Шъэумэн Хьазрэт: «Ымакъэ ренэу Iущт»
АР-м и Президентыгъэу, зэлъашIэрэ шIушIэзехьэу Шъэумэн Хьазрэт тигъэзет къыфэгушIо: «Лъытэныгъэ зыфэсшIырэ республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ыкIи ащ еджэхэрэм шIуфэс ясэхы! Илъэс пчъагъэм мафэ къэс Iофэу шъушIэрэм уасэ фэшIыгъуай. Адыгеим хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм шъуиIахьышхо ахэлъ. Лъэпкъым пае лIыгъэшхо зезыхьэхэрэм шъуафэд.
1923-рэ илъэсым адыгэ гъэзетыр зы тхьапэ нахь мыхъоу къыдагъэкIыгъагъ. Араб хьарыфымкIэ тхьэпэ гъожьым тетэу ар къыхаутыгъагъ ыкIи зэхъокIыныгъэ инэу зыпхырыкIыхэрэм ямэхьанэ цIыфхэм анагъэсыным къыдэзыгъэкIыгъэхэр дэгуIэщтыгъэх. «Адыгэ макъ», «Колхоз быракъ», «Адыгэ псэукI», «Гъупчъэ-уат», «Социалистическэ Адыгей», джыри «Адыгэ макъэу» хъужьыгъэ — илъэс зэфэшъхьафхэм ащ ыцIэ пчъагъэрэ зызэблихъугъ, ау редакцием ипшъэрылъ шъхьаIэ къызэтенэщтыгъ — адыгэмэ япсэукIэ ныдэлъфыбзэкIэ къиIотыкIыгъэныр. «Фэсыжьапщи!», «Къеблагъ!» — егъэшIэрэ шIуфэс гущыIэхэр тшIомыкIодынхэу, сабыйхэм янэ-ятэхэм абзэ ашIэнэу, агурыIонэу, ны-тыхэр къызтекIыгъэхэм ныдэлъфыбзэкIэ ягупшысэнхэу.
Гъэзетыр бэгъашIэ зэрэхъугъэр гъэшIэгъон дэд. Къэралыгъом сыд фэдиз зэхъокIыныгъаба щыхъугъэр — коллективизациер, репрессиехэр, заор, гъэхъагъэ зыщымыIэгъэ илъэсхэр, перестройкэр. Зыпкъ къикIыгъэр амышIэрэ ушъхьагъу анахь цIыкIу горэм къыхэкIыкIэ гъэзет анахь инхэри зэфашIыжьыщтыгъэх. Лъэпкъым икIасэу, ыгъэлъэпIэрэ «Адыгэ макъэр» лIэуж пчъагъэхэм янасып готэу къырыкIуагъ. Тызэрипхыгъ, гупшысэхэмкIэ къыддэгощагъ, зекIуакIэхэмкIэ, гухэлъхэмкIэ закъыхэдгъэщыным ихъопсапIэ къытхилъхьагъ. Мэхьанэ зиIэр — адыгэ культурэм изехьакIоу щытыгъ. КъэсэшIэжьы, а уахътэм къызэраIощтыгъэу, «газетэу «Адыгэ макъэм» ипередовицэ» укъыхиутыныр шъуашэу зэрэщытыгъэр. Сятэ гъэзетым еджэщтыгъ ыкIи къыритхыкIыщтыгъ. СицIыкIугъом гъэзетыр Афыпсыпэ сельсоветым истенд щыпылъагъэщтыгъ. Къыхаутырэм ыпкъ къикIыкIэ нахьыжъхэр зэнэкъокъоу мымакIэу къыхэкIыщтыгъ, купэу зэхэхьанхэм, зэхэгущыIэжьынхэм ушъхьагъу фэхъущтыгъ. Сыд фэдэрэ уахъти гъэзетэм уипIущтыгъ, пхигъахъощтыгъ, уигъасэщтыгъ. Ныдэлъфыбзэм иухъумакIоу щытыгъ.
АР-м цIыф лъэпкъыбэ щэпсэу, Кавказым ит шъолъырхэм ар анахь рэхьат, зэдэлэжьэныгъэм ищысэтехыпI. ЧIыпIэр зие лъэпкъэу — адыгэу — къинагъэм ипчъагъэ процент 25-м тIэкIу къызэрехъурэр сэщ нахь мыдэеу шъошIэ. Урысхэр, ермэлхэр, белорусхэр, украинцэхэр, нэмыцхэр, урымхэр ыкIи нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэхэр ижъырэ адыгэхэм къатекIыгъэхэм ягъунэгъоу адэпсэух зэгурыIохэу. Культурэхэр зэрэзэхахьэхэрэм ишIуагъэкIэ лъэпкъыбэм ядэхагъэ къэлъагъо. Адыгэхэм шэн-хабзэхэр аухъумэнхэм ыкIи ахагъэхъоным, щысэтехыпIэу щытынхэм мэхьанэшхо иI. Ныдэлъфыбзэр, шэн-зехьакIэр, къэшъо ыкIи музыкальнэ культурэр къэухъумэгъэнхэр Iофыгъо шъхьаIэх.
Тиныдэлъфыбзэ адыгэ-абхъаз бзэ унагъом икуп хэхьэ. ЗипчъагъэкIэ бэ хъущтыгъэ адыгэхэу Темыр Кавказым исыгъэхэр зэрэдунаеу щитэкъухьагъэх. ЗэкIэ зэзыпхырэр шъошIа? Этно-культурнэ хьалэмэтэу, хабзэр ыкIи гур къэзыгъэлъэпэрапэу тиныдэлъфыбзэ къытырэ мэкъамэр ары. УшэтакIоу Элизе Реклю (тхылъэу «Земля и люди. Всеобщая география» зыфиIорэр) къытхыгъ: «Адыгэмэ абзэ пхъашэ, чый зэфэшIыгъэ макъэхэр хэтых, IэкIыбым къикIыгъэхэр рыгущыIэнхэмкIэ къин дэд».
Сэ къызэрэсшIошIырэр, адыгэм игущыIакIэ щыгъупшэгъуай ыкIи зыми фэдэп. Гушхуагъэ, фэбагъэ, къыбдэгущыIэрэм илъытэныгъэ тижабзэ къыхэщы. Тиныдэлъфыбзэ ымакъэ ренэу зэрэIущтым сицыхьэ телъ.
Зыныбжь лIэшIэгъу хъугъэ редакцием сыфэгушIо. Хэкум итарихъ къэлэмыпэ чанкIэ зытхыгъэхэм зэкIэми ацIэхэр непэ агу къэрэкIыжьых: сурэттеххэм, редакторхэм, корреспондентхэм, корректорхэм — зэкIэ гъэзетым икъыдэгъэкIын хэлажьэхэрэм. Республикэм ихахъо илъэси 100-м фэлэжьагъэхэм ыкIи джыри фэлажьэхэрэм ацIэ орэIу!»