Пэнэшъу Къэплъан УФ-м и Къэралыгъо Думэ идепутат, Урысыем илиберальнэ-демократическэ партие хэт. Илъэс пчъагъэхэм республикэ ыкIи къэралыгъо хэбзэгъэуцу IофшIэныр егъэцакIэ, ащкIэ гупшысэу иIэхэр зэдэгущыIэгъоу дэтшIыгъэм къыщыриIотыкIыгъэх.

— Къэплъан, АР-м и Къэ­ралыгъо Совет — Хасэм илъэсипшIырэ ухэ­тыгъ, непэ УФ-м и Къэралыгъо Думэ уридепутат. Унашъоу шъу­шIыхэрэр зэрэкъэралы­гъоу зэрепхыгъэм Iоф­шIэныр къегъэхьылъа, хьауми хэбзэгъэуцуныр Думэм нахь псынкIэу щылъэкIуата?

— Къэралыгъо Советым — Хасэм изэIугъэкIэгъуитIум сахэтыгъ ыкIи Адыгеим и Парламент ЛДПР-мкIэ ифракцие сырипэ­щагъ. СиIофшIэгъухэм сырягъу­сэу хэдзакIохэм ренэу заIудгъа­кIэщтыгъ ыкIи къытаIорэр къыдэтлъытэзэ Iоф тшIэщтыгъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, шъолъырым ипащэхэм зэгурыIоныгъэ адытиIэу тызэдэлэжьагъ. Къыхатлъхьэрэ IофыгъуабэмкIэ республикэм и ЛIышъхьи, депутатхэми, общественностми къыд­дырагъэштагъ. Мэхьанэ зиIэ хэб­зэгъэуцугъэхэри ядгъэштагъэх. ГущыIэм пае, АР-м ихэбзэгъэуцугъэу «Этиловэ спиртым, шъон пытэхэм ыкIи спирт зыхэтхэм якъыдэгъэкIынрэ якъегъэкIокIын­рэ къэралыгъо гъэзекIуакIэ хэ­лъыным ыкIи шъон пытэхэр зэрагъэфедэрэм (зэряшъохэрэм) къыщыгъэкIэгъэным ехьылIагъ» зыфиIорэм къыделъытэ шъон пытэхэр ыкIи спирт зыхэтэу къыдагъэкIыхэрэр мэкъуогъум и 1-м, сабыйхэм якъэухъумэн и Мафэ, ыкIи Iоныгъом и 1-м, шIэныгъэм и Мафэ, амыщэнхэу; «Патриотическэ пIуныгъэм ехьылIагъ» зыфиIорэ хэбзэгъэуцугъэр АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм къыхэтлъхьэгъагъ.

Партием ишъолъыр къутамэу Адыгеим щызэхэщагъэм гъэхъа­гъэхэр зэришIырэм Владимир Жириновскэм гу лъитагъ. 2021-рэ илъэсым хэдзакIохэм цыхьэ къысфашIи, УФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутатэу сыхадзыгъ. Ар лъэшэу шъуашэ, ау пшъэдэкIыжь ини пылъ. Джыдэдэм ЛДПР-м ипащэу Леонид Слуцкэм общественнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъоу къыхатлъхьэхэрэм къадырегъа­штэ. Къэралыгъо Думэм сыхэтэу Адыгеим щыпсэухэрэм сишIуагъэ язгъэкIыным сыпылъ, а IофшIэныр лъысэгъэкIуатэ. ЛДПР-м ишъолъыр къутамэу республикэм щызэхэщагъэм Iоф зэришIэрэм гъунэ лъысэфы, хэдзакIохэм яшIоигъоныгъэхэр къыдэслъытэнымкIэ, социальнэ мэхьанэ зиIэ Iофыгъохэр къыхэслъхьанхэмкIэ нахь амалыбэ сиIэ хъугъэ.

— Къэралыгъор джыдэ­дэм зыхэт гумэкIы­гъо­хэм ялъытыгъэу сыд фэ­дэ лъэныкъохэм шъунаIэ нахь атежъугъэтыра?

— Къэралыгъо Думэм сызщы­лажьэрэм щегъэжьагъэу зэрэсыушэтыгъэмкIэ, социальнэ мэ­­хьанэ зиIэ лъэIухэр арых нахьыбэу къытфагъазэхэрэр. Къэралыгъо Думэм депутатэу сызхэт илъэсырэ ныкъорэм мэхьанэшхо зиIэ хэбзэгъэуцугъэ­хэм япроектхэм кIэщакIо сафэ­хъугъ: «ИлъэсыкIэм ипэгъокIэу пенсионерхэм ахъщэ ятыгъэным фэгъэхьыгъ»; «УФ-м и ПсэупIэ кодекс ия 157-рэ статья ( коммунальнэ фэIо-фашIэхэр къызэтебгъэуцо зэрэмыхъущтхэм ылъэныкъокIэ) зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэр» зыфиIохэрэр; «УФ-м и ХэбзэIахь кодекс иятIонэрэ Iахь (нотариальнэ Iофыгъохэр зэшIозыхыхэрэм ащыщхэу къэралыгъо пошлинэр зэрамгъэтыщтхэм алъэныкъокIэ) зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэр».

— Къэралыгъо Думэм бюджетымкIэ ыкIи хэбзэIахьхэмкIэ икомитет итхьаматэ игуадзэу Iоф ошIэ. Ахъщэм игъэзе­кIонкIэ унашъохэр шъуштэхэ зыхъукIэ сыд фэдэ шапхъэхэм шъуары­гъуазэра?

— ЗэкIэмэ апэу тынаIэ зытедгъэтырэр псауныгъэм икъэу­хъумэн, гъэсэныгъэр ыкIи псэупIэ-коммунальнэ хъызмэтыр арых. Пандемием иягъэкIэ адэбз узым икъыхэгъэщын 2021 — 2022-рэ илъэсхэм нахь макIэ хъугъэ, ащ къыхэкIэу мы узыр къызэуа­лIэхэрэм япчъагъэ хахъоу ыуб­лагъ. Мы лъэныкъом тегъэ­псыхьэгъэ сымэджэщхэм Iэ­мэ-псымакIэхэр къызIэ­кIагъэхьанхэм, «Адэбз узым ебэныгъэныр» зыфиIорэ федеральнэ проектымкIэ медицинэ псэуалъэхэм яшIын ыкIи ягъэцэкIэжьын апае бюджет ахъщэу афатIупщырэр нахь макIэ зэрэхъугъэм тигъэгумэкIэу къыхэдгъэщыгъ. Федеральнэ бюджетыр агъэцакIэ хъумэ, псауныгъэм икъэухъумэн къыды­хэлъытагъэу мы лъэныкъом нахь зыра­гъэушъомбгъуныр ыкIи ахъщэ тедзэ афатIупщыныр игъоу тлъэ­гъугъэ.

Спортым цIыфхэр зэрэхэщагъэхэм тылъэплъэ, «Спортыр — щыIэныгъэм ишапхъ» зыфиIорэ федеральнэ проектэу лъэпкъ проектэу «Демографием» хахьэрэм игъэцэкIэн ахъщэ тедзэ къыфыхэгъэ­кIыгъэныр къыхэтлъхьагъ. Физическэ культурэмрэ спортымрэ хэхъоныгъэ ашIыным ар фэIорышIэщт. 2030-рэ илъэсым ехъулIэу спортым пыщагъэхэм япчъагъэ процент 70-м нэгъэсыгъэнымкIэ ащ ишIуагъэ къэ­кIощт.

— ЛДПР-м ифракцие илъэс пчъагъэ хъугъэу ухэт. Владимир Жириновскэм ыуж Леонид Слуцкэм IофшIэныр сыдэущтэу лъигъэкIуатэра, сыдэущтэу шъузэдэлажьэра?

— Владимир Жириновскэм идунай зэрихъожьыгъэр къэралыгъомкIэ чIэнэгъэшху. ЛДПР-р зэхэзыщагъэр сыдигъокIи хъу­рэ-шIэрэм икуупIэ итыгъ. ЦIыф Iушыгъ, ар хэмытэу джырэ Урысыем иполитическэ тарихъ зэрэлъыкIотэщт шIыкIэр къызшIогъэшIыгъуай. Ащ фэгъэхьыгъэ шIэжь лъапIэр сыдигъуи тыгухэм арылъыщт. Ащ ычIыпIэ иуцогъэ Леонид Слуцкэр политик чъэпхъыгъ, Къэралыгъо Думэм IэкIыб къэрал IофхэмкIэ икомитет итхьамат. Партием ишъолъыр къутамэхэм хэхъоныгъэ ашIыным ащ мэхьанэшхо реты. Урысыем ишъо­лъырыкIэхэм арэхьэ зэпыт. Ахэми типартие икъутамэхэр ащызэхащагъэх. Къызэрэддыригъаштэрэр зэхэтэшIэ зэпыт, Адыгеим игугъу дахэкIэ ешIы. БэмышIэу Адыгэ къэралыгъо университетым ыкIи Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ястудентхэм саIукIэгъагъ. Ащ зызэрэфэзгъэхьазырырэр зешIэм, студентхэм зыз­щафигъэзэрэ видео тыритхагъ, гущыIэ фабэхэр афигъэзагъэх.

— Мыекъуапэ щеджэрэ студентхэм адэпшIыгъэ зэIукIэгъум сыд нафэ къып­фишIыгъэр, ныбжьыкIэхэм сыдэущтэу уахэплъагъ?

— ЗэIукIэгъур гъэшIэгъонэу кIуагъэ. Къэралыгъо Советым — Хасэм идепутатэу сызщэтым, Адыгэ къэралыгъо университетым ипэщагъэу Хъунэго Рэщыди, джы иректорэу Мамый Даути, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ипащэу Къуижъ Саиди ренэу садэлажьэщтыгъ. Университетхэм япащэхэм ыкIи студентхэм яеплъы­кIэхэр къыдэтлъытэхэзэ, мэ-хьанэ зиIэ законопроектхэр парламентым хэтлъхьанэу хъугъэ. 2014-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо университетым иба­­­зовэ кафедрэ Мыекъопэ пивэшI заводым къыщызэIухыгъэным икIэщакIохэм сызэрахэтыгъэм сырэгушхо. Кафедрэм заводым иIофышIэ анахь дэгъухэр щэлажьэх. Ахэр инженерых, экономистых, финансистых, шIэныгъэу яIэмкIэ студентхэм адэгуа­щэх. Анахь ныбжьыкIэ чанхэм заводым Iоф щашIэным иамал къаIэкIахьэ. Студентхэм адэсшIыгъэ зэIукIэгъум къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэр федеральнэ мэхьанэ яIэу зэхэтфыщтых. Ащ фэдэх, гущыIэм пае, шъон пытэхэм ахамылъытэу, ау кIуачIэ илыегъащэу къыозытыхэрэм ящэн зэпыгъэугъэныр, «Пушкинскэ картэм» иамалхэм зягъэушъомбгъугъэныр — спортивнэ секциехэм, Iофтхьабзэхэм уарыхэ­хьашъунэу, нэмыкIхэри.

— «Адыгэ макъэм» ижурналистхэм зэдэгущыIэгъухэр мызэу, мы­тIоу къыбдашIэу къы­хэкIыгъ. Гъэзетыр къызыдэкIырэр илъэси 100 мэхъу. «Адыгэ ма­къэм» уеджэнэу игъо уефа? Тигъэзет ихъытыу нэкIубгъохэм, тителеграм-каналхэм уахахьа?

— «Адыгэ макъэм» сшIогъэшIэгъонэу седжэ. Ащ изакъоп, ителеграм-каналхэми сарэхьэ. Ащ ихьатыркIэ Адыгеим щыхъу­рэ-щышIэрэм сыдигъокIи сыщыгъуаз. ЗэкIэмэ анахь къыхэзгъэ­щырэр адыгабзэм ихэгъэхъон зэрэлъыжъугъэкIуатэрэр ары. НыбжьыкIэхэмкIэ ащ мэхьанэшхо иI. Къэблэгъэрэ мэфэкIымкIэ сыгу къыздеIэу гъэзетым щылажьэхэрэм сафэгушIо. Хахъо шъуиIэу, творческэ гъэхъагъэхэр къышъобэкIэу, шэн-хабзэхэр къэшъуухъумэу ыпэкIэ шъулъыкIотэнэу шъуфэсэIо!

ДэгущыIагъэр Тэу Замир.