум сыд фэдэ гъэхъагъэхэр ыкIи щыкIа­гъэ­хэр иIэхэу 2023-рэ илъэсым къекIолIагъа?

— 2022-рэ илъэсым хэбзэ рэхьатныгъэр гъэпытэгъэным, хьапсым чIэсхэм псэукIэ амалэу яIэр нахьышIу шIыгъэным, ахэм яхэбзэ фитыныгъэхэр ыкIи яшIоигъоныгъэхэр къэухъумэ­гъэнхэм, бзэджэшIагъэхэр къэмыгъэхъугъэнхэм алъэныкъокIэ зэхэщэн-пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр гъэIорышIапIэм зэрихьагъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ хьапсхэм цIыфыбэ зыхэщэгъэ тэрэзыджэ зекIуакIэхэр ащызэрахьагъэхэп, зыпкъитыныгъэ ахэлъыгъ. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтыгъэр хьапсым чIэсхэм кIамытхъужьынымкIэ пIуныгъэ IофшIэнхэр адызехьэгъэнхэр, хьапсым щыбгъэфедэхэ мыхъущт пкъыгъо­хэр учреждениехэм къадамы­хьанхэмкIэ пэшIорыгъэшъ уплъэ­кIун Iофтхьабзэхэр зэхэщэ­гъэнхэр ары.

— Мы мафэхэм шъолъыр­хэм зэкIэми телефон гъэпцIа­кIохэм ащахэхъуагъ. Хьапсым дэсхэр цIыфхэм телефонымкIэ афытеох, агъапцIэх. Адыге­имкIэ мы Iофым изытет сыдэу щыт?

— Бгъэфедэ мыхъущт пкъыгъохэр хьапсым дамыхьанхэм ренэу тылъэплъэ. Уголовнэ-гъэ­цэкIэкIо системэм иучреждениехэм щынэгъончъэнымкIэ къулыкъум мобильнэ телефони 155-рэ къащаIахыгъ. Гъэзетыр къыз­фэзгъэфедэзэ республикэм щы­псэухэрэр ыкIи хьапсым дэсхэм яIахьылхэр щызгъэгъуа­зэхэ сшIоигъу, УФ-м и Уголовнэ кодекс истатьяу 92-м къызэрэщиIорэмкIэ, хьапсым чIэс­хэр телефонымкIэ гущыIэн алъэ­кIынэу мафэ къэс такъикъ 15 къараты. Телефон зэдэгущыIэгъум тефэрэ ахъщэр ежь хьэпсэчIэсым е иIахьылхэм аты.

Адыгеим щыIэ ГъэIорышIапIэм епхыгъэ учреждениехэм зэкIэми «таксофон» зыцIэ аппаратхэр ачIэтых, ар къызфагъэфедэзэ яIахьылхэм афытеонхэ, видеозэпхыныгъэкIэ зэ­дэгущыIэнхэ алъэкIыщт. Хьапсым щыбгъэфедэ мыхъущт телефоныр, сим-картэр гъэбылъыгъэкIэ дэзыхьэхэрэм административнэ тазырэу мини 3-м къыщегъэжьагъэу мини 5-м нэс атыралъхьан алъэкIыщт. Хэбзэгъэуцугъэм къызэрэдилъытэрэмкIэ, телефоныр гъэбылъыгъэкIэ хьапсым дэпхьагъэу ятIуанэрэу укъызаубытыкIэ илъэси 2-м нэс хьапс къыптыралъхьан алъэкIыщт.

— Джыри гумэкIыгъоу щы­Iэхэм ащыщ наркотик зыхэлъ веществохэр хьапсым зэрэдахьэхэрэр.

— Хьапсым чIэсхэм агъэфедэ мыхъущт пкъыгъохэр ГъэIорышIапIэм иучреждениехэм адамыхьанхэм лъыплъэгъэ­нымкIэ къулыкъушIэхэм Iофы­шхо ашIагъ. ТиIофшIэгъухэу хэбзэухъумэкIо къулыкъухэмрэ тэрырэ тызэгъусэу зетхьэгъэ Iофтхьабзэм ишIуагъэкIэ 2022-рэ илъэсым грамм 70-рэ хъурэ наркотик зыхэлъ веществохэр хьапсым дахьан мурад яIэу къэтыубытыгъэх. наркотик зы­хэлъ веществохэр хэбзэнчъэу къезыгъэкIокIыхэрэм ыкIи IузыгъэкIыхэрэм, ахэр яхатэхэм къащызыгъэкIыхэрэм илъэс 20-м нэсэу хьапс арагъэхьынэу УФ-м и Уголовнэ кодекс къыщеIо. Ащ нэмыкIэу сомэ миллионым нэс тазыр арагъэтынэу унашъом итхагъ.

— Хьапсым иучреждениехэм ащыщхэм продукцием икъыдэгъэкIын епхыгъэу Iоф­шIапIэхэр къызэрэщызэIуахыгъэм тыщыгъуаз. Сыд фэдэха ахэр?

— ГъэIорышIапIэм иматериальнэ-техническэ базэ нахьышIу хъуным, колониехэм къащадагъэкIырэ продукцием ипчъагъэ хэгъэхъогъэным, ашъхьэ аIы­гъыжьыным пылъых. Ащ пае зэшIуахырэри макIэп, сомэ миллион 68-м ехъу зыосэ продукцие блэкIыгъэ илъэсым къы­дэдгъэкIыгъ. Зыщагъэпщынэхэрэ учреждениехэм къыдагъэ­кIыхэрэм зэрахагъахъорэм ишIуагъэкIэ къэралыгъо бюджетым ыпшъэ илъыр нахь макIэ мэхъу, хьапсым иIоф изытет зыпкъ ит, ащ чIэсхэм сэнэхьат тедзэхэр зэрагъэгъотых ыкIи хьыкумым къафилъэгъугъэ даор апщыныжьын амал яI.

— Хьапсым Iоф щыпшIэным пае сэнэхьат хэхыгъэ уиIэнэу щыт. IофшIэкIо сэнэхьатхэр хьапсым щызэрагъэгъотын алъэкIыщта?

— Уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм иучреждениехэм хэбзэ рэхьатныгъэр ащыгъэпытэгъэнымкIэ, хьапсым чIэсхэм яфитыныгъэхэр ыкIи яшIоигъоны­гъэхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ, бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм афытегъэпсыхьэгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм язэхэщэнкIэ ГъэIорышIапIэм къэгъэлъэгъонышIухэр иIэх. ХьэпсэчIэсхэм гъэсэныгъэ зэрагъэгъо­тыным фытегъэпсыхьэгъэ училищхэм Iоф ашIэ, ахэр сэнэхьат 12-мэ ателъытагъэх. 2022 — 2023-рэ илъэсхэм нэбгырэ 700 фэдизыр сэнэхьатхэр зыщызэрагъэгъотырэ училищхэм аще­джэх. Хьапс зытелъхэм Iоф зэ­рарагъашIэрэм имызакъоу, ахэм атыралъхьэгъэ пIалъэр аухэу мыщ дэкIыжьхэмэ, ашъхьэ зыгорэущтэу аIыгъыжьынымкIэ сэнэхьатэу зэрагъэгъотыгъэм ишIуагъэ къызэрякIыжьыщтым щэч хэлъэп.

— Хьапсхэр зыщагъэпщы­нэхэрэр чIыпIэ къодыеу щытэп. Ащ чIэфагъэхэр гъогу занкIэм техьажьынхэмкIэ пIу­ныгъэ IофшIэным мэхьанэ-шхо иI. Мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет сыд фэда?

— Ары, пIуныгъэ, социальнэ ыкIи психологическэ IофшIэнэу хьэпсэчIэсхэм адызетхьэрэм ишIогъэшхо къэкIо. Ренэу культурнэ ыкIи спорт Iофтхьабзэхэр афызэхэтэщэх. Мыщ къыхэтэгъэлажьэх дин ыкIи общественнэ организациехэм ялIыкIохэр, спортсменхэр, артистхэр. 2022-рэ илъэсым къулыкъум иучреж­дениехэм культурнэ Iофтхьа­бзэу 1116-рэ ащызэхащагъ.

— Мы уахътэм пшъэдэкIы­жьэу арагъэхьырэмкIэ Урысыем зэхъокIыныгъакIэу хагъэхьагъэхэм ащыщ шIокI зи­мыIэ егъэзыгъэ IофшIэнхэр. ЗиIоф аIуагъэхэр пшъэдэкIыжь зыщарагъэхьырэ хэушъхьафыкIыгъэ гупчэхэм адэсых. Ащ фэдэ гупчэ джыри 2017-рэ илъэсым Мыекъуапэ щагъэ­псыгъагъ. Мыхэм афэдэхэр тапэкIэ нахьыбэу республикэм щагъэпсын гухэлъхэр щыIэха?

— Федеральнэ ыкIи респуб­ликэ хэбзэ къулыкъушIэхэр анахьэу зылъыплъэхэрэ Iофыгъохэм зэу ар ащыщ. Джэджэ районым ит «Щэ заводэу «Новый» зыфиIорэм ипсэуалъэ зыдэт чIыпIэм пшъэдэкIыжь зыщарагъэхьырэ гупчэу N 1-р щагъэпсы зэрашIоигъомкIэ ­Адыгеим щыIэ къулыкъум ­ лъэIу тхылъ ыгъэхьазырыгъ. Гупчэр къа­титIоу зэтет, чIэхьэпIэ шъхьаф иI, дежурнэ къулыкъум ипост, шхапIэр, зыщы­чъые­хэрэр хэтых. Предприя­тием Iоф щашIэзэ мыщ бзылъфыгъэхэр чIэсыщтых, нэбгырэ 75-м ар тегъэ­псыхьагъэу щыт.

2022-рэ илъэсым «Гъогу картэм» игъэцэкIэн хахьэу АР-м ипащэхэмрэ гъэIорышIапIэмрэ зэгъусэхэу КП-6-м ибазэ хахьэу бзэджэшIагъэ зезыхьагъэхэр гъогу занкIэ тегъэуцожьыгъэнхэмкIэ гупчэ агъэпсыгъ. Псэуа­лъэр Кощхьэблэ районым щыI, агъэмысагъэу егъэзыгъэ IофшIэн зытыралъхьэгъэ нэбгырэ 325-м ар ателъытагъ.

— Адрэ къулыкъухэм афэ­дэу Урысыем иуголовнэ-гъэцэкIэкIо системэ и ГъэIоры­шIапIэу АР-м щыIэм къыткIэхъухьэхэрэм яхэгъэгу шIу алъэгъоу пIугъэнхэм ыкIи ве­теранхэм Iоф адэшIэгъэным мэхьанэшхо ареты. Илъэс мыпсынкIэу тызхэтым ащ сы­дэущтэу шъунаIэ тет?

— НыбжьыкIэхэр патриотэу пIугъэнхэр гъэIорышIапIэм инэплъэгъу ригъэкIырэп. Уголовнэ-гъэцэкIэкIо системэм икъулыкъушIэхэм «лIыхъужъым иде­сэхэр» кIэлэеджакIохэм ыкIи апшъэрэ еджапIэхэм ястудентхэм афызэхещэх.

ГъэрекIо шышъхьэIум хабзэ хъугъэ Iофтхьабзэу «Падали, но поднимались» зыфиIорэр редгъэкIокIыгъ. СССР-м и НКВД ипограничнэ полкхэу N 23-м, N 24-м ядзэкIолIхэм яшIэжь ар фэгъэхьыгъагъ. Ащ нэмыкIэу дзэ-патриот клубэу «Вертикаль» зыфиIорэм епхыгъэ отделэу «Кондор» зыцIэм иофицерхэр спорт ыкIи дзэ-патриотическэ зэнэкъокъухэм ахэлажьэхэзэ мызэу, мытIоу текIоныгъэхэр къыдахых. Клубым къычIигъэ­кIыгъэхэр джыдэдэм зыкъэу­хъумэнымкIэ Министерствэм, Урысыем хэгъэгу кIоцI Iоф­хэмкIэ и Министерствэ, Дзэ хы флотым яапшъэрэ еджапIэхэм якурсантых.

ТимэфэкIкIэ гъэIорышIапIэм икъулыкъушIэхэм ыкIи иветеранхэм сафэгушIо. Щытхъу хэлъэу къулыкъур зэрахьырэм фэшI сирэзэныгъэ гущыIэхэр афэсэгъазэ. Тикъулыкъу къи­ными, къэралыгъом ищыкIагъэу щыт, арышъ, пшъэрылъэу къытфагъэуцугъэр дэх имыIэу тэгъэ­цакIэ.

КIАРЭ Фатим.