Top.Mail.Ru

Шъэумэн Хьазрэт: «Ымакъэ ренэу Iущт»

Image description

АР-м и Президентыгъэу, зэлъашIэрэ шIушIэзехьэу Шъэу­мэн Хьазрэт тигъэзет къыфэгушIо: «Лъытэныгъэ зыфэсшIырэ республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» ыкIи ащ еджэхэрэм шIуфэс ясэхы! Илъэс пчъагъэм мафэ къэс Iофэу шъушIэрэм уасэ фэшIыгъуай. Адыгеим хэхъоныгъэу ышIыгъэхэм шъуи­Iахьы­шхо ахэлъ. Лъэпкъым пае лIыгъэшхо зезыхьэхэрэм шъуафэд.

1923-рэ илъэсым адыгэ гъэзетыр зы тхьапэ нахь мыхъоу къыдагъэкIыгъагъ. Араб хьа­рыфымкIэ тхьэпэ гъожьым тетэу ар къыхаутыгъагъ ыкIи зэхъокIыныгъэ инэу зыпхырыкIыхэрэм ямэхьанэ цIыфхэм анагъэсыным къыдэзыгъэкIы­гъэхэр дэгуIэщтыгъэх. «Адыгэ макъ», «Колхоз быракъ», ­«Адыгэ псэукI», «Гъупчъэ-уат», «Социалистическэ Адыгей», джыри «Адыгэ макъэу» хъужьыгъэ — илъэс зэфэшъхьафхэм ащ ыцIэ пчъагъэрэ зызэблихъугъ, ау редакцием ипшъэрылъ шъхьаIэ къызэтенэщтыгъ — адыгэмэ япсэукIэ ныдэлъфыбзэкIэ къи­IотыкIыгъэныр. «Фэсыжьапщи!», «Къеблагъ!» — егъэшIэрэ шIу­фэс гущыIэхэр тшIомыкIодынхэу, сабыйхэм янэ-ятэхэм абзэ ашIэнэу, агурыIонэу, ны-тыхэр къызтекIыгъэхэм ныдэлъфы­бзэкIэ ягупшысэнхэу.

Гъэзетыр бэгъашIэ зэрэхъугъэр гъэшIэгъон дэд. Къэралыгъом сыд фэдиз зэхъокIыны­гъаба щыхъу­гъэр — коллективизациер, репрессиехэр, заор, гъэхъагъэ зыщымыIэгъэ илъэс­хэр, перестройкэр. Зыпкъ къи­кIыгъэр амышIэрэ ушъхьагъу анахь цIыкIу горэм къы­хэкIыкIэ гъэзет анахь инхэри зэфашIыжьыщтыгъэх. Лъэпкъым икIасэу, ыгъэлъэпIэрэ «Адыгэ макъэр» лIэуж пчъагъэхэм яна­сып готэу къырыкIуагъ. Тызэрипхыгъ, гупшысэхэмкIэ къыддэгощагъ, зекIуакIэхэмкIэ, гу­хэлъхэмкIэ закъыхэдгъэщыным ихъопсапIэ къыт­хилъхьагъ. Мэ­хьанэ зиIэр — адыгэ культурэм изехьакIоу щытыгъ. Къэ­сэшIэжьы, а уахътэм къызэ­раIощтыгъэу, «газетэу «Адыгэ макъэм» ипередовицэ» укъыхиутыныр шъуашэу зэрэщы­тыгъэр. Сятэ гъэзетым еджэщтыгъ ыкIи къыритхыкIыщтыгъ. СицIыкIугъом гъэзетыр Афы­псыпэ сельсоветым истенд щыпылъагъэщтыгъ. Къыхаутырэм ыпкъ къикIыкIэ нахьыжъхэр зэнэкъокъоу мымакIэу къы­хэкIыщтыгъ, купэу зэхэхьанхэм, зэхэгущыIэжьынхэм ушъхьагъу фэхъущтыгъ. Сыд фэдэрэ уахъти гъэзетэм уипIущтыгъ, пхи­гъахъощтыгъ, уигъасэщтыгъ. Ныдэлъфыбзэм иухъумакIоу щытыгъ.

АР-м цIыф лъэпкъыбэ щэпсэу, Кавказым ит шъо­лъыр­хэм ар анахь рэхьат, зэдэлэжьэныгъэм ищысэтехыпI. ЧIыпIэр зие лъэп­къэу — адыгэу — къинагъэм ипчъагъэ процент 25-м тIэкIу къызэрехъурэр сэщ нахь мыдэеу шъошIэ. Урысхэр, ермэлхэр, белорусхэр, украинцэхэр, нэмыцхэр, урымхэр ыкIи нэмыкI цIыф лъэпкъхэм къахэкIыгъэхэр ижъырэ адыгэхэм къа­текIыгъэ­хэм ягъунэгъоу адэ­псэух зэгурыIохэу. Культурэхэр зэрэзэхахьэхэрэм ишIуагъэкIэ лъэпкъыбэм ядэхагъэ къэлъагъо. Адыгэхэм шэн-хабзэхэр аухъу­мэнхэм ыкIи ахагъэхъоным, щысэтехыпIэу щытынхэм мэхьанэшхо иI. Ныдэлъфыбзэр, шэн-зехьакIэр, къэшъо ыкIи музы­кальнэ культурэр къэухъу­мэгъэнхэр Iофыгъо шъхьаIэх.

Тиныдэлъфыбзэ адыгэ-­абхъаз бзэ унагъом икуп хэхьэ. Зипчъа­гъэкIэ бэ хъущтыгъэ адыгэхэу Темыр Кавказым исыгъэхэр зэрэдунаеу щитэкъухьагъэх. ЗэкIэ зэзыпхырэр шъошIа? Этно­-культурнэ хьалэмэтэу, ха­бзэр ыкIи гур къэзыгъэлъэпэрапэу тиныдэлъфыбзэ къы­тырэ мэкъамэр ары. УшэтакIоу Элизе Реклю (тхылъэу «Земля и люди. Всеобщая география» зыфиIорэр) къытхыгъ: «Адыгэмэ абзэ пхъашэ, чый зэфэшIыгъэ макъэхэр хэтых, IэкIыбым къикIыгъэхэр рыгущыIэнхэмкIэ къин дэд».

Сэ къызэрэсшIошIырэр, ­адыгэм игущыIакIэ щыгъу­пшэ­гъуай ыкIи зыми фэдэп. Гушхуа­гъэ, фэбагъэ, къыб­дэгущыIэрэм илъытэныгъэ тижабзэ къыхэщы. Ти­ны­дэлъфыбзэ ымакъэ ренэу зэрэIущтым сицыхьэ телъ.

Зыныбжь лIэшIэгъу хъугъэ ре­дакцием сыфэгушIо. Хэкум итарихъ къэлэмыпэ чанкIэ зы­тхыгъэхэм зэкIэми ацIэхэр непэ агу къэрэкIыжьых: сурэттеххэм, редакторхэм, коррес­пондентхэм, корректорхэм — зэкIэ гъэзетым икъыдэгъэкIын хэлажьэхэрэм. Респуб­ликэм ихахъо илъэси 100-м фэлэжьагъэхэм ыкIи джыри фэлажьэ­хэрэм ацIэ орэIу!»