Унэе мэкъумэщ-фермер хъызмэтшIапIэу Шэу­джэн Мирэ зипащэм хэхьэрэ пцэжъыехъупIэр Теуцожь районым икъуаджэу Аскъэлай зыдэтыр. Адыгеир пштэмэ, ар мы лъэныкъом анахь зыщызыушъомбгъугъэ хъызмэтшIапI пIо­ми хэукъоныгъэ хъущтэп.

Илъэс къэс хэхъоныгъэхэр зэришIыхэрэм ишIуагъэкIэ, ипро­дукцие Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм ащыIуагъэкIы хъугъэ, дунэе ыкIи федеральнэ мэхьанэ зиIэ къэгъэлъэгъонхэм мызэу-мытIоу те­кIоныгъэр къащыдихыгъ.

«BOHUS» зэратхырэр ащ ыцIэ. ХъызмэтшIапIэм игъэIорышIакIоу Уджыхъу Казбек къызэрэтиIуагъэмкIэ, дунэе зэ­нэкъокъухэм, IэкIыб къэралхэм ябэдзэршIыпIэхэм япродукцие къащагъэлъэгъон алъэкIыным пае ащ фэдэ тхыкIэ къыфаугупшысыгъ. Осетрэ пцэжъые лъэпкъхэр ары анахьэу зыдэлажьэхэрэр. 2014-рэ илъэсым ыпэкIэ мэкъумэщ псэуалъэщтыгъэу, ау абгынэжьыгъэ гектари 5-р зэтырагъэуцожьи, пцэжъые щыр мин 35-кIэ рагъэжьэгъагъ.

Илъэс къэс чIыпIэу аIыгъым хагъахъозэ гектари 145-м нагъэсыгъ, квадрат метрэ 1000 — 2500-р яинагъэу бассейн 30-м ехъу агъэфедэ, «азово-черноморскэкIэ» заджэхэрэ пцэ­жъые лъэпкъхэу осетрэ, стерлядь, белугэ, севрюгэ ыкIи шип аIыгъых.

— Апэрэ илъэситфым зыпари федэ къыхэтымыгъэкIэу, етIупщыгъэу мылъку хэтлъхьагъ, — къыIуагъ Казбек. — Сыда пIомэ, пцэжъыехэм шIэхэу ахахъорэп, икра къатыным пае илъэсхэр ищыкIагъэх. 2018-м къыщегъэжьагъ урыс-ленскэ осетрэм, стерлядим ыкIи сев­рюгэм икрар къызатырэр.

Пцэжъыехэр ежьхэм къагъэ­хъухэшъ, ины мэхъуфэкIэ аIыгъых, етIанэ ауплъэкIухэзэ икрар къэзытыщтхэмрэ ащ фы­те­мыгъэпсыхьагъэхэмрэ зэха­дзых. Икрау нэужым ­къаугъоирэр банкэхэм аралъхьэ, пцэжъые дагъэ хашIыкIы, ахэр ары IуагъэкIыхэрэр.

Казбек къызэрэтиIуагъэмкIэ, Урысыем ишъолъырхэм, зэкI пIоми хъунэу, япродукцие анэсыгъ, зищапIэ темылъ къэна­гъэп, ау анахьыбэу зыщыIуа­гъэкIырэр Москва, Калининград хэкур, Краснодар краир арых. Хэгъэгум икъэлэ шъхьаIэ пштэ­мэ, ресторан анахь пэрытхэу «мешлени жъуагъоу» шхапIэхэр адрэхэм анахь дэгъукIэ къахэзгъэщырэр къызфагъэ­шъо­ша­гъэхэм «BOHUS-м» иикра ащэ­фы, агъэфедэ. Джащ фэдэу ар зэлъашIэрэ щэпIэ зэхэты­шхохэм, интернет тучанхэм, предпринимательхэм ябэдзэршIыпIэ ащыIуагъэкIы.

— Ащ фэдэу осэ ин зыфа­шIыгъэ шхапIэхэм, щапIэхэм типродукцие ащыIукIыным ушъхьагъоу фэхъурэр идэгъугъэкIэ къазэрахэщэу, экологием ишапхъэхэм зэрадиштэрэр ары, — къыIуагъ хъызмэтшIапIэм игъэIорышIакIо. — Пцэжъыехэр зыщытIыгъ бассейнхэм псэу арытым ызыныкъор къушъхьэ чIыпIэхэм къащежьэрэ псыхъоу Мартэ къыхэкIы, ызыныкъор артизианскэ псы къабз. ЕтIанэ, пцэжъыем уиягъэ емыгъэкIэу такъикъ заулэкIэ икрар къыIыпхыным тегъэпсыхьэгъэ шIыкIэ­хэр тэгъэфедэх. Зыпари мэ пы­мыоу, гъомылэпхъэ IэшIу мэ­хъу. Ахэм ямызакъоу, икрам цIыфым ипсауныгъэкIэ шIуагъэ къэзытэу хэлъхэр къызэтенэнхэм тыпылъ.

А зэкIэ гущыIэ закъоу щымытэу, зэрагъэцакIэрэр текIоныгъэу къэгъэлъэгъонхэм къащахьыгъэхэм къаушыхьаты. Гу­щыIэм пае, 2020 — 2021-рэ илъэсхэм бизнес цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу етыгъэнымкIэ АР-м и Гупчэ къадеIи Дунэе къэгъэлъэгъонэу «Прод-Экспо» зыфиIорэм хэлэжьагъэх ыкIи лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ илъэситIуми дышъэ медальхэр къыхьыгъ. ИкIыгъэ 2022-м мы къэгъэлъэгъон дэдэм илъэныкъоу «2022-рэ илъэсым ипродукт анахь дэгъу» зыфиIорэм игран-при къыфагъэшъошагъ.

Джащ фэдэу 2021-рэ илъэсым Урысые мэкъумэщ къэгъэлъэгъонэу «Золотая осень» зыфи­Iорэми «BOHUS-р» хэлэжьагъ ыкIи лъэныкъуитIумкIэ дышъэ медальхэр къырихыгъэх. 2023-рэ илъэсэу тызхэхьагъэм пыкIыгъэ мэзитIуми текIоныгъэ къыдахынэу игъо ифагъэх. Хъыз­мэтшIапIэм ипродукцие джыри Дунэе къэгъэлъэгъонэу «Прод-Экспом» хигъэлажьи, стерледь пцэжъые лъэпкъым иикракIэ лъэныкъоу «2023-рэ илъэсым ипродукт анахь дэгъу» зыфиIорэм дышъэ медаль къыщихьыгъ.

Уджыхъу Казбек къызэриIуа­гъэмкIэ, 2021-рэ илъэсым икра килограмм 460-рэ къаугъои, агъэхьазыри IуагъэкIыгъ. Ар сомэ миллион 12-рэ мин 360-рэ ауас. КъыкIэлъыкIогъэ 2022-м ащ фэдитIум ехъу, ар килограмм 730-рэ, къыдагъэкIыгъ. АхъщэкIэ къэплъытэмэ, ар сомэ миллион 19-рэ мин 353-рэ мэхъу.

Урысыем «имыныбджэгъу» къэралыгъохэм санкциеу къыпа­гъохыгъэхэм яягъэ къэкIуагъэмэ хъызмэтшIапIэм игъэIорышIакIо теупчIыгъ. КъызэриIуагъэмкIэ, макIэу агъэохъугъэх. Пцэжъые­хэм арагъэшхыщтыр Европэм къыщащэфыщтыгъ. Ар зызэпэум нэмыкI хэкIыпIэхэм ягупшысэн­хэ фаеу хъугъэ. Джы пцэжъые Iус зэфэшъхьафхэр ауплъэкIу­хэзэ, нахьышIур къыхахы.

ПцэжъыехъупIэм зырагъэу­шъом­бгъун гухэлъ яIэу ары Каз­бек тызэрэщигъэгъозагъэр. Грантхэм афэгъэхьыгъэ къэралыгъо программэм хэлажьэхи сомэ миллион 30 къаратыгъ. Программэм къызэрэдэлъытагъэм тетэу, сомэ миллион 20 ежьхэм яеу хагъэхъуагъ. АщкIэ пцэжъые лыр къыдагъэкIынэу цех ашIыщт, бассейнэу зыща­Iыгъхэм джыри ахагъэхъощт.

— Пцэжъыер псаоу зыщэфын тимыIэу щытэп, ау аущтэу IудгъэкIынэу тыфаеп, лыр тэр-тэрэу дгъэхьазырынышъ къэттIупщыныр нахь тэрэзэу тэлъы­тэ. Пцэжъыер чIыопсым псэукIэ амалэу щыриIэм пэблагъэу пIыгъымэ ил нахь IэшIу мэхъу. Ары джащ фэдэ псэукIэ яттыным тызкIыпылъыр, — къы-Iуагъ хъызмэтшIапIэм игъэ­Iо­ры­шIакIо.

Икрау къаугъоирэм хагъа­хъомэ, зыщыIуагъэкIырэри на­хьыбэ ашIын фаеу хъущт. Каз­бек зэренэгуерэмкIэ, Урысыем ибэдзэршIыпIэ икъужьыщтэп. Ащ фэшI IэкIыб къэралэу тихэгъэгу ныбджэгъуныгъэ къыдызиIэхэм ябэдзэршIыпIэхэм зэпхыныгъэ адашIыными егупшысагъэх, лъэбэкъухэри ашIыгъэх. Ау ащ ягухэлъхэр щаухыхэрэп. ПцэжъыехъупIэм пэбла-гъэу джыри чIыгу гектар 17 щылъ. Ащ зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэ щашIынэу, «эко ыкIи агро зекIоныр» щызэхащэнэу инвесторхэм апае проект агъэхьазырыгъ. Инфраструктурэу ащ ищыкIагъэм игъэпсын мы уахътэм ыуж итых.

ПстэумкIи гектар 45-рэ хъоу псыутIэхэри яIэх. Ахэм пцэжъые лъэпкъхэу сазан, белый амур, толстолоб, американский вислонос ахэсых. Мы­хэм джыри ахагъэхъон, псыутIэ нэпкъхэр зэтырагъэпсыхьан­хэшъ, пцэ­жъые ешэныр зикIа­сэхэмкIэ зыгъэпсэфыпIэ ашIынхэу фаех.

Пцэжъыем цIыфым ипсау­ныгъэкIэ шIогъабэу хэлъым игугъу тшIыжьын ищыкIагъэп. Нахьыбэу тиреспубликэ ар щаIыгъмэ, тэри нахь къызIэкIэгъэхьэгъошIу тфэхъущт. Арышъ, ежьхэмкIи, тэркIи федэ хъунэу, гухэлъ пстэоу яIэр пхы­ращынэу хъызмэтшIапIэм ипащэхэм тафэлъаIо.