Адыгэ журналистикэм зиIахьышIу хэзышIыхьэгъэ, илъэс 40-м ехъурэ республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» иотдел зэфэшъхьафхэм ащылэжьэгъэ, илъэсыбэрэ редактор шъхьаIэм иапэрэ годзэ IэнатIэ щытхъу пылъэу зезыхьэгъэ БрантIэ Казбек къызытхэмытыжьыр мыгъэ илъэсипшI хъущт. ЖурналистикэмкIэ IэпэIэсэныгъэшхо зиIэгъэ нахьыжъ Iушыр зэрэчIэтынагъэр лъэшэу гукъау. Ау уахътэм икIо къызэтеуцо хабзэп, Тхьэм ыухэсыгъэм зыгорэ хишIыхьажьынэу хэти амал иIэп.

Казбек 1940-рэ илъэсым Iоныгъом и 25-м Кощхьэблэ районым ит къуаджэу Блащэпсынэ къыщыхъугъ. Гурыт еджапIэм ыуж, 1959 — 1964-рэ илъэсхэм, Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет иадыгэ отделение щеджагъ. Ар къызеухым, икъоджэ гупсэ дэт еджапIэм Iоф щи­шIагъ. Дзэ къулыкъум къызекIыжьым Кощхьэблэ район гъэзетэу «Путь Ильича» зыфиIорэм корреспондентэу, пшъэдэкIыжь зыхьырэ секретарэу 1968-рэ илъэсым нэс иIагъ.

1968-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу илъэсыбэхэм къакIоцI республикэ гъэзетэу «Адыгэ макъэм» щылэжьагъ. Ищытхъу аригъаIозэ редакцием иотдел зэфэшъхьафхэм Iоф ащишIагъ, тхэным анахь тегъэпсыхьагъэу гъэзетым икъыдэгъэкIын фэгъэзагъэхэм ащыщ хъугъа­гъэ. Корреспондент къызэрыкIоу ригъа­жьи, «Адыгэ макъэм» иредактор шъхьаIэ иапэрэ гуадзэ нэсыгъ. «Адыгэ

Респуб­ликэм изаслуженнэ журналист» зыфиIорэ щытхъуцIэр къыфагъэшъошагъ.

Республикэм, къызщыхъугъэ икъоджэ гупсэу Блащэпсынэ ялэжьэкIо шIагъохэу цIэрыIо хъугъэхэм ящытхъу гъэзет нэкIубгъомэ ащиIотэным Казбек ренэу пылъыгъ. Очерк зэгъэпэшыгъэхэр ахэм бэу афитхыгъэх. БэшIагъэу адыгабзэкIэ къыхаутырэ гъэзетым икъыдэгъэкIын иIахьышIу зэрэхишIыхьагъэм щэч хэ­лъэп, шIукIэ ар ренэу тыгу илъыщт.

ЛIы губзыгъэу щытыгъ

Уахътэр псынкIэу макIо. Казбек къыт­хэмытыжьми, иныбджэгъугъэхэми, Iоф дэзышIагъэхэми, инэIосагъэхэми игугъу шIукIэ бэрэ ашIэу зэхэпхыщт. Ар лIы губзыгъэу, шIэныгъэ куу иIэу щытыгъ, Iофэу зыпылъым кIэухэу фэхъущтым сыдигъуи ыгъэгумэкIыщтыгъ.

Казбек унагъо ышIэнэу инасып къымыхьыгъэми, ренэу иIахьылхэм афэгумэкIыщтыгъ, зэрэфэлъэкIэу адэIэпыIэщтыгъ. Казбекрэ сэрырэ зы чылэ тыкъыщыхъугъ. Зы гущыIэ дэйи ащ фаIуа­гъэу зэхэсхыгъэп, чылэм гумэкIыгъо горэ къыдэхъухьагъэми е хъяр къяхъу­лIагъэми, адигощыщтыгъ. Икъуаджэ е ащ щыщ горэм пае гущыIэ дахэ фаIуагъэу зызэхихыкIэ, лъэшэу игуапэ хъущтыгъэ. Блащэпсынэ щыщхэу Хэгъэгу зэошхом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ тхылъ цIыкIу Казбек къыдигъэкIыгъагъ, къоджэ­дэс лIыхъужъхэм яхьылIагъэу нахь тхылъы­шхо ытхынэуи имурадыгъ ыкIи материалхэр ыугъоищтыгъэх, ау ар ыухынэу уахътэ Тхьэм къыритыгъэп.

Казбек сэщ нахьи бэкIэ нахьыкIагъэп, ау нахьыжъыгъэр сыдигъуи къысфигъэшъуашэщтыгъ, иныбджэгъухэми лъытэныгъэ къысфашIыщтыгъ. IэнатIэу аIыгъхэм елъытыгъэу цIыфхэр ащ зэхидзыщтыгъэп, пащи, IофышIэ къызэрыкIуи изэфэдагъэх, цIыфыгъэмрэ адыгагъэмрэ ары ащ мэхьанэ зэритыщтыгъэр. Казбек гупцIэнагъ, шъыпкъагъэм сыдигъуи фэбанэщтыгъ. КъедэIухэрэм агу рихьыщт- римыхьыщтым емылъытыгъэу, ежь Iофым еплъыкIэу фыриIэр къыухъумэщтыгъ. Сэ сыгу къео Казбек псынкIэу дунаир зэрихъожьыгъэр, гухэлъыбэу иIагъэр зэшIуихынэу Тхьэм уахътэ къызэрэримытыгъэр. Къызщыхъугъэ къуаджэу Блащэпсынэ, Iоф зыдишIагъэхэу Кощхьаблэ, Мыекъуапэ адэсхэми, иныбджэгъухэми Казбек ащымыгъупшэу, ренэу игугъу дахэкIэ ашIы. Арыба цIыфым анахь мылъкушхоу ыкIи насыпыгъэу ылъытэрэр.

Къандор Исмахьил.

Блащэпсынэ щыщ.

Тигъэгушхоу къытхэтыгъ

ЦIыф гупцIэнэ хьалэлэу щытыгъэ, Iэдэбышхо зыхэлъыгъэ, адыгэ шэн-хабзэхэр тэрэзэу зэрахьанхэм фэкъаигъэгъэ Казбек тыкъыбгынагъэми, илъэс 45-м къыкIоцI икъэлэмыпэ къыпыкIыгъэ очерк, статья гъэшIэгъонхэр, иушъый Iушхэр къытфыщинагъэх. Ащ иIахьышхо адыгэ гъэзетым хэлъ. ЫпэрапшIэу Казбек литературнэ IофышIэу щытыгъ, отдел зэфэшъхьафхэм якорреспондентыгъ, къэбархэмкIэ, етIанэ партийнэ, ыужыIокIэ общественнэ-политикэ IофыгъохэмкIэ отделхэм пэщэныгъэ адызэрихьагъ, Андырхъое Хъусенэ ыцIэкIэ щыт шIухьафтыныр къыфагъэшъошэгъагъ. ЕтIани къэIогъэн фае Къэ­бэртэе-Бэлъкъарымрэ Къэрэщэе-Щэрджэ­сымрэ тырягъусэу номерхэр къыдэгъэ­кIыгъэнхэм ХьакIэмызэ Биболэтрэ БрантIэ Казбекрэ кIэщакIо зэрэфэхъугъагъэхэр. КъэбэртэябзэкIэ, щэрджэсыбзэкIэ тхыгъэ статьяхэм язэдзэкIын фэгъэзэгъагъэр ежьыр ары. Ащ ынаIэ къыттетызэ, корректорхэм ащыщхэми, сэри ахэм язэдзэкIын тIэ къидгъэхьэгъагъ. Ащ шъхьэкIафэ къызэрэтихырэм тигъэгушхоу тэ, бзылъфыгъэхэм, тегугъузэ Iоф датшIэщтыгъ.

Гъэзетым сыкъыIумыхьэзэ Казбек нэIуасэ сыфэхъунэу хъугъагъэ. Джыри гурыт еджапIэр къэсымыухызэ я 70-рэ илъэсхэм сятэшэу Хьаткъо Абдулахь Блащэпсынэ зигъэпсэфынэу къэкIуагъэу щыIэзэ, ар зэригъэлъэгъу, дэгущыIэ шIоигъоу а лъэхъаным гъэзетэу «Социалистическэ Адыгеим» Iоф щызышIэщтыгъэ БрантIэ Казбек тадэжь къэкIогъагъ. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан Белоруссием щызэогъэ партизан отрядэу «Искра» зыфиIорэм иротэ икомандирэу сятэшыр щытыгъ. Ежь ышъхьэ къытегущыIэныр имыкIэсагъэми, къыдэзэуагъэ­хэм, зэо гъогу къинэу къыкIугъэм, иныбджэгъугъэхэм афэгъэхьыгъэу зэоуж лъэхъаным Белоруссием иколхоз горэм итхьамэтагъэу, етIанэ заводым ирабочэу щытыгъэ сятэшым бэ джащыгъум корреспондентым къыфиIотэгъа­гъэр.

Нэужым БрантIэ Казбек материалхэр зэкIэ зэхиугъоежьхи, 1976-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ «ЧъыгэежъитIумэ яшъэф» зыфиIорэ очеркыр «Социалистическэ Адыгеим», 2005-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 6-м (ТекIоныгъэшхом ия 60-рэ илъэс ехъулIэу) «В рядах народных мстителей» зыфиIорэ статьяр «Советскэ Адыгеим» къаригъэхьэгъагъэх. Тикъо­джэдэс лIыбланэхэу Хэгъэгу зэошхом хэлэжьагъэхэм афэгъэхьыгъэ материалхэр Казбек бэу республикэ гъэзетхэм къащыхиутыгъэх. НыбжьыкIэхэм патриотическэ пIуныгъэ тэрэз ягъэгъотыгъэнымкIэ ащ Iофышхо ышIагъ. Сятэшым къыдэзэуагъэхэм ащ афигъэхьыгъэгъэ тхыгъэхэм джэуапэу къаратыжьыгъагъэ­хэр тэгъашIохэшъ непи тиунэ илъых. Ахэр тэркIэ осэнчъэх. Нахьыжъхэмрэ ныбжьыкIэхэмрэ язэпхыныгъэ нахь гъэпытэгъэным зыкIуачIэ сыдигъуи фэзыгъэIорышIэщтыгъэ Казбек икъоджэдэс­хэми, Iоф дэзышIагъэхэми ащыгъупшэ­рэп, игугъу бэрэ шIукIэ ашIы. Тхьэм джэнэт лъапIэ къырет.

ЛIышэ Саныет. «Адыгэ макъэм» иIофышI.