Адыгеим итарихъ анахь чIыпIэ ин щызыубытырэ хъугъэ-шIагъэхэм ащыщ Конституцие иIэ зэрэхъугъэр.

Адыгеир ащ къекIолIэным ыпэкIэ автономием фэзыщэгъэ гъогу кIыхьэ къыкIугъ. А статусыр иIэным апэ дэдэ 1922-рэ илъэсыр ары РСФСР-м и Лъэпкъ­хэм якомиссариат зыхэплъэгъагъэр. А илъэс дэдэм ибэдзэогъу мазэ и 27-м ВЦИК-м и Президиум зэхэсыгъоу иIагъэм Адыгэ автоном хэку щыIэным фэгъэхьыгъэ унашъор щаштэгъагъ.

1924-рэ илъэсым нэс ар Кубанэ- Черноморскэ краим хахьэщтыгъ, нэ­ужым, 1934-м нэс, Темыр-Кавказ, етIанэ, 1937-рэ илъэсым нэс, Азовэ- Черноморскэ крайхэм ащыщыгъ, 1991-м нэс Краснодар краим хахьэщтыгъ. А илъэсым ибэдзэогъу мазэ и 3-м РСФСР-м и Апшъэрэ Совет зэхэсы­гъоу иIагъэм Адыгэ автоном хэкур Советскэ Социалистическэ Адыгэ Рес­публикэ щашIы­жьыгъ, етIанэ Адыгэ Республикэ хъугъэ.

Ащ ыуж Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ Совет аштагъ. 1992-рэ илъэсым игъэтхапэ и 17-м ащ апэрэ зэхэсыгъоу иIагъэм Советым хэтыщтхэр, комитетэу иIэщтхэр, ипэщэщтхэр щагъэнэфагъэх, Апшъэрэ хьыкумыр, Апшъэрэ арбитражнэ хьыкумыр агъэпсыгъэх, ахэм япэщэщтхэр, ягодзэщтхэр щыхадзыгъэх.

А мэзэ дэдэм и 24-м Адыгеим икъэ­ралыгъо тамыгъэрэ ибыракърэ къыхахыгъэх, и 25-м гимнымрэ ахэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэмрэ аштагъэх. Къэралыгъо тамыгъэр зыфэдэщтыр су­рэтышIэу Мэрэтыкъо Долэт къэзыугупшысыгъэр, гимным игущыIэхэр тхакIоу МэщбэшIэ Исхьакъ, орэдышъор композиторэу Тхьабысымэ Умар атхыгъэх.

Ахэм ауж Конституцием ипроект ыуж ихьагъэх. 1994-рэ илъэсым ичъэпыогъу мазэ и 19-м Законихъухьэ ЗэIукIэр ащ хаплъи, игъоу ылъытагъ ыкIи цIыфхэри зэдытегущыIэнхэшъ яшIошIхэр къыраIотыкIынхэ фаеу зэдаштагъ.

ПсэупIэ пэпчъ зэхахьэхэр, зэIукIэхэр ащызэхащэхэзэ зытегущыIэхэм предложение минитIум ехъу къыхалъхьэгъагъ. Ахэм къапкъырыкIыхэзэ гъэтэрэзыжьын 50-м ехъу фашIыгъэу ЗэIукIэм изэхэсыгъо еджэгъуищырэ щыхаплъэхи аштэгъагъ.

Хэбзэгъэуцу ШъхьаIэр щыIэ зэрэхъу­гъэр АдыгеимкIи, ащ щыпсэурэ цIыф лъэпкъхэмкIи мэхьанэшхо зиIэ тарихъ хъугъэ-шIагъэу щыт. Урысые Федерацием инэмыкI шъолъырхэм яфитыныгъэхэм афэдэхэр тиреспубликэ иIэ зэрэхъугъэр ащ къыгъэшъыпкъэжьыгъ, къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэм гъэпсыкIэу яIэщтыр къыгъэнэфагъ, социальнэ-экономикэ зэхъокIыныгъэ инхэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэнхэу амал къытыгъ.

Конституцием ишIуагъэкIэ Адыгеим ыпашъхьэ ит пшъэрылъхэр зэшIуехых, щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми гъэхъа­гъэхэр ащешIых.

— Адыгеим Урысые Федерацием ихэушъхьафыкIыгъэ шъолъыр статус иIэ зэрэхъугъэр ары ежь и Конституции иIэн фаеу зыкIэхъугъагъэр. Хэбзэгъэуцугъэ ШъхьаIэм мэхьанэу иIэр хэгъэхъуагъэу къэпIон плъэкIыщтэп. Тишъолъыр законхэр ащ дештэх, хэбзэ къулыкъухэм, цIыфэу республикэм исхэм язекIуакIэхэм яшапхъэу щыт. Конституциер республикэм лъэпкъ зэгурыIоныгъэ илъыным, социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ­хэр ышIынхэм, культурэ-тарихъ кIэным, лъэпкъыбзэхэм якъэгъэнэ­жьын афэIорышIэ. Адыгэ Респуб­ликэм и Конституционнэ хьыкум, нэмыкIхэм афэдэу, зэбгырагъэ­кIыжьыгъ нахь мышIэми, Парламентым конституционнэ комиссие иI, ащ хьыкумым Iофэу ыгъэцакIэщтыгъэхэр фэгъэзагъэ хъу­гъэх, — къыIуагъ Адыгэ

Респуб­ликэм и Къэралыгъо Совет —Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэм.

Зыгъэхьазырыгъэр ХЪУТ Нэфсэт.