Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет изэхэсыгъоу непэ зэрища­гъэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ Iофы­гъоу непэрэ мафэхэм къэуцухэрэм ащытегущыIагъэх.

Зэхэсыгъом ипэублэ Адыгеим и ЛIышъхьэ Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэр АР-м иминист­рэхэм я Кабинет и Тхьаматэ игуадзэ ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэщт ЛIыхэсэ Махьмудэ нэ­Iуасэ фишIыгъэх. АР-м экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыум­рэкIэ иминистрэу, Адыгэкъалэ имэрэу щытыгъэ ЛIыхэсэ Махьмудэ пэщэныгъэ зехьэгъэнымкIэ опытышIу зэриIэр, гъэхъагъэхэр зэришIыгъэр КъумпIыл Мурат къыхигъэщыгъ. Джащ фэдэу АР-м и ЛIышъхьэ зэхэсыгъом хэлажьэхэрэр нэIуасэ фишIыгъэх пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ об­ществэу «Газпром межрегионгаз Майкоп» ыкIи Iахьзэхэлъ обществэу «Газпром газораспределение Майкоп» зыфи­Iохэрэм ягенеральнэ пащэу, илъэс 20-м ехъукIэ газ къулыкъум Iоф щызышIэгъэ, Iахьзэ­хэлъ обществэу «Газпром газораспределение Краснодар» зыфиIорэм игенеральнэ пащэ игодзэгъэ ЕкъутэкI Аслъан.

Культурэр цифрэ шъуашэм илъынэу

АР-м культурэмкIэ иминист­рэу Аулъэ Юрэ лъэпкъ проектэу «Культурэм» къыдыхэлъытэгъэ федеральнэ проектэу «Цифровая культура» зыфиIорэм ди­штэу мы лъэныкъом цифрэ тех­нологиехэр щыгъэфедэгъэнхэмкIэ амалэу зэрахьэхэрэм афэгъэхьыгъэу АР-м иминист­рэхэм я Кабинет изэхэсыгъо къыщиIотагъ.

Министрэм къызэрэхигъэ­щыгъэмкIэ, порталэу «Культура. РФ», Лъэпкъ электрон библиотекэм (НЭБ), Урысые Федерацием имузейнэ фонд икъэ­ра­лыгъо каталог, социальнэ про­ектэу «Пушкинская карта» зы­фиIорэм ягъэфедэнкIэ респуб­ликэм амалхэр щызэрахьэх. Адыгэ Республикэм электрон тхылъеджапIэмкIэ ифонд зэ­хащагъ, документ 1264-рэ ащ хэхьэ. Электрон тхылъэу документ 4106-рэ яI, гъогогъу 15160-рэ ахэр къызфагъэфедагъэх. «Адыгабзэм итарихъ» зыфиIорэ проектым ишIуагъэкIэ Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ тхылъеджапIэ ифондхэм къахахыгъэ документ 13 НЭБ-м хэлъ. Рес­публикэм имузей фонд шъхьаIэ цифрэ шапхъэхэм зэратырагъа­хьэрэм епхыгъэ Iофтхьабзэхэр лъагъэкIуатэх. Адыгэ Республи­кэм и Къэралыгъо филармо­ние­рэ искусствэхэмкIэ кIэлэцIы­кIу еджапIэмрэ япхыгъэу посел­кэу Каменномостскэм иконцерт­тыпIэ Iоф ешIэ. КультурэмкIэ къэралыгъо учреждениехэм онлайн шIыкIэм тетэу билетхэр ащащэх. «Къэралыгъо фэIо-фашIэхэр» зыфиIорэ порталыр къызфагъэфедэзэ, кIэлэцIыкIу­хэр Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ икIэлэцIыкIу еджапIэ­хэм зэраштэщтхэ шIыкIэр къыхахы. АР-м культурэмкIэ иуч­реж­дениехэр зэкIэ проектэу «Пушкинская карта» зыфиIорэм къыхагъэлажьэх, республикэм ис ныбжьыкIэхэм япроцент 52-мэ ащ фэдэ картэхэр яIэх.

Платформэу «Артефакт» зыфиIорэм адыгэхэм якультурэрэ ящыIэкIэ-псэукIэрэ афэгъэхьыгъэ экспозициер къырагъэхьагъ. Цифрэ платформэу «Артефактыр» зылъэпсэ проектхэм ягъэ­цэкIэнкIэ 2023-рэ илъэсым зэ­нэкъокъоу щыIагъэм муниципальнэ музеи 4 хэлэжьагъ.

«Цифрэ шапхъэхэм зэратехьэхэрэм Iоф пстэури нахь къыгъэпсынкIэщт, Iофыгъохэм якъыхэгъэщынкIэ ыкIи язэшIо­хынкIэ хэбзэ къулыкъухэм Iофэу ашIэрэр нахь къэлъэгъощт. Ахэм министрэхэм я Кабинет изэхэсыгъохэм щатегущыIэщтых. Iофыгъоу зыхаплъэхэрэмкIэ цIыф­хэм апашъхьэ отчет къыщашIы фэдэу зэхэсыгъо пэпчъ зэхащэщт», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.

АР-м культурнэ кIэныр къэу­хъумэгъэнымкIэ ыкIи гъэфе­дэгъэнымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу ЦIыпIынэ Рустем саугъэтхэр республикэм къыщыухъумэгъэнхэмкIэ Iофтхьабзэу зэрахьэхэрэм афэгъэхьыгъэу зэ­хэсыгъом къыщиIотагъ. ПстэумкIи культурнэ кIэн 4163-рэ Адыгеим ит. Ахэм язытет ренэу ауплъэкIу, саугъэтхэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэмкIэ амал гъэнэфагъэхэр зэрахьэх, археологическэ кIэн 75-р зэрагъэфедэщт шIыкIэр аухэсыгъ.

Культурэм ипсэуалъэхэм, анахьэу тарихъ мэхьанэ зиIэ саугъэтхэм, ягъэкIэжьынкIэ ыкIи ягъэцэкIэжьынкIэ республикэ ГъэIорышIапIэм Iофышхо зэри­шIэрэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ.

«УплъэкIунхэр зэхэзыщэрэ ГъэIорышIэпIэ къодыеу шъущы­тэп, мы лъэныкъомкIэ къэралыгъо политикэу зэрахьащтыри шъогъэнафэ. Тарихъым икъэу­хъумэн шъузэрэпылъым имыза­къоу, зекIохэр нахьыбэу рес­пуб­ликэм къихьанхэми шъуфэлажьэ. Тарихъ мэхьанэ зиIэ псэуалъэхэр зекIохэм арагъэлъэгъухэрэм ахагъэхьанхэ фае. Тарихъым исаугъэтэу щыт унэ дэхабэ тиI, ахэр зыпкъ игъэуцожьыгъэнхэ фае. Проектхэм язэхэгъэуцонрэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэмрэ шъуафежь. Мыщ фэдэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ нахь зыжъугъэчан», — къы-Iуагъ КъумпIыл Мурат.

Яунагъохэм къафэрэхьатынхэ алъэкIыщт

ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм ыкIи ахэм яунагъохэм арысхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ Iоф­тхьабзэхэм язэшIохын епхыгъэ Iофыгъохэр министрэхэм я Кабинет изэхэсыгъо анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэхэм ащыщ.

Урысыем и Президентэу Вла­димир Путиным и Джэпсалъэ къыщигъэнэфэгъэ пшъэрылъхэм язэшIохын мэхьанэшхо зэриIэр Адыгеим и ЛIышъхьэ къыхигъэ­щыгъ. А пшъэрылъхэр зэпхыгъэ­хэр мобилизацием къыхиубытагъэхэм, гуфакIохэм, контрактникхэм ыкIи ахэм яунагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр ары.

КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Адыгеим щыIэ дзэ частхэм IэпыIэгъоу ара­тырэр республикэм ипащэхэм лъагъэкIотэщт, джащ фэдэу хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэу республикэм икIыгъэхэм ыкIи ахэм яуна­гъохэм IэпыIэгъу афэхъущтых. АР-м и ЛIышъхьэ анаIэ къызэ­рэкIигъэтхъыгъэмкIэ, мыщ фэдэ IофшIэным теурыкIуагъэ къыхафэ хъущтэп, Iофыгъоу къэуцухэрэр зэкIэ икъоу ыкIи ыкIэм нэсэу зэшIохыгъэнхэ фае.

«Президентым и Джэпсалъэ зэкIэми икъоу тегупшысэн, лъэ­ныкъо пэпчъкIэ Iофтхьабзэхэр дгъэнэфэнхэ фае. Мыщ хэхьэ социальнэ лъэныкъори. Джащ фэдэу ахэм язэшIохын фэгъэзэгъэщтхэри тымыгъэнафэхэ хъущтэп», — къыIуагъ АР-м и ЛIышъхьэ.

АР-м IофшIэнымрэ социальнэ хэхъоныгъэмрэкIэ иминистрэу Мырзэ Джанбэч къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм апае сомэ мини 100 хъурэ зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу рес­публикэм къафыхегъэкIы, ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу араты, социальнэ фэIо-фашIэхэр афагъэцакIэх. Джащ фэдэу хэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием кIуагъэхэм янэ-ятэхэми IэпыIэгъу араты. Къыхэдгъэщыгъэ цIыф купхэм яунагъохэм арысхэм ащыщэу нэбгырэ 42-мэ IофшIэн арагъэгъотыгъ. Дзэ операцием хэлажьэхэрэм якIэ­лэцIыкIухэм сомэ мин 20 зырыз аратыгъ. Ащ дакIоу IыгъыпIэм ащэхэрэм янэ-ятэхэм ахъщэ аIахырэп, гъэпсэфыпIэ-IэзапIэ­хэм чэзыум емыжэхэу защагъэ­псэфыным ифитыныгъи араты. ЕджапIэм кIохэрэр ыпкIэ хэмы­лъэу мафэм гъогогъуитIо агъа­шхэх, секциехэм, кружокхэм ыпкIэ хэмылъэу ахэлажьэх. Анахь зишIуагъэ къакIохэрэм зыкIэ ащыщ яунэхэм газыр аращэным пае зэтыгъо ахъщэ IэпыIэгъу зэраратырэр. ЛъэIу тхылъ къэзытыгъэ нэбгырэ 72-мэ сомэ мини 100 зырыз аратыгъ.

Ащ нэмыкIэу автомобиль псынкIэхэмкIэ транспорт хэбзэ­Iахьыр амытынэу фитыныгъэ яIэ хъугъэ мобилизацием къыхиубытагъэхэм. АщкIэ респуб­ликэм унашъо щаштэгъах. Хэу­шъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлажьэхэрэм яунагъохэм ящы­IакIэ елъытыгъэу муниципальнэ образованиехэм Iоф­тхьэбзэ гъэнэфагъэхэр ащызэрахьэх ахэм ящыIакIэ епхыгъэ Iофыгъо зэфэшъхьафхэм язэшIохынкIэ. Мылъкум ылъэны­къо­кIэ нахь чIыпIэ зэжъу ит унагъохэм гъомылапхъэхэр, кIэлэцIыкIу щыгъынхэр аIэкIагъахьэх, ахъщэ IэпыIэгъуи араты. УФ-м и Президент дзэкъулыкъушIэхэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ пшъэрылъэу къафишIыгъэхэр гъэцэкIагъэ хъунхэм епхыгъэ IофшIэныр лъэкIуатэ.

«Мобилизацием къыхиубытэгъэ унагъохэм сыд фэдэрэ лъэныкъокIи икъоу тынаIэ атедгъэтын фае. Нэбгырэ пэпчъ IэпыIэгъоу лъыIэсын фаемкIэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэ зэрэ­хъухэрэр сэ сшъхьэкIэ сыуплъэ­кIущт. Газыр аIэкIэгъэхьэгъэным, кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ гъэпытэгъэным, унагъохэм арысхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэ­ным ыкIи нэмыкIхэм а IэпыIэгъур япхыгъ. Мыщ дакIоу унагъохэм арысхэм Iофэу ашIэрэм епэсыгъэ лэжьапкIэ аIэкIэгъэ­хьэгъэн фае. ХэушъхьафыкIыгъэ дзэ операцием хэлэжьэрэ ти­кIалэхэр яунагъохэмкIэ рэхьатынхэ, Iофыгъохэм язэшIохынкIэ ахэм IэпыIэгъу тызэрафэхъущтыр ашIэн фае. Ащ фэдэ уна­гъохэм тафэмыгумэкIы, икъоу IэпыIэгъу тафэмыхъу хъущтэп. Мыщ фэдэ IофшIэнымкIэ теуры­кIуагъэ зыми къызхигъафэ хъу­щтэп», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

ГазымкIэ пшъэрылъхэр

КъумпIыл Мурат анаIэ зы­тыраригъэдзагъэхэм ащыщых УФ-м и Президентэу Владимир Путиным Федеральнэ ЗэIукIэм фигъэхьыгъэ Джэпсалъэм къыщигъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр ыкIи гъэстыныпхъэ шхъуантIэр икъоу аIэкIэгъэхьэгъэным ипрограммэ пхырыщыгъэным иIофыгъо.

ПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Газпром межрегионгаз Майкоп» ыкIи Iахьзэхэлъ обществэу «Газпром газораспределение Майкоп» зыфи­Iохэрэм ягенеральнэ пащэу Екъу­тэкI Аслъан къызэриIуагъэм­кIэ, республикэм ипсэупIи 179-мэ яунэ мини 5,4-рэ программэмкIэ графикым мы лъэхъаным хагъэуцуагъ. Ахэм сомэ миллиард 1,5-рэ атефэщт. ЛъэIу тхылъхэр нахьыбэ зэрэхъугъэ­хэм къыхэкIэу а графикым зэ­хъокIыныгъэхэр фашIыщтых. Газыр икъоу аIэкIэгъэхьэгъэным епхыгъэ тхылъ 7280-рэ къаIэ­кIэхьагъ, зэзэгъыныгъэ 5375-рэ адашIыгъ, ахэм ащыщэу унэ мини 3-м ехъумэ мы илъэсым газыр аIэкIагъэхьанэу рахъу­хьагъ.

ДжырэкIэ псэолъэ 500 фэдизмэ яшIын епхыгъэ IофшIэнхэр макIох, Ростехнадзорым псэолъи 100 фэдизмэ ядокументацие щыкIэтхэжьынхэу щыт. Адрэ псэуалъэхэм япхыгъэ про­ектхэм ягъэхьазырын макIо. ЕкъутэкI Аслъан къызэриIуа­гъэмкIэ, цIыфхэм адыряIэ зэпхыныгъэр нахь тэрэзэу гъэпсыгъэным пае комиссиехэр зэхащэщтых, «организацие-посредниккIэ» заджэхэрэр дагъэзы­жьыщтых.

Адыгеим и ЛIышъхьэ анаIэ тыраригъэдзагъ программэхэм къыдалъытэрэ пшъэрылъхэр гъэ­цэкIагъэ хъунхэм ыкIи хэушъхьа­фыкIыгъэ дзэ операцием хэла­жьэхэрэм яунэхэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэр ящэлIэгъэным иIофыгъо зэшIохыгъэным мэхьанэшхо зэряIэм. ХэушъхьафыкIыгъэу къызыщыуцугъэхэм ащыщых социальнэ организациехэм газыр зэраIэкIагъэхьащтыр, джащ фэдэу УФ-м и Президент и Джэпсалъэ къыщи­гъэнэфэгъэ пшъэрылъхэу икъоу газыр аIэкIэгъэхьэгъэным епхыгъэхэр гъэцэкIэгъэнхэр.

Сатыу цIыкIумрэ гурытымрэ апае

Предпринимательствэм рес­публикэм зызэрэщырагъэушъом­бгъурэм, бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ апылъхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ амалэу зэра­хьэхэрэм джащ фэдэу зэхэсыгъом щатегущыIагъэх.

Предпринимательствэ цIы­кIумрэ гурытымрэ апылъхэм яинфраструктурэ изэхэщэнкIэ организацие пэрытхэм зэу ащыщ АР-м ипредпринимательствэ IэпыIэгъу езыгъэгъотырэ Фондыр. Ащ ипащэу Кобл Азэмат предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ апылъхэм чIыфэхэр зэраратырэр къыIотагъ.

2019-рэ илъэсым къыщегъэ­жьагъэу компанием мылъкоу иIэм ренэу хэхъо. НепэкIэ ащ IэкIэлъ сомэ миллион 800-м ехъур бизнес цIыкIумрэ гурытымрэ апылъхэм аIэкIигъэхьан ылъэкIыщт. ЧIыфэ ятыгъэнымкIэ фэIо-фэшIэ 11 фэдиз Фондым афызэхещэ, зы процентым къы­щегъэжьагъэу проценти 7-м нэсэу чIыфэхэм ащ афытырегъахъо.

Лъэпкъ проектэу «Малое и среднее предпринимательство и поддержка индивидуальной предпринимательской инициативы» зыфиIорэм диштэу 2019 — 2022-рэ илъэсхэм чIыфэхэр икъоу араты. Ащ къыхеубытэх IофшIэныр езыгъэжьэгъэкIэ биз­несменхэр, предприниматель ныб­жьыкIэхэр, бзылъфыгъэ предпринимательхэр. Джащ фэ­дэу мэкъу-мэщым, зекIоным хэхъоныгъэ языгъэшIыщт, Iоф­шIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэзыщэщт бизнесми IэпыIэгъу фэхъух. Предприятиехэмрэ предпринимательхэмрэ илъэси 3-м къыкIоцI зытырагъэкIыжьышъущт чIыфэу сомэ миллиони 5-м нэсырэр къаратын алъэкIыщт. ГурытымкIэ ахэм проценти 5,6-рэ фэдиз тегъахъоу афашIыщтыр.

ГъэрекIо предпринимательст­вэ цIыкIумрэ гурытымрэ апылъ нэбгырэ 230-мэ Фондым зыкъы­фагъэзагъ. Ахэм сомэ миллион 505,6-рэ хъурэ чIыфэ аратыгъ. А мылъкумкIэ IофшIэпIэ чIыпIи 100-м нахьыбэ зэхащэн ыкIи 800-м ехъу къызэтырагъэнэжьын алъэкIыгъ. Нахьыбэу чIыфэхэр зыштэхэрэр Мыекъуапэрэ Мыекъопэ районымрэ япредпринимательхэр ары.

Лъэпкъ проектым игъэцэкIэн­кIэ амалхэр зэрахьанхэу, предпринимательствэ цIыкIумрэ гу­рытымрэ апылъхэм чIыфэхэр аратынэу амал арагъэгъотынэу, грантхэр зэраратырэ шIыкIэмкIэ ыкIи нэмыкI къэралыгъо про­граммэхэм­кIэ амалэу щыIэхэмкIэ цIыф­хэм нахьышIоу макъэ арагъэIунэу АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ афи­шIыгъ.

АР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу