«Адыгэ макъэр» — лъэпкъым ымакъ, ащ ущылэжьэныр, удэлэжьэныр, ныбджэгъуныгъэ дыуиIэныр шъуашэ. Ар къызыдэхъугъэмэ сэри сащыщ, мыры журналист IэнатIэр зыщызгъотыгъэр, сызщычъэпхъыгъэр, сигъашIэ иохътэшIу зыщыкIуагъэр.

Усэныр цIыфым хэлъэу къыдэхъун фай, жьэу сэри езгъэжьагъ, усэ цIыкIумэ язакъоп, джыри еджапIэм сычIэсэу бзыужъыеу чъыIэм ыгъэпIыкIагъэр сшы­нахьыжъырэ сэрырэ унэм къитхьи, дгъэфэбэжьи, къыкIэлъыкIорэ мафэм зэрэдгъэбыбыжьыгъэр стхыгъагъэ. Ти­кIэлэегъаджэу МэщлIэкъо Дарихъан зешIэм (тигъунэгъугъ), зэрэклассэу къыфеджагъ, район гъэзетым ыгъэхьи, къыхаутыгъагъ. Ар апэрэ гушIуагъоу тхэнымкIэ сфэхъугъагъ.

Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым тыщеджэ зэхъум, литературэ кружокым тыкIощтыгъ, Шъхьэлэхъо Абу ренэу ынаIэ къыттетыгъ. «Мыщ щезымыгъэжьагъэу титхакIомэ ахэтыр макIэ, джы шъоры тауж къикIэу тызщыгугъырэр», — къытиIощтыгъ. Ащ ипкъые-псыекIэ ттхыхэрэм ащыщхэр факультетым идэпкъ гъэзет къихьэщтыгъэх, загъорэ адыгэ хэку гъэзетым къыщытырадзэщтыгъ, Адыгэ радиоми тыкъыщагъэгущыIэщтыгъ. Ащ тытхэным нахь тыфищэщтыгъэ. Сэ Кобл Якъубэ бэнэным фигъасэрэмэ сащыщыгъэти, адыгэ хэку гъэзетым бэнакIохэмкIэ тшIэрэ-дгъахъэ­рэм фэгъэхьыгъэу зытIо горэм сагъэтхыгъагъэти, агу рихьыгъэщтын, игъорыгъоу сыкъыхаутыщтыгъ.

Еджэныри къэтыухыгъ, дзэми къулыкъу щытхьыгъ, щыIэныгъэм тэр-тэрэу тыхэхьаным тыфэхьазырэу тлъытэщтыгъэми, Якъубэ ынаIэ джыри къыттетыгъ. А илъэсым дзюдомкIэ спорт обществэу «Спартакым» хэгъэгумкIэ изэнэкъокъу къэсхьи, СССР-м дзюдомкIэ икубок икъыдэхын ящэнэрэ чIыпIэр зыщысэубытым, ДСО-у «Спартакым» хэгъэгумкIэ ихэшыпыкIыгъэ командэ сыхагъэхьэ­гъагъ, зы стипендие гори, пшъхьэ рымыIыгъыжьыщтми, тIэкIу рыхэпхыжьынэу, къысатэу аублагъ, тренерэуи саштагъ, ащи зыгорэ къыкIэкIон. Сыбанэщтыгъэ, згъэбанэщтыгъэх, ау тхэныр зэпызгъэугъэп, хэсымыгъэхъуагъэмэ.

Ащыгъур ары Кобл Якъубэ милицием епхыгъэ спортивнэ обществэу «Динамэм» тренерэу сигъакIомэ шIоигъоу къызысиIуагъэр. «ДСО-у «Спартакри» дэгъу, — ыIуагъ. — Ау «Динамэм» шIуагъэ пылъ: милицием иIофышIэу уаштэщт, капитаныцIэр апэ къыуатыщт, етIанэ удэкIоещт, унэ Iофри нахь щыIэшIэх хъущт. Хьау пIомэ, узэребл…». Къыстыримыкъузапэу, къысэIэпэIэсэкIызэ къыздэгущыIагъ. Ежь Москва быбынышъ, мэфэ заулэкIэ къызигъэзэжьырэм ыуж джэуап естыжьынэу къысиIуи дэ­кIыгъ, сэ ащ чэщ мычъыехэр къысфихьыгъэх.

Якъуби къэбыбыжьыгъ, ыдэжь сы­кIуагъ.

— Сыд ипхъухьагъ? — къысэупчIыгъ.

— О пIощтыр сшIэрэп, — сIуагъэ. — ТыппIугъ, тыулэжьыгъ, тятэ фэдэу тыоплъы, арышъ, къэсIощтым гуао хэпхыным сенэгуешъ, мэфэ заулэ хъу­гъэшъ сызэредзэ.

— КъаIо, къаIо, — IущхыпцIыкIыгъ Якъубэ, — сыд пIоми къызгурыIон.

Арыти, филфакым къычIэсхыгъэ шIэныгъэм нахь сызэрикъудыирэр, журналистикэм сызэрэфэщагъэр, хъумэ ащкIэ сыублэ зэрэсшIоигъор есIуагъ. «Социалистическэ Адыгеим» иредакцие зы ваканские зэриIэр есIуагъ, ау екIолIакIэу фэхъущтыр сшIэрэп. Ежь сыхищыжьыгъ.

— Адэ дэгъуба аущтэу оIомэ, — тIэкIурэ егупшыси, Якъубэ къыIуагъ. — Гъэзетым укIо пшIоигъомэ, ащкIэ амал зэрэсиIэу сишIуагъэ къыозгъэкIын. Непэ Андырхъое Джантэмыр (адыгэ гъэзетым иредактор шъхьаI) ыдэжь тыкIощт.

СыкъэгумэкIыгъ, сыд сIонышъ сэ редакторым дэжь сычIэхьан, ау сыдэ­кIуагъ.

— О къысаж, сэ сыдэкIоещт, — зеIом, сырэхьатыжьыгъ.

Сызэгоутыгъ Якъубэ ящэнэрэ къатым къехыжьыфэ нэс. Шхъомч чъыгышхоу редакцие пашъхьэм итым ычIэгъ къэрэгъулэм фэдэу сычIэтыгъ. КIо, чIэхьагъэ­ри зэгорэм къычIэкIыжьынба, Кобл Якъубэ IугушIукIи редакторым зэрезэгъыгъэр къысиIуагъ. Шъыпкъэ, ар IэшIэх хъугъэп, а уахътэм Адыгеим ихэку гъэ­зет кIалэ чIэхьан ылъэкIыщтыгъэп, ар партием игъэзетыгъ, зыгорэ аштэн хъумэ лъэшэу щыбзэм кIагъэкIыщтыгъ. СшIэрэп сфиIуагъэр ащ фэдизэу ситренер, сыдэу щытми, гуригъэIуагъ. «КIалэм зыгорэхэр къедгъэтхынхэшъ, дэгъу хъу­мэ, тштэщт, — ыIуи Андырхъуаем къыгъэгугъагъ Якъубэ. «Тэри бэнакIохэмкIэ журналист шъхьаф тиIэми зи фэIуагъэп», — ыIуи Якъубэ IугушIукIыгъ. Ары нэужыми зэрэхъужьыгъэр…

Партийнэ отделым ащыгъум ипэщагъэр ЛIэхъусэжъ Хьаджэрэтбый. Ащ ыдэжь сагъакIуи, очеркэу къэстхыщтымкIэ къыздэгущыIагъ. СССР-м ичемпионэу Гостэкъо Хьумэр ар фэгъэхьыгъэнэу тызэгурыIуагъ. Хьумэр зыгорэ тестхыхьащтмэ, ар сэркIэ Iоф хъуна, тызэдэбанэ, мафэ къэс тызэхэтых, арыти, а чэщ шъыпкъэм стхи, пчэдыжьым Хьаджэрэт­бый фэсхьыгъ.

— Сыд, хъурэба? — къысэупчIыгъ.

— Хьау, стхыгъахэ.

Зи къымыIоу Хьаджэрэтбый тхьапэмэ къалъыIэбагъ, «мы кIалэр сенэгуе тIэкIу мэгуIаIокIэ» зыфэпIон фэдэ инэплъэгъу хэслъэгъуагъ. Ытхыщтыгъэр ыгъэтIылъи, сэ фэсхьыгъэм еджэу ригъэжьагъ.

— Дэгъу укIалэу тхэным узэрэфэщагъэр, — Хьаджэрэтбый еджэфэ ащ дычIэс лIы хэкIотагъэм къысиIуагъ. Ар нэужым дэгъоу сшIагъэ — Хъущт Хъалид, журналист анахьыжъэу адыгэ гъэзетым чIэсыгъэмэ ащыщыгъ. — Уегугъоу, уемызэщымэ, бэ къыбдэхъущтыр…

Ащ нэс очеркым еджэрэми иIоф ыухыгъ, зэкIэ дахэу зэшIокIыгъэ — стхы­гъэр ыгу рихьыгъ, редактор шъхьаIэми «дэгъу» ыIуагъ. Къыхаутыгъ, ащ ыуж кIэкIэу итэу сэри саштагъ. Ар зыхъу­гъэм ыуж джы илъэс тIокIитIурэ тфырэм ехъу тешIэжьыгъ, ау тыгъуасэ фэдэу къэсэшIэжьы. Уахътэр псынкIэу чъагъэ…

ЛIы гъэшIэгъонхэр, Iушхэу, щыIэныгъэр зынэ кIэкIыгъэхэу, зауи, машIуи, лыгъи, гъабли, гъайи къялыжьыгъэхэу, ау цIыфыгъэрэ адыгагъэрэ чIамынагъэ­хэу, щысэ шIагъо тфэхъущтыгъэх.

Шъхьап­лIэкъо Хьис, Бэджэнэ Иляс, Хъуажъ Исмахьил, ХьакIэмызэ Рэщыд, Хъущт Хъалид, Шъоджэ Мыхьамчэрые афэдэмэ нахь кIалэхэмкIэ бэ дахэу къытаIощтыгъэр. Анахьэу къыспылъыщтыгъэр Шъоджэ Мыхьамчэрый. ТитIуи тызэрэкъунчыкъохьаблэхэм изэкъуагъэп, сятэкIэ сянэжъи Шъуаджэхэм апхъути, сигъэIахьылэу «типхъорэлъф» къысиIощтыгъ.

Ащ фэдэу къытфэсакъыщтыгъэх адрэ нахьыжъхэри. ШъхьаплIэкъо Хьиси информациемкIэ отделым тIэкIурэ сыщыдэлэжьагъ, спортым сызэрэпылъым елъытыгъэу ащ нахьыбэрэ сыфигъазэщтыгъ. Ежь имахъулъэ, Шъынэхъо Руслъан, Тхьэм джэнэт къырет, синыбджэгъушхуагъ, тызэдэбанэщтыгъ, ащ игъэ­хъагъэхэми шIупщыр ащыгушIукIыщтыгъ. Адыгэ хабзэм шIолIыкIыщтыгъ, тэри ащ игъогу тэрэзэу тытыригъэты шIоигъуагъ.

Андырхъое Джантэмыр лIы мытIыр инэу, нэгу хъурэе зэкIужьэу, IэпкIэ-лъап­кIэу фэпэгъэ зэпытэу щытыгъ. Ымакъэ Iэтыгъэу зэ къыддэгущыIагъэу къэсшIэ­жьырэп. ЗытIо-зыщэ зэкошъоожьи, «олахьэ тызхэтыр джэгушхом!» зэриIогъагъэр сщыгъупшэжьырэп. Ары зыгорэм зэрэрымыразэр къызэригъэлъагъощтыгъэр. ЦIыфхэр зэримыгъэутэкIхэу зэблищыщтыгъэх, зэкIэмэ жабзэ къадигъотыщтыгъ, плъыр-стырыгъэ хэлъыгъэп, щэ­Iэ­гъэшхо иIагъ.

Узгъэгъозэн нахьыжъ уиIэмэ дэгъу, дэIон нахьыкIи ущымыкIэныри дэгъу дэд. ЗыцIэ къесIогъэ лIышIумэ анэмыкIэу макIэп дахэкIэ къыддэлажьэщтыгъэр. ТхэкIо цIэрыIоу Iэшъынэ Хьазрэт, Аулъэ Къэлэшъау, Шымыгъэхъу Мурат, ХьакIэмызэ Биболэт, Пэнэшъу Сэфэр, АфэшIыжь Тыркубый, бэ, бэ ахэм афэдэу зигугъу къэпшIынэу щыIэр. Ахэр ары апэрэ егъэжьэгъум сызигъусагъэхэр, гъогур сэзгъэлъэгъугъэхэр.

Редактор шъхьаIэу 1998-рэ илъэсым «Адыгэ макъэм» сыкъызагъакIом, редак­циитIури зычIэт унэр агъэцэкIэжьынэу рагъажьи, афэмыухыгъэу зэхэлъэшъогъэкIаеу щытыгъ. «СыжъугъэкIуагъэмэ шъукъыздеI», — сIуи тхьаматэмэ адэжь сызэкIом, минишъэ къытфагъэхьыгъ. Ау а мэфэ шъыпкъэм псэолъэшIхэу ахъщэ зэрамытыжьыгъэмэ кассэм рахыжьи, лъапцIэу, пцIанэу джыри тыкъэнагъ.

«Ибэмэ афэдэу тыхэтыкIэ хъунэп» сIуи, тэ къыттефэрэ унэ ныкъор къа­Iысхыжьынэу ыуж сихьагъ. А лъэхъаным гъэзетыр Парламентымрэ министрэхэм я Кабинетрэ зэдыряягъ. Шыкур, тахэзэгъагъ, афэлъэкIыщтыр къытфашIагъ, унэшхор зэфэдэу къытфагощи, ащ пылъ тхылъхэри къытатыжьыгъэх.

ФинансхэмкIэ министрэу Долэ Долэт­бый лIы шIагъу, тызэгурымыIоу зыкIи хъугъэп. Ащ селъэIуи, амал къыгъоти, ахъщэ къытитыгъ, апэ ар зыфэдгъэзагъэр гъэзетым IукIыжьыгъэ пенсионерхэу илъэс хъугъэу ахъщэ зэрамытыжьыгъэ­хэр ары. Нэужым ахэр зызгъэпсэфынэу IукIхэрэм ачIыпIэ дгъэлажьэхэмэ е гонораркIэ тадеIэзэ зэрэтфэлъэкIэу тишIуагъэ ядгъэкIыщтыгъ. Джаущтэу едгъэжьагъ, тиражыр минищым тIэкIу ехъущтыгъэти, гъэзет кIэгъэтхэным тишъыпкъапIэ етхьылIи (урыс гъэзетым иредактор шъхьаIэу Анатолий Пренкэмрэ сэрырэ ренэу мыщкIэ тызэгъусагъ), илъэс зытIу-зыщэу къызэкIэлъыкIуагъэм миний Iэпэ-цыпэм нэдгъэсыгъ.

Илъэс къэс тиражым хахъоу, тиха­хъуи дэгъоу, гъэ къэс минишъэ заулэ къэд­гъахъэу хъугъэ. Гъэзетым къылэжьырэр щылажьэрэмэ афэкIожьыщтыгъ, премиехэр дгощыщтыгъэх. Сыда мыщ фэдэ хахъо гъэзетым езыгъэшIыщтыгъэр? АпэрэмкIэ, Iофым уемызэщэу упылъын фае, етIанэ, Къэзэнэкъо Джэбагъэ зэриIуагъэу, «уахътэм удэбэкъон фае».

Тэ кIэу къэтыугупшысыгъагъэр, гъэзетыр гъэшIэгъон зышIыщтыгъэр гъэзет годзэ пчъагъэ зэриIагъэр ары. Ахэр зэкIэ гум екIоу щытыгъэх, ау анахьэу цIыфхэр зылъыплъэщтыгъэхэр IэкIыб адыгэмэ афэгъэхьыгъэ гуадзэу «Хэхэс адыгэм идунай» зыфиIорэмрэ урыс гуадзэу «Голос адыга» зыфиIорэмрэ. Урыс закъохэу нэбгырэ минрэ ныкъорэм ехъу тигъэзет кIатхэхэу аублэгъагъ, Украинэм, Белоруссием, нэмыкIхэми анэсыщтыгъэх.

Республикэм истатус, адыгэм иIоф къэухъумэгъэнымкIэ бэ а лъэхъаным гъэзетым ышIагъэр.

Гъэзетым сырипащэу зыщэтым къыз­дэхъугъи, сфэмыгъэхъугъи щыI, сызыгъэнэгъоджагъи, зиягъэ къысэкIыгъи щыI, мыхэр щыIэныгъэм щыщых, тэркIэ къежьагъэп, Тхьэм тэркIэ ерэух. «Ащ фэди мэхъу» пIонышъ, ушъхьарыкIын фае. БлэкIыгъэм сегупшысэмэ, сыгу къэкIыжьырэр дэхагъ, хэти сыфэраз. Iоф зышIэрэр хэукъоуи мэхъу, хэмыукъо­рэр Тхьэ закъор ары. Сэри сфэмыгъэ­хъугъи щыI, сиIофшIакIэ зымыштэу коллективым хэтыгъэмэ ащыщхэри щыкIэгъэнчъэхэп, ау хэт сыд ыIоми, а уахътэм гъэзет дэгъу къыдэдгъэкIыщтыгъэу сэлъытэ.

Адыгэ гъэзетыр илъэсишъэ зыщы­хъурэм елъытыгъэу бэ ащ щылажьэхэрэм, дэлэжьагъэхэм, гъэзетеджэ шIагъомэ афэптхынэу щыIэр, къэмыIуагъэр нахьыб. Тхьэм хэти гъэшIэ кIыхьэрэ псауныгъэ пытэрэ къыритынэу тыфэлъэIон. Тыдэ агъазэми, ягъогупэ нэфэу, мафэу, къа­гъэзэжьымэ, яIэгумэ хъуаоу адэхьажьхэу, зыхэхьажьхэрэр лъэчIэ пытэхэу, яконычIэ ушъагъэу, яIэщ бэгъуагъэу, гъотырэ нэхъойрэ щымыкIэхэу илъэсыбэ агъэшIэнэу сафэлъаIо.

Къуекъо Асфар.